Tek Bir Metin İçindeki Lafızların Delalet (Anlam Gösterge) Yönleri Arasında Tercih (Tercih Etme)
The Tarjeeh (outweighing) Between The Dalaalaat (implications/indications) Of The Alfaazh (worded Expressions) Within A Single Text
Metinde birden fazla anlama açık olabilecek bir Lafzh (ifade) bulunabilir. Böyle bir durumda hangi anlam esas alınmalıdır?
There could be a Lafzh (wording) mentioned within the text that is open to more than one possible meaning. And so in this situation, which meaning should be taken?
Örnek:
Example:
Allah (SWT) şöyle buyurmuştur:
Allah (swt) said:
Ve namazı kılın (Nur 56).
And establish the Salaah (An-Noor 56).
Arapların örfüne göre "es-Salâh" lafzının anlamı (yani dilsel anlamı) "dua"dır. Ancak Şer'î örfe göre anlamı, Resûlullah ﷺ'in açıkladığı ve İftitah Tekbiri ile başlayıp Selam ile biten belirli ameller olan ibadettir. Peki bu ayette bu iki anlamdan hangisi kastedilmektedir?
The meaning of the Lafzh ‘As-Salaah’ according to the provision of the Arabs (i.e. meaning its linguistic meaning) is Ad-Du’aa (supplication). Its meaning however in accordance to the Shar’a provision (i.e. its Shar’a meaning) is the specific actions that the Messenger of Allah (saw) explained and which begin with the Takbeerah of Al-Ihraam and ends with As-Salaam. And so which of the two meanings is intended within this Aayah?
Usul âlimleri bu konuda bir kaide (ilke) ortaya koymuşlardır: Haqeeqah Lughawiyah Shar'iyah, Haqeeqah Lughawiyah Wad'iyah'a (dilde ilk konulup belirlenmiş olan, o dili ilk koyan Arapların tespit ettiği dilsel anlam) üstün gelir. Buna göre, 'Namazı kılın' ifadesinden kastedilen, es-Salaah'ın Şer'î anlamıdır. Haqeeqah'ın kategorilerini kitabın ikinci bölümünde Arapça çalışmaları konusunu ele alırken daha önce tartışmıştık; ayrıntılar için lütfen oraya geri dönün. Metin içindeki tek bir lafzın (kelimenin) Dalaalat'ları (delalet/işaret/anlamları) arasındaki çatışmada, bir delaletin diğerine üstün tutulması gerekir.
The scholars of Usool have provided a Qaa’idah (principle) for this: It is that the Haqeeqah Al-Lughawiyah Ash-Shar’iyah outweighs the Haqeeqah Al-Lughawiyah Al-Wad’iyah (the linguistic Shar’iy meaning outweighs the linguistic provided meaning by those Arabs who set and put down the language originally). Consequently, the intended meaning of ‘Establish the Salaah’ is the Shar’iy meaning of As-Salaah. We have previously discussed the categories of the Haqeeqah when discussing the subject area of Arabic studies in the second part of the book, so please refer back to that for further detail. The conflict between the Dalaalaat (implications/indications/meanings) of the single Lafzh (wording) within the text requires outweighing one Dalaalah over another.
Bir tek Lafzın taşıyabileceği Delâlâtlar şunlardır:
The Dalaalaat that a single Lafzh can potentially hold are the following:
1 – El-İştirâk: Lafzın bir, anlamlarınınsa birden fazla ya da çok olduğu durumdur. Örneğin "el-kur'" lafzı hem et-tuhr (âdet halinden temizlik) hem de el-hayz (âdet hali) anlamına gelebilir.
1 – Al-Ishtiraak: This is when the Lafzh is one and the meanings are multiple or numerous (more than one) like the Lafzh ‘Al-Qur’u’ which can mean both At-Tuhr (purity from menstruation) and Al-Haid (menstruation).
Ve içinde bulunduğumuz şehre sor (Yusuf 82).
And ask the town that we had been in (Al-Yousuf 82).
Bu, Yusuf Suresi'ndeki bu âyetle kastedilen, şehrin "halkına" sorulmasıdır.
What is intended in this Aayah of Soorah Yousuf is to ask the ‘people’ of the town.
