Mursel Maslahatların Hüccet Olması ve Bunun Delilleri
The Hujjiyah (legal Proof) Of Al-masaalih Al-mursalah And The Evidences For That
Bu, El-Mesâlihu'l-Mursele'nin aslı, Müslüman fakihleri arasında ihtilaf konusu olmuştur. Bu nedenle Hanefiler ve Şafiîler, onu kendi başına müstakil bir asıl olarak kabul etmemiş ve kıyas alanının içinde değerlendirmişlerdir. Buna karşılık Malikîler ve Hanbelîler, El-Mesâlihu'l-Mürsele'yi, kullanımı için koydukları şartları yerine getirdiği sürece kabul edilmesi gerektiğini görmüşlerdir. Onlara göre bunlar, Şerîatın maksatlarını (Makâsıdu'ş-Şerîa) gerçekleştiren şeylerdir; bunlar hakkında özel bir nass bulunmasa bile.
This Asl (origin) of Al-Masaalih Al-Mursalah has been differed upon amongst the Fuqahaa of the Muslims and so the Hanafiyah and the Shaafi’iyah did not consider it to represent an ‘Asl (origin) established in itself and they inserted it within the area of Al-Qiyaas. This is whilst the Maalikiyah and the Hanaabilah viewed that the Masaalih Al-Mursalah are to be taken as long as they fulfil the conditions that they placed down for their utilisation. In their view they represent that which realises the Maqaasid Ash-Sharee’ah (the intent of the Sharee’ah) and even if they do not have a specific text for them.
Mesalih-i Mursele'nin Hüccİyeti (geçerliliğe dair delil):
Hujjiyah (proof of validity) of Al-Masaalih Al-Mursalah:
1 – Gazâliyye'ye göre hüccetliliği (geçerlilik delili olması):
1 – Its Hujjiyah (proof of validity) according to Al-Ghazaaliyah:
İmam el-Gazali, Mesâlihu'l-Mursele'yi benimsemiş ve buna "el-İstislâh" adını vermiştir. Bu benimseme belirli sınırlar içindeydi. Bu sınırlar şunlardı: Konu, beş zaruri maslahattan (zaruriyyât) biri olan dinin, canın (nefs), neslin, aklın ve malın korunmasını temsil eden bir zaruret olmalıdır. Ayrıca, bir faydanın sağlanmasında ya da bir zararın defedilmesinde kesin (kat'î) olmalıdır. Buna ek olarak, fayda genel olmalı, yani faydası Müslümanların tamamına dönmeli, belirli bir kişiye ya da Müslümanların diğerlerini dışlayan belirli bir grubuna değil, onlara yönelik olmalıdır.
Al-Imaam Al-Ghazaaliy adopted Al-Masaalih Al-Mursalah and called it ‘Al-Istislaah’ and this adoption was within specific limitations. These were that is represented a Daroorah (necessity) from amongst the five Darooraat (necessities) which are the preservation of the Deen, the life (Nafs), the progeny/lineage (Nasl), the mind (‘Aql) and property (Maal). They also needed to be Qat’iy (definite) in respect to bringing or attaining the benefit or repelling the harm in addition to them being of general benefit where the benefit returns to the Muslims on mass and not to a particular person or specific group of the Muslims in exclusion to others.
Bu nedenle El-Gazali, zaruret yerine maslahatı almıştır ve bu, onu savunanların görüşüne göre Maslahatı Mürsele'den değildir. Çünkü "Zaruretler, yasakları (mahzurları) mübah kılar" ilkesi Şer'i bir ilke olarak sınıflandırılır; bunun benimsenmesi Kitap, Sünnet ve İcma gibi Şer'i nasslara dayanır, bunun için bir nassı bulunmayan Maslahatı Mürsele'ye dayanmaz.
Consequently, Al-Ghazaaliy took the Maslahah in the place of the Daroorah (necessity) and this is not from the Maslahah Al-Mursalah according to the view of those who uphold it. That is because ‘The Darooraat (necessities) make the Mahzhooraat (prohibitions) permissible’ is classified as a Shar’iyah principle, the adoption of which returns back to the Shar’iyah texts like the Kitaab, the Sunnah and Ijmaa’ and does not go back to Al-Masaalih Al-Mursalah that has no text for it.
