Mutlak ve Mukayyed (Kayıtsız ve Kayıtlı)
Al-mutlaq And Al-muqayyad (the Unrestricted And The Restricted)
Mutlakın Tanımı:
Definition of the Mutlaq:
El-Mutlak, cinsi (jins) itibarıyla yaygın (şâyi') bir anlamı gösteren bir lafızdır.
Al-Mutlaq is a Lafzh (wording) that indicates a Madlool (indicated meaning) that is Shaa’i (widespread or universal) in its Jins (kind/type).
Başka bir deyişle, Fard (tekil unsur veya mesele) ya da belirlenmemiş Afraad (tekil unsurlar veya meseleler) için, ifade kısıtlaması olmaksızın delalet eden lafızdır. Bunlar, Rajul (adam), Rijaal (adamlar), Kitaab (kitap) ve Kutub (kitaplar) gibi lafızlardır.
In other words, it is the Lafzh that indicates a Fard (individual element or matter) or non-specified Afraad (individual elements or matters) and without an expressional restriction. This is like the Alfaazh (worded expressions): Rajul (man), Rijaal (men), Kitaab (book) and Kutub (books).
Örneğin şöyle denseydi:
For instance if it was to be said:
"Rijaal" (erkek kişiler) gördüm veya "Kitaab" (kitap) okudum.
‘I saw men (Rijaal) or I read a book (Kitaab)’
"Rijaal" (erkekler) lafzı, hangi erkeklerin kastedildiğini belirtmez; dolayısıyla bu, herhangi erkekler anlamına gelir. "Kitaab" (kitap) lafzı ise belirlenmemiş ve herhangi bir kayıtla sınırlandırılmamış (Taqyeed) herhangi bir kitap anlamına gelir.
The Lafzh ‘Rijaal’ (men) does not specify who the men are and so they are any men, and the Lafzh ‘Kitaab’ (book) means any book without being specified or being restricted (Taqyeed).
Al-Muqayyad (el-Mukayyed) tanımı:
Definition of Al-Muqayyad (the specified):
El-Muqayyad (kayıtlı olan), cinsi itibarıyla yaygın ya da genel bir anlamı işaret eden, ancak sıfatlardan (evsaf) biri ile sınırlandırılmış (takyîd) olan lafızdır.
Al-Muqayyad (the restricted) is the Lafzh that has indicated to a meaning (Madlool) that is widespread or universal in its Jins (kind/type) whilst being restricted (Taqyeed) by a Wasf (description) from amongst the Awsaaf (descriptions).
Başka bir deyişle, bu, belirli olmayan bir Fard'ı (fertlerden bir fert) gösteren Alfaaz'dan (lafızlardan) olup, kısıtlama ve tahsis ifade eden bir Sıfat'a (nitelik, özellik, sıfat) bağlanmış olandır.
In other words, it is from the Alfaazh (worded expressions) indicating a Fard from the Afraad (individual element from the individual elements) that are not specified whilst being linked to a Siffah (description/attribute/adjective) that indicates restriction and specification.
Örnek: Rajul Urduniy (Ürdünlü bir adam) – 'Rajul' (adam) kelimesi, Vasf veya Sıfah olan Ürdünlü ile sınırlandırılmıştır.
Example: Rajul Urduniy (A Jordanian man) – ‘Man’ is restricted by the Wasf or Siffah Jordanian.
Rijaal ‘Iraaqiyoon (Iraklı erkekler) – “Erkekler” ifadesi, Iraklı olma nitelemesiyle sınırlandırılmıştır.
Rijaal ‘Iraaqiyoon (Iraqi men) – ‘Men’ are restricted by the description Iraqi.
Kitaab Taareekhiy (Tarihi bir kitap) – 'Kitap' sıfat olan 'Tarihi' ile sınırlandırılmıştır.
Kitaab Taareekhiy (A Historical book) – ‘Book’ is restricted by the Siffah (adjective) ‘Historical’.
Takyîd'ül-Mutlak (Mutlağın Takyîdi):
Taqyeed Al-Mutlaq (Restricting the unrestricted):
Mutlak (kayıtsız), bir sıfatın ona eklenmesiyle Mukayyed (kayıtlı) hale gelir. Burada sıfattan kastedilen, dilsel anlamıyla Na't (النعت/sıfat, niteleme sözcüğü) değildir; zira bu sıfat, Cârr ve Mecrûr, veya Zarf, ya da Harf el-Ğâye gibi biçimlerde de ortaya çıkabilir ve bunlar başka hususlar arasında yer alır.