5 – At-Takhsîs (tahsis): Bu, Hâss (özel) lafzın, Âm (genel) lafızda kapsanan bazı fertleri, Âm lafızdaki hükümden çıkarıp başka bir hükme tabi kılmasıdır. Örneğin "Er-Rical" (erkekler) lafzı "En-Nâs" (insanlar) lafzını tahsis eder; "Zeyd" lafzı da "Er-Rical" lafzını tahsis eder.
5 – At-Takhsees (specification): This is where the Khaass (specific) Lafzh takes out or excludes some of the Afraad (individual elements) which are included in the Lafzh Al-‘Aamm (general worded expression) from the Hukm found in the Lafzh Al-‘Aamm to another Hukm. So for instance the Lafzh (wording) ‘Ar-Rijaal’ (men) specifies the Lafzh ‘An-Naas’ (people) and the Lafzh ‘Zaid’ specifies the Lafzh ‘Ar-Rijaal’ (men).
Bu beş dalâlet ihtimali ki tek bir lafız bunları taşıyabilir, bunlardan ikisi veya daha fazlası bir Şer'î metinde bulunduğunda veya bu metne düştüğünde aralarında tercih yapmak için Usûl âlimleri kaideler koymuşlardır. Bu kaideler şöyledir: Beş ihtimal olan İştirak, Naklî, Mecaz, İdmâr ve Tahsîs arasındaki çatışma on yüz (vech) üzerinde gerçekleşir ve yönlendirici ilke, her birini kendinden önce gelenle birlikte değerlendirmektir. Buna göre Nakil, İştirak üzerine râcih (üstün)dir; İdmâr ile Mecaz eşittir ve bunların her biri hem Nakil'e hem İştirak'e karşı râcihtir; Tahsîs ise İdmâr, Mecaz, Nakil ve İştirak'e karşı râcihtir.
In respect to these five Dalaalaat, which the single Lafzh is capable of holding, the ‘Ulamaa of Usool have put down principles for outweighing between two or more of them if they occur or fall within a Shar’iy text. This is as follows: The conflict between the five possibilities: ‘Al-Ishtiraak, An-Naql, Al-Majaaz, Al-Idmaar and At-Takhsees’, occurs upon ten faces (Awjuh) and the controlling principle is to take each one with what is prior to it. So the Naql is Raajih (i.e. it outweighs) over the Ishtiraak, the Idmaar and the Majaaz are equal and each of them is Raajih (outweighing) over both the Naql and the Ishtiraak, whilst the Takhsees is Raajih over the Idmaar, Al-Majaaz, An-Naql and Al-Ishtiraak.
Aşağıdaki uygulamalı örnekler bunu açıklığa kavuşturmaktadır:
The following practical examples makes this clear:
1 – An-Naql, İştirak'a üstün gelir (Raacih):
1 – An-Naql outweighs (Raajih) the Ishtiraak:
Allah (SWT) şöyle buyurur:
Allah (swt) says:
Ve zekâtı verin. (el-Bakara 43)
And give the Zakaah (Al-Baqarah 43).
"Zekât" lafzı, Nemâ' (artış/büyüme) anlamı ile Nisâb'tan çıkarılan miktarın yansıttığı anlam arasında müşterek (birden fazla anlama sahip) olma ihtimaline açıktır.
The Lafzh ‘Az-Zakaah’ is open to the possibility of being Mushtarak (holding more than one meaning) between the meanings of An-Namaa’ (growth/increase) and the meaning reflected in the amount taken out from the Nisaab.
Bu kelimenin ilk olarak dildeki "artış, çoğalma" (en-Nemâ') anlamında konulmuş olması mümkündür; ardından bu anlam, şer'î anlama, yani nisaba ulaşan maldan şeriatın belirlediği miktara nakledilmiştir. Burada nakil (naql), ortaklık (iştirâk) ihtimalinden daha ağır basmaktadır; dolayısıyla ayetin anlamı şöyle olur: "Mallarınızdan, hakkı olana şeriatın açıkladığı miktarı verin."
It is possible for it to have been provided initially in the language for growth/increase (An-Namaa’) which refers to the increase in wealth or property, then it was transferred to the Shar’iy meaning the Shar’a extracted amount (from the wealth that has reached the Nisaab). Here, the Naql (transferred) outweighs the Ishtiraak so that the meaning of the Aayah becomes: ‘Give from your wealth the amount that the Shar’a has explained to the one who has the right to it (or is deserving of it)’.
