3 – Delâlet-ul İltizam (zorunlu bir anlamın dolaylı olarak kastedilmesi yoluyla delâlet):
3 – Dalaalat ul-Iltizaam (indication of an accompanying necessary meaning:
Dalaalaat ul-Alfaazh (Lafızların Delaletleri)
Dalaalaat Ul-alfaazh (the Indications Of The Alfaazh)
Alfaazh (lafızlar) ile bunların Dalaalaat'ı (gösterdikleri anlamlara delaleti) bakımından, lafızlar anlamlar açısından üç kısma ayrılır:
The Alfaazh (wordings) in respect to their Dalaalaat (the indications they indicate to) in terms of meanings are divided into three categories:
1 – Dalaalat ul-Mutaabaqah (uygunluk/karşılık gelme delaleti):
1 – Dalaalat ul-Mutaabaqah (indication of conformity/correspondence):
Bu, lafzın tam adlandırdığı şey üzerine delaletidir (ya da adlandırılan mesele üzerine); tıpkı "insan" lafzının bilinen konuşan hayvan/canlı (adlandırdığı şey) üzerine delaleti gibi. Lafız, anlamına herhangi bir ekleme veya eksiltme olmaksızın uygun düşmüştür. Bu, müfred (tekil) lafız açısındandır. Cümle, yani mürekkep (birleşik yapı) ise, buna örnek Allah Teâlâ'nın şu kavlidir:
It is the Dalaalah (indication) of the Lafzh (wording) upon its complete naming (or the named matter) like the Dalaalah of the Lafzh: ‘Insaan’ applied upon the well-known speaking animal/creature (of its naming). The Lafzh (wording) came in conformity to its meaning without any addition or deduction. This is in respect to the Mufrad (singular) Lafzh. As for the sentence, meaning the Murakkab (construct), an example is the Qawl of Allah Ta’Aalaa:
Onlara seksen değnek vurun (En-Nûr 4).
Lash them with eighty lashes (An-Noor 4).
Alfaazh (lafızlar), mantûk (açık ifade edilen anlam) yönünden, te'vile açık olmayan ve içtihada ihtiyaç duymayan bir anlama işaret eder. Buna göre lafız, anlama eksiksiz olarak, herhangi bir ekleme veya eksiltme olmadan uygun ve denk düşüyorsa, bu delâlet "delâlet-i mutâbaka"dır. Delâlet-i mutâbaka ise delâlet-i mantûk kategorisindendir. Dolayısıyla anlam, açıkça ifade edilen lafızlardan alınır ve bunun ötesine geçilmez.
The wordings (Alfaazh) in their Mantooq (expressed explicit meaning) guide to a meaning that is not open to Ta’weel (interpretation) and does not require Ijtihaad. Consequently, if the Lafzh corresponds and conforms to the meaning completely without addition or deduction then it is the Dalaalah Al-Mutaabaqah. The Dalaalah Al-Mutaabaqah is from the category of the Dalaalah Al-Mantooq (what is indicated by the expressed wording). The meaning is therefore taken from the expressed Alfaazh (wordings) and not beyond that.
2 – Dalaalat ut-Tadammun (tadammun delaleti):
2 – Dalaalat ut-Tadammun (the indication of inclusion):
Bu, lafzın adlandırılan şeyin bir parçasına işaret etmesi yoluyla olan delâlettir. Bu, "himâr" (eşek) lafzının hayvan üzerindeki delâletine benzer. Çünkü lafız, adlandırılan şeyin kapsamına giren bir parçaya, yani eşeği, insanı, atı, aslanı ve benzerlerini içine alan hayvana yol gösterir… Delâlet-i tedammun da delâlet çeşitlerinden "Mantûk"a girer; Mantûk ise lafzın telaffuz edildiği yerde, yani söylendiği anda anlaşılan şeydir.
It is the Dalaalah of the Lafzh indicating a part of the named matter. That is like the Dalaalah (indication) of the Lafzh ‘Himaar’ (donkey) in respect to the animal. That is because the Lafzh (wording) guides to a part of what falls under the named thing and that is the animal that includes the donkey, the human, the horse, the lion and so on… The Dalaalat ut-Tadammun is also of the Mantooq category of Dalaalah and the Mantooq is that which is understood from the Lafzh in the place of its pronunciation or expression (i.e. when it is said).