The Mutlaq (unrestricted) becomes Muqayyad (restricted) by the placing of a Siffah (adjective/descriptive word/attribute) after it. What is meant by Siffah here is not its linguistic meaning of Na’t (النعت/adjective) as this Siffah could be represented in the form of a Jaar or Majroor, or Zharf, or Harf Al-Ghaayah amongst other matters.
Örnekler:
Examples:
"Elimi yıkadım" – Mutlak El Anlamı (kısıtlamasız el).
I washed my hand – Meaning Mutlaq Al-Yad (hand without a restriction).
Ellerimi bileklerine kadar yıkadım (el-Câr ve'l-Mecrûr ile sınırlandırılmış).
I washed my hand to the wrists (restricted by Al-Jaar And Majroor).
İki saat uyudum (Mutlak (kayıtsız) iki saat).
I slept two hours (Mutlaq (unrestricted) two hours).
Öğle vaktinde iki saat uyudum (zarf-ı zaman ile kayıtlı/mukayyet).
I slept two hours at Zhohr time (restricted (Muqayyad) by a Zharf (participle of time)).
Mutlakın Hükmü:
The Hukm of the Mutlaq:
Mutlak (kayıtsız) lafız Delil-i Şer'î içinde zikredildiğinde, Mutlak kendi kayıtsız hâliyle işler. Bunun örneği Allah Teâlâ'nın şu kavlidir:
When the Mutlaq (unrestricted) Lafzh (wording) is mentioned within the Daleel Shar’iy then the Mutlaq will function in its unrestricted form. This is like in the Qawl of Allah Ta’Aalaa:
Ve eşlerine zıhar yapan, sonra da söylediklerinden dönmek isteyenler için — birbirlerine dokunmadan önce bir köle azat etmek gerekir (Mücadele 3).
And those who pronounce Zhihaar from their wives and then [wish to] go back on what they said, then [there must be] the freeing of a slave before they touch one another (Al-Mujaadalah 3).
“Raqabah” (köle) kelimesi Mutlak bir lafızdır ve herhangi bir kayıttan arınmıştır. Bu nedenle mutlak veya kayıtsız hâli üzerine taşınır ve öyle anlaşılır. Dolayısıyla yükümlülük, Müslüman veya gayrimüslim, erkek veya kadın olması fark etmeksizin herhangi bir kölenin azat edilmesidir.
The word ‘Raqabah’ (slave) is a Mutlaq (unrestricted) Lafzh and free from any restriction. It is therefore carried and understood upon its absolute or unrestricted form. The obligation is therefore the freeing of any slave, whether Muslim or non-Muslim, male or female.
Ve bu, Allah'ın (SWT) şu sözü gibidir:
And it is like the Qawl of Allah (swt):
Ama kim bulamazsa [veya gücü yetmezse] üç gün oruç tutması gerekir. Bu, yemin ettiğinizde yeminlerin kefaretidir (Mâide 89).
But whoever cannot find [or afford it] - then a fast of three days [is required]. That is the expiation for oaths when you have sworn (Al-Maa’idah 83).
"Thalaathati Ayyaamin" (üç gün) lafzı mutlak bir lafızdır; dolayısıyla bu oruç ayrı ayrı günlerde (aralıklı olarak) tutulabileceği gibi, arka arkaya (üç gün üst üste) de tutulabilir.
The Lafzh (wording) ‘Thalaathati Ayyaamin’ (Three days) is a Mutlaq Lafzh and so it can be fasted separately (on different days) or it can be fasted consecutively (three days in a row).
Muktazı (kayıtlı) Hükmü:
The Hukm (ruling) of the Muqayyad:
Nass Şer'î (metin) içinde Muqayyad (kayıtlı) bir lafız zikredildiğinde, bu kaydı kaldırmak için bir Delil (kanıt) bulunmadıkça caiz değildir ve metinde zikredildiği şekliyle ona uymak farzdır. Bunun örneği, Allah'ın (SWT) Zıhar kefareti hakkındaki şu sözüdür: {Ve onlar (karılarına) dönüp söylediklerini geri almak isteyen kimselerdir. O zaman bir köle azat etmek gerekir; birbirinize dokunmadan önce. Bununla öğüt verilirsiniz. Allah yaptıklarınızdan haberdardır.} (Mücadele, 3)
When the Muqayyad (restricted) Lafzh is mentioned within the Nass Shar’iy (text) then it is not permissible to cancel that Qaid (restriction) unless there is a Daleel (evidence) to do so and it is obligatory to follow it as it has come mentioned in the text. That is like the Qawl of Allah (swt) in respect to the Kaffaarah (expiation) for Azh-Zhihaar:
{Ve kim (köle) bulamazsa, birbirlerine dokunmadan önce art arda iki ay oruç tutması gerekir.} (Mücadele 4).