2 – İdgam, ишtirak üzerine tercih edilir (racih olur): Wait, I must correct that: the translation should be faithful and natural. 2 – İdgam (Al-Idmaar), İştirak'a (Al-Ishtiraak) göre racihtir (üstündür).
2 – Al-Idmaar is Raajih (outweighing) over the Ishtiraak:
Allah (SWT) Yusuf suresinde şöyle buyurmuştur:
Allah (swt) said in Soorah Yousuf:
Ve içinde bulunduğumuz kasabanın halkına sor (Yusuf 82).
And ask the people of the town that we had been in (Yousuf 82).
"Al-Qaryah" (kasaba) lafzı, "Al-Ahl" (halk, ehil) ile "Al-Abniyah" (binalar, yapılar) anlamları arasında müşterek (birden fazla anlamı olan) olmaya açıktır; yani bu lafız bu iki anlamdan birine delalet eder. "Al-Abniyah" açısından hakiki anlamda (haqeeqah) olması mümkündür; ancak "Ahl" lafzı, "Al-Qaryah" lafzından önce gizlenmiştir (idmaar). Dolayısıyla idmaar, işterakin (müşterekliğin) önüne geçer ve ayetin kastettiği anlam şudur: Bulunduğumuz kasabanın "halkına" sor.
The Lafzh ‘Al-Qaryah’ (town) is open to being Mushtarak (more than one meaning) between ‘Al-Ahl’ (people) and ‘Al-Abniyah (buildings/constructions) i.e. that the Lafzh indicates to one of these two meanings. It is possible for it to be a Haqeeqah (literal meaning) in respect to ‘Al-Abniyah’ however the Lafzh (wording) ‘Ahl’ has been concealed (Idmaar) before the Lafzh ‘Al-Qaryah’. Consequently, the Idmaar outweighs the Ishtiraak and the intended meaning of the Aayah is: Ask the ‘people’ of the town that we had been in.
Lafzh "Al-Qaryah"nın, kasabanın sakinlerini ifade etmek üzere mecaz (Mecaz) olarak kullanılmış olması da mümkündür; bu durumda mecaz, müşterekliğe (İştirak) üstün gelir.
It is also possible for the Lafzh ‘Al-Qaryah’ to have been used metaphorically (Majaaz) to indicate to the residents of the town and in that case the Majaaz would outweigh the Ishtiraak.
3 – Mecaz (metaforik) anlam, Naql (nakledilen) anlama tercih edilir (racih olur):
3 – The Majaaz (metaphoric) is Raajih (outweighing) over the Naql (transferred):
Allah (SWT) şöyle buyurur:
Allah (swt) says:
Şüphesiz müşrikler necistir (Et-Tevbe 28).
Verily, the Mushrikun (polytheists) are Najas (impure) (At-Taubah 28).
"Necis" (najas) lafzı mecazen de kullanılmaya elverişlidir.
The Lafzh ‘Najas’ (impure) is open to being metaphorical (Majaaz)
taşıyan manevi ya da ahlaki bir kirlilik anlamındadır ve dilsel anlamından şer'i anlamına, yani idrar ve kan gibi temizlenmesi gereken şer'i necasete aktarılması (naql) mümkündür.
carrying a non-physical or moral impurity and it is possible to be transferred (Naql) from its linguistic meaning to its Shar’iy meaning referring to the Shar’iy Najaasah (impurity) that is purified from like the urine and blood for example.
Mecaz (metaforik anlam), nakil (rivayet edilen anlam) üzerine öncelik taşır; müşriklerin necasetinin ise manevi veya fiziksel olmayan bir necaset olduğu, duyularla algılanan şer'î necaset olmadığı kabul edilir. Dolayısıyla onlarla birlikte yemek yemek, fiziksel temas kurmak ve kaplarından su içmek, abdest veya temizlenme gerekmeksizin caizdir.
The Majaaz (metaphorical) outweighs the Naql (transferred) and the impurity of the Mushrikeen is considered to mean the moral or non-physical impurity and not the sensed Shar’iy impurity. It is therefore permitted to eat with them, to make physical contact and to drink from their vessels without the need of purification.