اگر عذر (ع.ذ.ر، یعنی عذری که سبب رخصت است) پیش آید، آنگاه برای مکلَّف جایز است که به هر یک از دو امر عمل کند. او می‌تواند بر اساس عزیمت عمل کند یا بر اساس رخصت. این به سبب آن است که متون مربوط به رخصت‌ها بر این امر دلالت کرده‌اند. خداوند (سبحانه و تعالی) فرموده است:

If the ‘Udhr (excuse) arises, which is the Sabab (cause) for the Rukhsah, it is permitted for the Mukallaf to act with whichever one he wishes. He can choose to act in accordance to the ‘Azeemah or in accordance to the Rukhsah. That is because the texts related to the Rukhas (special permissions) have indicated that. Allah (swt) said:

رفعِ «جُنَاح» (گناه) که در آیه آمده است، به معنای «إِبَاحَہ» (جواز) است. بر این اساس، مسافری که مسافتِ قصر را طی می‌کند، میان «عَزِیمَہ» که اتمامِ نماز با چهار رکعت است، و میان گرفتنِ «رُخصَت» و کوتاه کردنِ نماز با خواندنِ نمازهای چهاررکعتی به دو رکعت (یعنی ظهر، عصر و عشاء)، مخیّر است.

The lifting of the ‘Junaah’ (blame) mentioned in the Aayah means Al-Ibaahah (permissibility). As such, the Musaafir who travels the distance of shortening is provided with the choice between the ‘Azeemah, which is to complete the Salaah with four Rak’aaat, and between taking the Rukhsah and shortening the Salaah by praying the prayers consisting of four Rak’aaat with two Rak’ah (i.e. Zhohr, Asr and ‘Ishaa).

الله (سبحانه و تعالیٰ) فرمود:

Allah (swt) said:

این نیز بر الإباحہ (جواز) دلالت دارد، یعنی اختیار میان روزه گرفتن و افطار کردن (یا روزه نگرفتن).

This also indicates Al-Ibaahah (permissibility) i.e. a choice between fasting and breaking the fast (or not fasting).

و رسول الله ﷺ فرمودند:

And the Messenger of Allah (saw) said:

این توضیح می‌دهد که آن دو، از نظر اطاعت از الله در انجام یا پذیرفتن آن‌ها، برابرند، در حالی که طلب (درخواست) یکی از آن دو بر طلب دیگری مقدم نیست.

This explains that they are equal in respect to the obedience of Allah in regards to their performance or undertaking whilst the Talab (request) of one of them does not have precedence over the Talab of the other.

شارع با دلایل شرعی روشن کرده است که در برخی شرایط، عمل به «عزیمت» بر عمل به «رخصت» مقدم است، و برخی از علما آن را مندوب (مستحب) دانسته‌اند. این، مانند آنچه در سخن خداوند تعالی آمده است:

The Shaari’ has explained by the Adillah (evidences) that there are circumstances when acting with the ‘Azeemah takes precedence over acting with the Rukhsah and some of the ‘Ulamaa considered it to be Mandoob (recommended). This is like in respect to the Qawl of Allah Ta’Aalaa:

این آیه نشان می‌دهد که روزه گرفتن در سفر بهتر (اولی) است از افطار کردن.

The Aayah indicates that fasting during the Safar (travel) is Awlaa (preferential) than breaking the fast.

روایت شده است که دو تن از صحابه (رضی الله عنهم) به سبب پذیرفتن اسلام، از سوی مشرکان تهدید به مرگ شدند. یکی از آن دو سپس سخنی از کفر بر زبان راند، در حالی که دیگری از این کار خودداری کرد. پس رسول خدا ﷺ درباره کسی که خودداری کرده بود فرمود: «او بهترین شهیدان است و همراه من در بهشت است». بنابراین این دلیلی است بر اینکه عمل به عزیمت در این وضعیت، بر عمل به رخصت ترجیح دارد.

