- آگاهی از محلّ‌های (مواضع) آیات الأحکام، تا بتواند به‌آسانی به آن‌ها مراجعه کند.

- Knowledge of the locations (Mawaadi’) of the Aayaat of the Ahkaam (rulings) so that he can easily refer to them.

- دانش احکامی که از آیات و اسباب النزول آن‌ها استنباط و بهره‌برداری می‌شود (شرایط یا علل نزول آیات).

- Knowledge of the Ahkaam that are benefited and extracted from the Aayaat and their Asbaab An-Nuzool (circumstances or causes of their revelation).

معرفت ناسخ و منسوخ در آیات شریفه قرآن.

- Knowledge of the Naasikh (abrogating) and the Mansookh (abrogated) in respect to the Noble Aayaat.

الاجتهاد در لغت به معنای به کار بستن کوشش و به کار گرفتن تمام توان در انجام کاری یا عهدهدار شدن امری است. این واژه جز برای آنچه که در بر دارندهٔ کوشش باشد به کار نمیرود. مثلاً گفته میشود: مردی هنگام حمل سنگ آسیای دستی سنگین اجتهاد کرد، اما هنگام حمل یک پر اجتهاد نکرد.

Al-Ijtihaad linguistically means the exertion of effort and exhaustion of capability in respect to an action or undertaking. It is not used except for that which includes within it effort. It is said for instance: That the man made Ijtihaad when carrying a heavy stone hand milling grinder but he did not do Ijtihaad when carrying a feather.

الاجتهاد في الاصطلاح:

Al-Ijtihaad in Al-Istilaah (terminological definition):

این عبارت از بذل توان و کوشش در جستجوی ظن (آنچه بیشتر محتمل است) درباره‌ی یکی از احکام شرعی است، در جایی که مجتهد احساس می‌کند که دیگر توان یا کوششی بیش از این ندارد.

It is the exertion of the capability (and effort) to seek the Zhann (what is thought most probable) of a matter from the Ahkaam Ash-Shar’iyah in the case where the Mujtahid feels that he is incapable of doing any more (or exerting any more effort).

این سخن بدین معناست که مجتهد، در جایی که احساس می‌کند توان آوردن و ارائه‌ی چیزی دقیق‌تر یا درست‌تر از آنچه به آن رسیده و از آن نتیجه گرفته است ندارد، تلاش ذهنی خود را به کار می‌گیرد تا احکام عملی شرعی را از ادلهٔ تفصیلی آن استنباط کند.

The meaning of this is that the Mujtahid exerts his mental efforts to deduce the practical Ahkaam Ash-Shar’iyah from its detailed evidences, in the case where he feels the inability to come up with and produce anything more accurate or correct than what he has arrived at (i.e. concluded and deduced).

اجتهاد در مورد نصوص روی می‌دهد، که دلایل آن‌ها ظنی است؛ یعنی آن متونی که این قابلیت را دارند که بیش از یک معنا را در خود جای دهند. مانند این آیه:

Ijtihaad occurs in respect to the Nusoos (texts), the evidences of which are Zhanniyah (indefinite). Meaning those texts which have the potential to hold more than one meaning. This is like the Aayah:

یا قولِه (سبحانه و تعالى):

Or His Qawl (swt):

معنای «لمس» (تماس) میان دو معنا مردد است: لمس با دست و جماع. همچنین «القروء» میان دو معنا مردد است: یکی پاکی و دیگری حیض. ترجیح دادنِ یکی از این دو معنا بر دیگری «اجتهاد» است، و نظرِ راجح (برتر) ظنّی (غیرقطعی) است. آنگاه مجتهد نظر خود را درست می‌داند، هرچند احتمال خطا در آن هست، و نظر دیگران را نادرست می‌داند، با این احتمال که درست باشد.

The meaning of ‘Lams’ (touching) is open to two meanings: The touch of the hand and sexual intercourse. Likewise, ‘Al-Quroo’ is open to two meanings: One is purity and the other is menstruation. Outweighing one meaning over the other is Ijtihaad whilst the outweighing or stronger (Raajih) opinion is Zhanniy (indefinite). The Mujtahid then considers his opinion to be correct albeit open to the possibility of error. He considers the opinion of others to be wrong with the possibility of being correct.

آن دسته از متونی که دلالت قطعی (دلالة قطعیة) دارند، یعنی الفاظ آنها جز یک معنا را که بر آن دلالت کرده‌اند نمی‌پذیرند، در مورد چنین متونی جای اجتهاد وجود ندارد. در این باره گفته شده است: «لا اجتهاد فی مورد النص» (در موردِ نص، اجتهادی نیست؛ یعنی در آنچه به شیوه‌ای قطعی و غیرقابل تأویل بیان شده است).

As for the texts which have a Qat’iyah Dalaalah (definite indicated meaning) where they are not open to except one meaning that the Alfaazh (wordings) of the text have guided to, then in respect to the texts that fall within this category, there is no room for Ijtihaad to be undertaken in relation to them. It has been said in this regard: ‘Laa Ijtihaad Fee Mawrid An-Nass’ (There is no Ijtihaad in respect to the origin of the text i.e. what has been expressed in a definite manner not open to interpretation).

اسلام اجتهاد را تشویق کرده و برای کسی که اجتهاد می‌کند و درست می‌گوید دو پاداش (اجر) قرار داده، در حالی که برای کسی که اجتهاد می‌کند و (به نظر خودش) خطا می‌کند، یک پاداش قرار داده است. صحابه (رض) در زمان رسول خدا ﷺ اجتهاد می‌کردند و رسول خدا ﷺ آن را تأیید می‌فرمود. مسلمانانی که پس از ایشان آمدند همان راه و روش را ادامه دادند، و علما و فقیهان مسلمانان گنجینه‌ای عظیم از اجتهادات خود را برای ما به جا گذاشته‌اند که کتابخانه‌ها را با آثار مکتوبشان پر کرده است.

