Birçok âlim İstihsan'ı benimsemiş ve onu Ahkâm'ın delilleri arasında bir delil saymıştır; ancak tanımı konusunda ihtilaf etmişlerdir.

Many of the ‘Ulamaa’ adopted Al-Istihsaan and considered it to be a Daleel from amongst the Adillah of the Ahkaam whilst they have disagreed in respect to its definition.

Bazıları, örneğin Hanefiler, bunu bir delilin başka bir delil üzerinde tercih edilmesi (tercih/tercih ve tarassud) olarak görmüş ve bu nedenle bunun nassla sabit olan bir hüküm olduğunu, istihsan olmadığını kabul etmiştir.

Some of them like the Hanafiyah considered it to represent an outweighing of a Daleel over a Daleel and therefore it represents a Hukm that is established by the text and no Istihsaan.

Bu nedenle, Ahnâf fakihlerinin İstihsân'ın anlamına ilişkin bazı görüşlerini aktardıktan sonra Ebû İshâk eş-Şîrâzî eş-Şâfiî'nin şöyle dediğini görüyoruz: "Eğer bununla, bütünün toplamından bir kısmın onu tahsis eden bir delille tahsis edilmesi ya da iki delilden en güçlüsüne göre hüküm verilmesi kastediliyorsa, bu, hiç kimsenin reddedemeyeceği bir şeydir" (el-Lum'a, s. 68).

For that reason, we see Abu Ishaq Ash-Sheeraaziy Ash-Shaafi’iy, after presenting some of the views of the Fuqahaa of the Ahnaaf in respect to the meaning of Al-Istihsaan, saying: “If it means specifying some of the sum of the whole with a Daleel that specifies it or by judging by the strongest of two evidences, then this is from that which nobody can reject” (Al-Lam’u p68).

Ve görüyoruz ki Es-Sam'ânî ve El-Kaffâl, şu ayetin anlamının şöyle olduğunu söylemişlerdir:

And we see that As-Sam’aaniy and Al-Qaffaal said the meaning of:

"İstihsan'ın, bir delilden ondan daha güçlü bir delile geçiş olarak açıklanması, bizim de kabul ettiğimiz ve reddetmediğimiz bir şeydir" (Şevkânî, İrşâdü'l-Fuhûl, s. 241).

“The explanation of Al-Istihsaan as being a departure from a Daleel to a Daleel that is stronger than it, is something that we say and do not reject” (Irshaad Al-Fuhool of Ash-Shawkaani, p241).

İstihsân'ı benimseyenler arasında Hanefîler, İmam Mâlik ve onun takipçileri vardır; İbnu'l-Hâcib ise "Muhtasar" adlı eserinde şöyle demiştir:

Those who upheld Al-Istihsaan included: The Hanafiyah, Al Imaam Maalik and his followers whilst Ibn ul-Haajib said in his ‘Mukhtasir’:

Hanefiyye ve Hanbelîler bunu benimsemiş, diğerleri ise reddetmiştir.

The Hanafiyah and Al-Hanaabilah upheld it whilst the others rejected it.

Şâfiîyye, başında İmam eş-Şâfiî'nin bizzat bulunduğu Zâhiriyye ve birçok Mütekellimîn, İstihsân'ın delil olma özelliğinin (hüccıyyetinin) bulunmadığı ve hüküm inşa etmenin ona dayanarak caiz olmadığı görüşünü benimsemişlerdir.

The Shaafi’iyah, at the head of which was Imaam Ash-Shaafi’iy himself, the Zhaahiriyah and many of the Mutakallimeen held the opinion of the absence of the Hujjiyah (evidential validity) of Istihsaan and the impermissibility of building legal rulings upon it.

Şafiî'nin şu sözü meşhur olmuştur:

The following statement of Ash-Shaafi’iy became well-known:

"Istihsan'a başvuran kimse, şeriat koymuş olur" sözü, bir de onun "İstihsan, nefsin hazzı ve hevaya dayalı bir görüştür" sözü (el-Âmidî, c. 4, s. 209).

“Whoever utilises Istihsaan then he has legislated” in addition to his statement: “Al-Istihsaan is self-gratification and an opinion based on desire” (Al-Aamaadiy Vol.4 p209).