And he who does not find [a slave] - then a fast for two months consecutively before they touch one another (Al-Mujaadalah 4).
İki ay oruç tutma, ardışıklık kaydıyla kayıtlıdır (mukayyettir). Bu nedenle kefaretin geçerli olması için, bu süre içinde tek bir gün bile iftar edilerek bozulmadan iki ay art arda oruç tutulmalıdır. Oruç tutarken bir gün veya daha fazla oruca ara verir ya da orucunu bozarsa, kefareti geçersiz olur ve sayılmaz.
The fasting of two months is Muqayyad (restricted) with consecutiveness and therefore, for the Kaffaarah (to count), two months must be fasted consecutively without that being broken by the Iftaar (breaking of fast) on a single day within that period. If he was to break his fast or not fast for a day or more during his fasting, his Kaffaarah (expiation) would be invalidated and would not count.
Bunun bir başka örneği, Allah Teâlâ'nın şu kavlinde görülür:
Another example of this is found in the Qawl of Allah Ta’Aalaa:
Ardından yalnızca inanan bir kölenin azat edilmesi (Nisâ 92).
Then [only] the freeing of a believing slave (An-Nisaa’ 92).
Bu nedenle, azat edilen köle mümin değilse bu (kefaret olarak) sayılmaz.
Therefore, it would not count if the freed slave was not a believer.
Mutlak'ın Mukayyed'e Hamledilmesi
Carrying the Mutlaq (unrestricted) over to the Muqayyad (restricted):
Bir Mutlak lafız, bir Şer'i metinde mutlak olarak zikredilirken, aynı lafız başka bir Şer'i metinde mukayyed (kayıtlı) olarak zikredilebilir. Bu durumda Mutlak, Mukayyed'e hamledilir mi, yani Mutlak lafzın kastedilen anlamı Mukayyed lafzın anlamı mıdır? Yoksa Mutlak, bulunduğu ve zikredildiği metin içinde kendi mutlak hâliyle mi işleme konulur, Mukayyed ise zikredildiği metinde bulunan kaydına göre mi işleme konulur? Bunu cevaplamak için iki metnin her biri için Hüküm ve Sebep hakkında bilgi sahibi olmak gerekir.
A Mutlaq Lafzh could be mentioned in a Shar’iy text whilst the same Lafzh is mentioned Muqayyad (restricted) in another Shar’iy text. And so in this case, is the Mutlaq carried over to the Muqayyad which means: The intended meaning of the Mutlaq Lafzh is that of the Muqayyad Lafzh? Or, is the Mutlaq worked with in its unrestricted state in the Nass (text) that it was found and mentioned within whilst the Muqayyad works in accordance to its restriction found within the text it was mentioned in? To answer this, it is necessary to have knowledge of the Hukm (ruling) and the Sabab (cause) for each of the two texts:
1 – Eğer iki metindeki Hukm ve Sebab birleşikse ya da aynıysa, Mutlak olan Mukayyed'e hamledilir (yani Mukayyed olan öncelik kazanır). Bunun bir örneği:
1 – If the Hukm and Sabab in both texts are unified or one and the same then the Mutlaq is carried over to the Muqayyad (i.e. the Muqayyad prevails). An example of that:
Allah (SWT) buyurdu:
Allah (swt) said:
Size haram kılınmıştır: Ölü hayvan eti (leş), domuz eti ve (Mâide 3). Note: the verse reference "(Al-Maa'idah 3)" is kept as the original writes it, transliterated into Turkish form, and the verse text itself is not wrapped in braces, so no ﷺ is needed here.
Haraam (prohibited) for you are the Maitah (dead non-slaughtered meat/carrion) and the flesh of pig (Al-Maa’idah 3).
Ve Allah (SWT) buyurdu:
And He (swt) said:
De ki: "Bana vahyolunanlar arasında, yemek isteyen biri için yasak kılınmış bir şey bulamıyorum; ancak ölü hayvan (meyte) ya da akıtılmış kan bunların dışındadır." (En'âm, 145).
Say: "I find not in that which has been inspired to me anything forbidden to be eaten by one who wishes to eat it, unless it be Maitah (a dead animal) or blood poured forth (Al-An’aam 145).