3 – Delâlet-ul İltizam (zorunlu bir anlamın dolaylı olarak kastedilmesi yoluyla delâlet):
3 – Dalaalat ul-Iltizaam (indication of an accompanying necessary meaning:
Bu, lafzın gerekli olan tabi anlamı üzerine delaletidir; tıpkı aslanın cesareti, devekuşunun ise korkaklığı göstermesi gibi. Şair, bir kişiyi tarif ederken şöyle demiştir:
It is the Dalaalah of the Lafzh upon its necessary accompanying meaning like the Dalaalah (indication) of a lion indicating bravery or the ostrich indicating cowardice. The poet said in his description of a person:
‘Asad ‘Alayya Wa Fi-l-Huroob Na’aamah’ (Savaşta bir devekuşu, bana karşı ise bir aslan)
‘Asad ‘Alayya Wa Fi-l-Huroob Na’aamah’ (A lion against me whilst in the wars an ostrich)
Burada "Esed" (aslan) ve "Naâme" (devekuşu) lafızlarıyla kastedilen, yeryüzünde yaşayan hayvan türlerinden iki tür değildir. Bilakis bunlarla kastedilen mana "cesaret" ve "korkaklık"tır. Bu anlamlar "Esed" (aslan) ya da "Naâme" (devekuşu) lafzından alınmamıştır; bilakis bu lafızların manalarından alınmıştır.
It is not intended here by the Lafzh ‘Asad’ (lion) and the Lafzh ‘Na’aamah’ (Ostrich) what they have indicated to as being two kinds from amongst the kinds of animals that live upon the earth. Rather, the intended meaning of them is ‘courage’ and ‘cowardice’. These meanings are not taken from the Lafzh (worded expression) of ‘Asad’ (lion) or ‘Na’aamah’ (Ostrich) but rather they have been taken from the meanings of these wordings.
Dalaalat ul-İltizam, bu nedenle, Lafız'ın anlamından zorunlu olarak ayrılmaz olan ve zihinde bulunan anlamı temsil eder.
The Dalaalat ul-Iltizaam therefore represents the meaning that is in the mind that necessarily accompanies the meaning of the Lafzh.
Dalaalat ul-Iltizaam, Dalaalat ul-Ishaarah, Dalaalat un-Nass, Mafhoom Al-Muwaafaqah, Mafhoom Al-Mukhaalafah ve Dalaalat ul-Iqtidaa’ten
From the Dalaalat ul-Iltizaam the Dalaalat ul-Ishaarah, Dalaalat un-Nass, Mafhoom Al-Muwaafaqah, Mafhoom Al-Mukhaalafah and Dalaalat ul-Iqtidaa’.
Bu Dalaalât'ı (delâlet, yani lafızların anlam gösterme biçimlerini) Şer'î nasslerden anlamak, müctehid için tıpkı hayatın suya ihtiyacı gibi zorunludur. Çünkü nasslerden, bu delâletler de dahil olmak üzere, Ahkâm'ın (hükümlerin) çıkarılması kesin ve doğru bir inceleme, titiz bir araştırma ve derin bir kavrayış gerektirir.
Understanding these Dalaalaat (indications) from the Shar’iyah texts is essential to the Mujtahid like water is essential to life. That is because the deduction of the Ahkaam (rulings) from the texts, including these Dalaalaat (indications), requires a precise and accurate study, thorough examination and depth.
Örneğin, Allah'ın Elçisi'nin ﷺ şu sözü hakkında:
For example, in respect to the statement of the Messenger of Allah (saw):
Otlakta serbest dolaşan koyunlarda zekât vardır.
In (respect to) the free-grazing sheep there is Zakaah (due)
Mantûk (açık anlam), otlakta serbestçe otlayan koyunlar üzerinde zekâtın farz olduğunu gösterir ve buna işaret eder. Bu hüküm, hadisin mantûkundan anlaşılır ve bunu hem müctehid hem de müctehid olmayan kişi anlayabilir. Mefhûm-u muhâlefe (zıt anlam) ise, yem verilerek beslenen koyunlar üzerinde zekâtın farz olmadığı anlamına gelir; bunu ancak delâlet-i iltizâmı (zorunlu olarak anlaşılan anlamı) kavrayan müctehid anlayabilir.
Its Mantooq (expressed meaning) indicates and guides to the obligation of Az-Zakaah upon the sheep that live upon the pastures (naturally/free grazing). That Hukm (ruling) is understood from the Mantooq of the Hadeeth and can be understood by the Mujtahid and the non-Mujtahid. As for the Mafhoom Al-Mukhaalafah (opposing meaning) which is the non-obligation of the Zakaah upon the sheep that are foddered, then only the Mujtahid who comprehends the Dalaalat ul-Iltizaam (necessarily understood meaning) can understand that.