2 - Al-Masâlih Al-Murselenin Hüccîyeti Imam Mâlik ve Diğerlerine Göre
2 - The Hujjiyah of Al-Masaalih Al-Mursalah according to Al-Imaam Maalik and others:
İmam Mâlik, el-Mesâlihu'l-Mursele'den en çok yararlanandır. Delil olarak şu kanıtları kullanmıştır; el-Mesâlihu'l-Mursele'yi benimseyenler de bu kanıtları almıştır. Bunlar şunlardır:
Al-Imaam Maalik took from Al-Masaalih Al-Mursalah the most. He used the following evidences as proof and those who held Al Masaalih Al-Mursalah also took these evidences. They are:
Sahabe'nin Al-Masaalih Al-Mursalah'ı benimsediği ve bunun örnekleri şunlardır:
1 - That The Sahaabah had adopted Al-Masaalih Al-Mursalah and examples of this include:
A – Mushafları, Resulullah ﷺ'in döneminden sonra derlediler ve bunu yapmaya onları, Kur'an'ı kaybolmaktan koruyarak muhafaza etme maslahatı sevk etti.
A – They compiled the Masaahif after the era of the Messenger (saw) and it was the Maslahah that drove them to undertake that, represented in preserving the Qur’aan to protect it from being lost.
B – Ömer İbnü'l-Hattâb (ra), valilerden, özel mallarını yönetimleri sırasında elde ettikleri mallarla karıştırdıkları için mal bakımından suçladığı kimselerin malının yarısını alırdı. Eğer biriktirdikleri mal miktarı için iyi bir gerekçe sunmazlarsa, malın yarısını alır ve Müslümanların Beytü'l-Mal'ına (hazineye) dahil ederdi. Bu yolu izlemesine onu iten, halkın genel maslahatı idi.
B – ‘Umar Ibn Al-Khattaab (ra) would take a half from the Wulaah (governors) from amongst those whom he accused in respect to their wealth due to their mixing of their private wealth with the wealth that they would attain due to their governorships. So if they did not provide a good reason for the amount of wealth they had accumulated, he would take half of the wealth and include it in the Bait ul-Maal (treasury) of the Muslims. It was the general Maslahah (of the people) that motivated him to undertake that course of action.
C – Sahâbîler, bir kişinin öldürülmesine katılmış olmaları hâlinde, o kişinin öldürülmesi karşılığında bir grubun (cezalandırma olarak) öldürülmesine karar vermiş ve bunu onaylamışlardır. Bunun sebebi, maslahatın bunu gerektirmesidir.
C – The Sahaabah decided and approved of the killing of a group (in punishment) for the killing of a single person if they participated in that person’s killing. That was because the Maslahah dictated that.
2 - Eğer maslahat, Şâri'in (kanun koyucunun) maksatlarına uygun olur ve maslahatlardan olduğu sabit olmuş cinslerden bulunursa, onu benimsemek Şâri'in maksatlarına uygunluk ve mutabakat olur; onu ihmal etmek ise Şâri'in maksatlarını ihmal etmek anlamına gelir. Şâri'in maksatlarını ihmal etmek ise bâtıl ve caiz değildir. Dolayısıyla maslahat yoluyla hareket etmek, şeriatla eşzamanlı ya da onunla uyumlu, kendi başına duran bir asıl (kaynak) olduğu esasına dayanarak vaciptir.
Ve O, din konusunda üzerinize hiçbir zorluk (haraç) koymamıştır. (Hac 78)
And He has not placed upon you in respect to the Deen any hardship/difficulty (Haraj) (Al-Hajj 78).
Ve Yüce Allah şöyle buyurdu:
And He Ta’Aalaa said:
Allah sizin için kolaylık diler, zorluk dilemez (Al-Baqarah, 185).
Allah intends for you ease and does not intend for you hardship (Al-Baqarah 185).