Birinci ayetteki "dam" (kan) lafzı, akan ve donmuş olanı kapsayan mutlak (kayıtsız) bir lafızdır. İkinci ayetteki "dam" (kan) lafzı ise "masfûh" (akıtılmış/fışkıran) sıfatıyla kayıtlanmış (mukayyed) bir lafızdır. Dolayısıyla her iki ayetin hükmü birleşiktir ve aynıdır; o da kanın haram kılınmasıdır. Hükmün sebebi de bazı âlimlerin görüşüne göre birleşik ve aynıdır; o da kanın akmasından doğan zarardır.
The Lafzh ‘Dam’ (blood) in the first Aayah is Mutlaq (unrestricted) applying to that which pours and that which is congealed whilst the Lafzh ‘Dam’ (blood) in the second Aayah is a Muqayyad (restricted) Lafzh (wording) by the Wasf (descriptive attribute) ‘Masfooh’ (poured forth/gushing). Therefore, the Hukm in respect to both of the Aayahs is unified and one and the same, which is the Hurmah (prohibition) of blood, and the Sabab of the Hukm is unified or one and the same, as some ‘Ulamaa’ consider it, and that is the Darar (harm) arising from the yielding of the blood.
Burada, iki nassın hükmü ve sebebinin birleşmesi durumunda, Mutlak Muhakkak'a (yani Mukayyed olan, Mutlak'ı kayıt altına alır, sınırlar ve ona uygulanır) hamledilir. Dolayısıyla, kanın haram kılınması bakımından kastedilen, kesilen hayvandan akan kan olan "Mesfuh" kandır; bunun dışındaki kan ise, ciğer, dalak ve etin içinde kalan kan ile damarlardaki kan gibi helâldir.
Here, in the case of the unification of the Hukm and the Sabab within the two texts, then the Mutlaq is carried over to the Muqayyad (i.e. the Muqayyad prevails and restricts and applies upon the Mutlaq). Consequently, what is intended in respect to the prohibition of the blood is the ‘Masfooh’ blood which refers to the blood that pours out from the slaughtered animal whilst the blood which is not of that type is Halaal like that of the liver, spleen and the blood that remains within the meat (flesh) and the veins.
2 – Mutlak, eğer hüküm bakımından, sebep bakımından veya her ikisi bakımından farklılık gösteriyorsa, Mukayyed'e taşınmaz.
2 – The Mutlaq is not carried over to the Muqayyad if they differ in respect to the Hukm or in respect to the Sabab or in respect to both:
Örnek:
Example:
Allah (SWT) buyurdu:
Allah (swt) said:
Ey iman edenler! Namaza kalktığınızda yüzlerinizi ve dirseklere kadar kollarınızı yıkayın.
O you who have believed, when you rise to [perform] prayer, wash your faces and your forearms to the elbows (Al-Maa’idah 6).
Ve Allah (SWT) buyurdu:
And He (swt) said:
Ardından temiz toprağa yönelin ve onunla yüzlerinizi ve ellerinizi meshedin. (Maide 6)
Then seek (clean) earth and wipe over (Tayammum) your faces and hands with it (Al-Maa’idah 6).
"Lafzh ‘Aideekum Ilaa l-Maraafiq" (dirsekleriniz dahil olmak üzere kollarınız) ifadesi birinci metinde kayıtlıdır (muqayyad).
The Lafzh ‘Aideekum Ilaa l-Maraafiq’ (your arms to the elbows) is Muqayyad in the first text.
Ve ikinci metinde geçen "Aideekum" (ellerinizi) lafzı mutlaktır.
And the Lafzh ‘Aideekum’ (your hands) is Mutlaq in the second text.
Mutlak, Mukayyed'e şu iki metinde, hüküm bakımından farklılık olduğu için hamledilmez. Birincisi abdesti ilgilendirirken ikincisi teyemmümü ilgilendirmektedir; oysa ikisinin sebebi aynıdır ve her ikisinin sebebi de namaz kılma isteğidir.
The Mutlaq is not carried over to the Muqayyad in these two texts due to the difference in respect to the Hukm. The first relates to the Wudoo’ whilst the second relates to At-Tayammum even though the Sabab (reason) for both is one and the same and that it is the wish to perform the Salaah.