Kitabı "el-Umm"da yedinci ciltte "İstihsanın Geçersizliği" başlığı altında bir bölüm ayırmıştır. İstihsanı geçersiz kılmak için kullandığı delilleri özetle şöyledir:

In his book ‘Al-Umm’ he dedicated a chapter in the seventh volume under the title of: ‘Invalidating Istihsaan’. The following, in summary, are the Adillah that he used to invalidate it:

Şeriat bir nass (metin) ve kıyas yoluyla metinden anlam çıkarmaktır. İstihsan bu iki kategoriden biriyse

1 - The Sharee’ah is a Nass (text) and taking an understanding from the text by way of Qiyaas. If Istihsaan is one of these two (categories)

"o zaman bunu belirtmeye gerek yok ve bu iki kategorinin dışında kalan her şey Şeriat'tan değildir."

then there is no need to mention it and if it is outside of these two (categories) then it is not from the Sharee’ah.

2 - Gerçekten Allah Teâlâ şöyle buyurur:

2 - Verily Allah Ta’Aalaa says:

Ve el-İstihsan ne Kitap'tır ne de Sünnet'tir ve Kitap'a ve Sünnet'e geri dönmeyi temsil etmez.

And Al-Istihsaan is neither the Kitaab nor the Sunnah and it does not represent referring back to the Kitaab and the Sunnah.

3 - Allah'ın Elçisi ﷺ, İstihsan'a dayanarak hüküm vermezdi; bunun yerine, sahabilerinin sorularına ve sorunlarına cevap vermek için Vahyin inmesini beklerdi. Nitekim Zıhar'ın gerçeği konusunda (Mücadele Suresi) ve Li'an hakkında (Nur Suresi 6-10) olan durumda olduğu gibi.

3 - The Messenger of Allah (saw) did not provide verdicts based on his Istihsaan but rather he would await the descent of the Wahi to respond to the queries and questions of his companions like what happened in respect to the reality of Azh-Zhihaar (Soorah AlMujaadalah) and of Al-Li’aan (Soorah An-Noor 6-10).

4 - Allah'ın Elçisi (sav), kendi istihsanlarına dayanarak hareket eden Sahabeden bazılarını azarlamıştır. Örneğin, bir müşriki gölgesinde barındığı bir ağacı yaktıkları için bazı Sahabeyi azarlamış ve Üsame bin Zeyd'i, "Lâ ilâhe illallah" diyen bir adamı, bunu yalnızca kılıç korkusu ve tehdidi altında söylediği gerekçesiyle öldürdüğü için azarlamıştır.

4 - The Messenger of Allah (saw) rebuked the Sahaabah who adopted based upon their Istihsaan. So for example he (saw) rebuked some of the Sahaabah because they had burnt a Mushrik sheltered by a tree and he (saw) rebuked Usaamah Bin Zaid because he killed a man who said: ‘Laa Ilaaha Illallah’ whilst using the argument that he only pronounced it due to fear and under the threat of the sword.

5 - İstihsan, dayanak olmaksızın, onu yöneten bir ölçüt içermez ve doğruyu yanlıştan ayırt etmek için kullanılacak bir ölçü de yoktur. Bu durumda tek bir mesele içinde, birini diğerine üstün kılacak bir dayanak olmaksızın çeşitli hükümler ortaya çıkar.

5 - Al-Istihsaan without evidence has nothing governing it and no measure to be used to evaluate the truth from the falsehood. As such, within one single matter, there would be a variety of Ahkaam without a base to outweigh one over the other.

6 - Eğer İstihsan bir müçtehit için caiz olsaydı ve onu kullanırken bir Delîl-i Şer'î'ye dayanmamış olsaydı, o zaman Kitap ve Sünnet'i bilmeyen biri için de caiz olurdu. Bunun sonucu, görüşün ilme değil, hevaya dayanmasıdır.

6 - If Al-Istihsaan was permissible for a Mujtahid and in its use he did not depend upon a Daleel Shar’iy, then it would also be permitted for someone who does not have knowledge of the Kitaab and the Sunnah. The result of that is that the opinion would be based on desire and not ‘Ilm (knowledge).