It was related that two of the Sahaabah (rah) were threatened with death by the Mushrikeen due to their embracing of Islaam. One of them then pronounced words of disbelief whilst the other refrained from doing so. So the Messenger of Allah (saw) said in respect to the one who refrained: “He is the best of the Shuhadaa’ and he is my companion in Jannah”. This is therefore a Daleel indicating that acting by the ‘Azeemah in this situation is preferential to acting by the Rukhsah

در صورتی که عمل بر اساس عزیمت یقیناً به مرگ منجر شود، عمل بر اساس رخصت واجب است، در حالی که پایبندی به عزیمت حرام است. این مانند اجازه ویژه خوردن گوشت مردار (الْمَيْتَة) برای کسی است که از مرگ می‌ترسد. در اصل، به سبب رخصت مباح است، اما اگر مرگ به واقعیتی حتمی و قطعی تبدیل شود، واجب می‌گردد. آنگاه پایبندی به عزیمت به سبب قاعده‌ی شرعی زیر حرام می‌شود:

In the case where acting in accordance to the ‘Azeemah will lead to sure death, acting in accordance to the Rukhsah is Waajib (obligatory) whilst adhering to the ‘Azeemah is Haraam. This is like the special permission to eat the carrion meat (Al-Maitah) in regards to the one who fears death. It is Mubaah due to the Rukhsah in origin, however, it would become Waajib if the death becomes a confirmed inevitable reality. Adherence to the ‘Azeemah would then become Haraam due to the Qaa’idah Ash-Shar’iyah:

هلاک کردن جان یا زندگی شخص حرام است، و بنابراین عمل به عزیمت (الْعَزِيمَة)، که در این مثال در خودداری از خوردن مَیْتَہ (گوشت مردار) نمود می‌یابد، حرام است.

The destruction of the person or life is Haraam and so adherence to the ‘Azeemah, which in this example is manifested in not eating the Maitah (carrion meat), is Haraam.

این مواردی که در آنها رخصت واجب است و عمل به آن نیز واجب است، در حقیقت نمونهٔ رخصت نیستند. بلکه نشانگر یک حکم تکلیفی هستند، و همین حکم درباره‌ی موردی که رخصت مستحب باشد و عمل به آن مستحب باشد نیز جاری است.

These cases in which the Rukhsah is Waajib and acting by it is Waajib, are not however actually a representation of the Rukhsah. Rather they represent a Takleefiy Hukm and the same applies in the case if it was Mandoob and acting by it was Mandoob.

این از آن روست که رخصت، از نظر حقیقت آن و از نظر تشریع آن به عنوان رخصت، در حکم خود مباح است. پس اگر با ترک آن و عمل به عزیمت، ناگزیر به حرام منجر شود، رخصتی که مباح است واجب می‌گردد. این وضعیت آن را از رخصت بودن خارج می‌کند و به حکم تکلیفی تبدیل می‌شود، نه حکم وضعی.

That is because the Rukhsah, in respect to its reality, and in respect to it being legislated as a Rukhsah, is Mubaah in regards to its Hukm. Then if by leaving it and acting by the ‘Azeemah, it leads inevitably to Haraam, the Rukhsah, which is Mubaah, would become Waajib. This circumstance would then take it out from being a Rukhsah and it would become a Hukm Takleefiy and not a Hukm Wad’iy.

از این رو این امر رخصت شمرده می‌شود، تا زمانی که حکم آن اباحه باشد و مکلف میان انجام دادن آن و انجام دادن عزیمت مخیر باشد.

It is therefore considered to be a Rukhsah as long as its Hukm is that of Al-Ibaahah (permissibility) and as long as the Mukallaf is given the choice between doing it or doing the ‘Azeemah.

بنابراین روزهٔ ماه رمضان واجب است، در حالی که افطار کردن (یا روزه نگرفتن) برای بیمار، رخصتی است که مباح است.

So the Sawm of Ramadhaan is Waajib whilst the breaking of the fast (or not fasting) for the ill person represents a Rukhsah which is Mubaah.

اما اگر روزه نگرفتن موجب هلاکت بیمار شود، در آن صورت روزه گرفتن حرام و افطار واجب می‌شود. این وضعیت یا شرایط جدید دیگر در دایرهٔ رخصت و عزیمت قرار نمی‌گیرد، بلکه نمونه‌ای می‌شود از موردی که بر آن این قاعدهٔ شرعی جاری است:

However, if by not breaking the fast it would lead to the perishing of the sick person, then in that case the Sawm (fasting) would become Haraam and breaking the fast would be obligatory. This new situation or circumstance would then be taken out of the sphere of the Rukhsah and ‘Azeemah and would become representative of a case upon which the following Shar’iyah principle applies: