Delalet'ul-İktizâ, lafzın, anlamının ancak bir takdir (gerekli kılınan bir ön kabul) olmadan doğru duramadığı bir hususa delaletidir. Bu zorunlu takdir, ya Şer'î delil tarafından belirlenir ya da akıl tarafından gerekli kılınır; ya konuşanın (haber verenin) doğruluğunun zorunlu olması sebebiyle ya da lafzın bu takdirle söylenmesinin doğruluğu (sıhhati) sebebiyle.

Dalaalat ul-Iqtidaa’ is the Dalaalah (indication) of the Lafzh upon a matter that its meaning does not stand up except by its Taqdeer (determination). This necessary Taqdeer (determination) could be dictated by the Shar’a or it could be dictated (i.e. made necessary) by the ‘Aql, either due to the Daroorah (necessity) of the Sidq (truthfulness) of the Mutakallim (source of speech/information) or due to the correctness (Sihhah) of the occurrence of the Lafzh (wording) through it.

Örnek:

Example:

Allah (SWT) şöyle buyurmuştur:

Allah (swt) said:

Tahrim (haramlık), anne veya kızın zatına doğrudan bağlanmamıştır. Bu nedenle, ayetteki bu lafız, "ummahâtükum" (anneleriniz) lafzından önce, Şer'in belirlediği zorunlu bir lafzın takdir edilmesini gerektirir; o da Ummahât, Banât, Ahavât… (anneler, kızlar, kız kardeşler…) ile evlenmenin yasaklanmasıdır. Dolayısıyla "Delâletü'l-İktidâ" (iktizâ delâleti), lafzın ne suretiyle ne de manasıyla verdiği bir delâlet değildir; bilakis konuşmanın içinde, konuşmadan istenen şeyin doğru olması için (yani Şer'a göre doğru bir mananın anlaşılması için) takdir edilen ve belirlenen ilave bir husustan kaynaklanır.

The Tahreem (prohibition) is not attributed to the essence of the mother herself or the essence of the daughter herself (specifically). As such, this Lafzh (wording) present within the Aayah dictates that before the Lafzh of ‘Ummahaatukum’ (your mothers) a necessary Lafzh is determined that the Shar’a has dictated and that is the prohibition of the Nikaah (marriage) of the Ummahaat, Banaat, Akhawaat… (mothers, daughters, sisters…). Therefore, the Dalaalat ul-Iqtidaa’ is not the Dalaalah (indication) of the Lafzh in its form or in its meaning but rather by way of an additional or extra matter that is determined or evaluated (Taqdeer) to exist within the speech so that what is required from the speech stands up (i.e. a correct meaning is understood) according to the Shar’a.

Başka bir örnek:

Another example:

Allah'ın Elçisi ﷺ şöyle buyurdu:

The Messenger of Allah (saw) said:

Niyet (niyyet) olmaksızın tutulan oruç, yerine getirilmiş olsa bile, Hadis'te açıkça belirtildiği üzere geçerli bir oruç sayılmaz. Bu durum, kişinin yiyecekten, içecekten ve orucu bozan diğer hususlardan kaçınmış olması halinde de böyledir. Yani oruç fiilen gerçekleşmiş olsa da, hüküm şudur: Kişinin orucunun bir geçerliliği yoktur.

The fasting without the Niyah (intention) is not considered to be a valid fast as made clear in the Hadeeth irrespective of abstaining from food, drink and all matters that break the fast. That is even though the act of fasting has actually taken place and as such the evaluation dictates that: There is no validity to the person’s fast.

Bir örnek daha:

A further example:

Allah'ın Elçisi ﷺ şöyle buyurdu:

The Messenger of Allah (saw) said:

Hadisin lafzındaki zâhir (ilk anlaşılan anlam), hata, unutkanlık ve zorlamanın ümmet içinde bulunmadığını ya da gerçekleşmediğini ifade etmektedir; oysa bu anlam doğru değildir. Gerçeklik bunun aksini göstermektedir, çünkü ümmet içinde hata yapan, unutan ve zor kullanılarak belli fiil ve işleri yapmaya zorlanan kimseler vardır.

The Zhaahir (apparent indicated meaning) in the speech of the Hadeeth indicates that the mistake, forgetfulness and compulsion do not exist or occur within the Ummah although that meaning is not correct. The reality contradicts that as there are amongst the Ummah those who make mistakes, forget and are forced through coercion to undertake certain acts or matters.

Kelamın doğruluğu (sıdk) ve sözün doğru anlaşılması, kelamda ihmal edilmiş bir kelimenin belirlenip takdir edilmesini gerektirir; bu kelime "hüküm" (hukm) kelimesidir. Böylece Şerif Hadisin anlamı şöyledir: "Ümmetimden, hata, unutkanlık ve zorlama ile ortaya çıkan bu şeylerin hükmü kaldırılmıştır. Dolayısıyla kişi dünyada cezalandırılmaz ve bunun sonucunda ahirette bir günah da olmaz." Bu nedenle "hüküm" lafzı, sözün doğruluğunun (sıdk) gerektirdiği şekilde takdir edilir ve bu delalet, Delâletü'l-İktidâ' olarak kabul edilir.

The Sidq (truthfulness) of the speech and correctness of the Kalaam (speech) dictates that an essential omitted word be determined and presumed (Taqdeer) and this is the word ‘Hukm’ (judgment) so that the meaning of the Noble Hadeeth is: ‘The Hukm (judgment) of these matters is lifted from my Ummah from those that it occurs from (i.e. the mistake, forgetfulness and compulsion) and so the person will not be punished in the Dunyaa (life of this world) and there will be no sin as a result of it in the Aakhirah (hereafter). The Lafzh ‘Hukm’ is therefore determined in accordance to the dictates of the truthfulness (Sidq) of the speech and this Dalaalah is considered to be Dalaalat ul-Iqtidaa’.

Başka bir örnek:

Another example:

Allah (SWT) şöyle buyurur:

Allah (swt) says:

Burada takdir (belirleme), şu anlamla yapılmalıdır: "Kasabanın halkına sor"; böylece söylenenin doğruluğu akla uygun olur, çünkü kasaba (Qaryah) akıl sahibi değildir ve sorguya çekilmez. Bu âyetin Delâlet'ul-İktidâ' (gerektirme delâleti) yoluyla gösterdiği şey, kastedilenin kasabanın kendisi değil, kasabanın halkı olduğudur; böylece sözün akla uygun olarak doğru (ve anlaşılır) olması sağlanır.

The Taqdeer (determination) has to be made here with the meaning: ‘Ask the ‘people’ of the town’ so that the correctness of what has been uttered is rational and that is because the Qaryah (town) does not have a mind and is not questioned. The Dalaalat ul-Iqtidaa’ of this Aayah indicates that what is meant is to ask the people of the town and not the town itself so that the speech can be rationally correct (and understood).