Örnek:
Another example:
Allah (SWT) şöyle buyurmuştur, Zıhar kefareti hakkında:
Allah (swt) said in respect to the Kaffaarah (expiation) of Azh-Zhihaar:
Ve eşlerine zıhar yapıp sonra söylediklerinden dönmek isteyenler için, birbirlerine dokunmadan önce bir köle azat etmek gerekir. (Al-Mujâdele 3)
And those who pronounce Zhihaar from their wives and then [wish to] go back on what they said, then [there must be] the freeing of a slave before they touch one another (Al-Mujaadalah 3)
Ve Allah (SWT) hata sonucu veya istemeden öldürme hakkında şöyle buyurmuştur:
And Allah (swt) said in respect to the mistaken or unintentional killing:
Ardından yalnızca inanan bir kölenin azat edilmesi (Nisâ 92)
Then [only] the freeing of a believing slave (An-Nisaa’ 92
"Raqabah" (köle) lafzı ilk metinde mutlak olarak gelmiştir.
The Lafzh ‘Raqabah’ (slave) came in the first text Mutlaqan (unrestricted).
"Raqabah Muminah" (mümin köle) lafzı, ikinci metinde mukayyeden (kayıtlı/kısıtlanmış olarak) gelmiştir.
The Lafzh ‘Raqabah Muminah’ (believing slave) in the second text came Muqayyadan (restricted)
İlk durumda sebep Zıhar idi, ikincisinde ise sebep Katl (öldürme) idi; her ne kadar hüküm bakımından, yani keffâret (kefaret) yükümlülüğü bakımından ikisi birleşmiş olsa da.
In the first the Sabab (cause) was Azh-Zhihaar and in the second the Sabab was Al-Qatl (killing) even if they are unified in respect to the Hukm which is the obligation of Al-Kaffaarah (expiation).
Örnek:
Another example:
Allah (SWT) buyurdu, Vuzu ayetinde:
Allah (swt) said in the Aayah of Wudoo’:
Ve dirseklere kadar kollarınızı (yıkayın) (Al-Ma’idah 6).
And your forearms until the elbows (Al-Ma’idah 6).
Ve Allah (SWT) hırsızlığın (sirkat/sarıka) had cezasıyla ilgili ayette şöyle buyurmuştur:
And He (swt) said in the Aayah about the Hadd (prescribed punishment) for Saraqah (theft):
Erkek hırsıza ve kadın hırsıza gelince, ellerini kesin (Mâide 38).
And the male thief and female thief cut their hands (Al-Maa’idah 38).
Lafzh (ifade) "Aideekum Ilaa l-Maraafiq" (dirseklere kadar eller) mukayyeddir (kayıtlıdır).
The Lafzh (wording) ‘Aideekum Ilaa l-Maraafiq’ (hands to the elbows) is Muqayyad (restricted).
Ve ikinci metindeki "Aideehimaa" lafzı Mutlak'tır.
And the Lafzh ‘Aideehimaa’ in the second text is Mutlaq.
Mutlak'ın, Hüküm bakımından ve Sebep bakımından farklılık nedeniyle Mukayyed'e taşınmadığı söylenir. Bunun nedeni, elleri (veya kolları) yıkama yükümlülüğünün namaz kılma isteğinin Sebebi'ne bağlı olmasıdır. İkinci metinde ise elin kesilmesi yükümlülüğü hırsızlık Sebebi'ne bağlıdır.
The Mutlaq is not carried over to the Muqayyad due the difference in respect to the Hukm and in respect to the Sabab. That is because the obligation of washing the hands (or arms) is due to the Sabab (reason) of wanting to perform the Salaah. And in the second text the obligation of cutting the hand is due to the Sabab of theft.
Mutlak'ın takyîdi (kayıtlanması), âmmın tahsîsi (özelleştirilmesi) gibidir; dolayısıyla âmm ile hâss arasında olan şey, mutlak ile mukayyed arasında da olur.
The Taqyeed (restriction) of the Mutlaq (unrestricted) is like the Takhsees (specification) of the ‘Aamm (general) and so what happens between the ‘Aamm and the Khaass happens between the Mutlaq and Muqayyad.
Bu nedenle, Kitap; Kitap, Sünnet, Sahabe İcmaı ve Kıyas ile kayıt altına alınır (takyid edilir). Sünnet de Kitap, Sünnet, Sahabe İcmaı ve Kıyas ile kayıt altına alınır (takyid edilir).
Therefore, the Kitaab is restricted by the Kitaab, the Sunnah, Ijmaa’ As-Sahaabah and Al-Qiyaas. And the Sunnah is restricted (Muqayyad) by the Kitaab, the Sunnah, Ijmaa’ As-Sahaabah and Al-Qiyaas.