Islaam has encouraged the undertaking of Ijtihaad and has provided two rewards (Ajr) to the one who performs Ijtihaad and is correct whilst it has provided the one who performs Ijtihaad and is incorrect (in his opinion) with a single reward. The Sahaabah (rah) at the time of the Messenger of Allah (saw) used to perform Ijtihaad whilst the Messenger of Allah (saw) approved of that. The Muslims who came after them proceeded upon the same path and methodology and the ‘Ulamaa and Fuqahaa of the Muslims have left for us an enormous treasure of their Ijtihaadaat filling the libraries with their written works.

برای آنکه مجتهد صلاحیت داشته باشد و توانایی اجتهاد را دارا باشد، لازم است که شرایط اجتهاد در او محقق و فراهم باشد:

For the Mujtahid to be qualified and capable of Ijtihaad it is necessary for the following conditions of Ijtihaad to be met and fulfilled within him:

این بدان معناست که مجتهد باید دانش زبان عربی به اندازه و کفایت لازم را داشته باشد، مانند علم نحو، بلاغت و فقه زبان، تا بتواند میان دلالت‌های الفاظ تمایز قائل شود، مانند دلالت العبارة و دلالت الإشارة، الحقیقة و المجاز، العام و الخاص، المقید و المطلق، المشترک، المنطوق و المفهوم… این بدان معنا نیست که او باید در زبان عربی عالم و مجتهد باشد، بلکه تنها باید آنچه را که برای فهم متون شرعی، چنانکه به زبان عربی و با سبک (اسلوب) و عبارات لفظی (الفاظ) آمده‌اند، لازم دارد، دارا باشد.

This means that the Mujtahid has a suitable level and sufficiency of the knowledge of Arabic like the ‘Ilm of Nahw, Balaaghah and Fiqh of the language. That is so that he is able to distinguish between the Dalaalaat (indications and implications) of the Alfaazh like the Dalaalat ul-‘Ibaarah and Dalaalat ul-Ishaarah, Al-Haqeeqah and Al-Majaaz, Al-‘Aamm and Al-Khaass, Al-Muqayyad and Al-Mutlaq, Al-Mushtarak, Al-Mantooq and Al-Mafhoom… This does not mean that he needs to be a scholar and Mujtahid in the language but only that he has to be endowed with all that he requires to understand the Shar’iyah texts as they came in the Arabic language in style (Usloob) and worded expressions (Alfaazh).

اینها عبارتند از: الكتاب، و السنة، و الإجماع، و القياس، و غیر آنها۔ آنچه از دانستن این ادلّه (دلایل) مقصود است، این نیست که انسان بر تمام جزئیات و معانیِ مندرج در آنها احاطه یابد یا همه را حفظ کند۔ بلکه مقصود از این دانش، موارد زیر است:

These are: Al-Kitaab, As-Sunnah, Al-Ijmaa’ and Al-Qiyaas amongst others. What is intended by having a knowledge of these Adillah (evidences) does not mean encompassing every detail and meaning that they contain or memorising them all. Rather what is intended by this knowledge is the following:

- برای شناخت صحیح (سالم) آن از ضعیف آن.

- To know its Saheeh (sound) from its Da’eef (weak).

- برای شناخت درجات قوت آن: المتواتر، المشهور و الآحاد.

- To know its levels of strength: Al-Mutawaatir, Al-Mash’hoor and Al-Aahaad.

- شناخت معانی الحدیث و اسباب ورود آن.

- Knowledge of the meanings of the Hadeeth and the circumstances for its mention.

معرفت ناسخ و منسوخ در ارتباط با آنها

- Knowledge of the Naasikh and Mansookh in respect to them.

دانستنِ شرحِ حدیث درباره‌ی آیات، یعنی نسبتِ حدیث با قرآن از جهتِ دلالتِ آن بر یک حکم

- Knowledge of the Hadeeth’s explanation of the Aayaat i.e. the relationship of the Hadeeth with the Qur’aan from the angle of its indication of a Hukm

پس از آنکه مجتهد نوع اجماعی را که در اجتهاد خود بر آن تکیه خواهد کرد مشخص کرد، یعنی اینکه آیا اجماع صحابه است یا اجماع امت یا اجماع مجتهدان یا غیر از اینها، آنگاه باید از موارد و مواضع اجماع آگاهی داشته باشد تا بر آنها کاملاً واقف باشد و در مسائلی که در آنها اجتهاد می‌کند با آنها مخالفت نورزد.

After the Mujtahid has specified the (type of) Ijmaa’ that he will be depending upon in his Ijtihaad, in respect to whether it is Ijmaa’ As-Sahaabah, Ijmaa’ Al-Ummah, Ijmaa’ Al-Mujtahideen or other than these, he then must have knowledge of the locations or contexts (Mawaadi’) of the Ijmaa’ so that he can be fully aware of them and then not contravene them within the Masaa’il (issues) that he is undertaking Ijtihaad in.

معرفت عِلّت، انواع آن، شرایط آن، و چگونگی الحاق فرع به حکم اصل به سبب اشتراک عِلّت میان آن دو

Knowledge of the ‘Illah, its types, its conditions and the manner of how to attach the Far’u (branch) to the Hukm of the Asl (origin) due to the commonality of the ‘Illah existing between them

مجتهد به دانشِ اصول‌های (قواعدِ) اصولِ فقه نیازمند است تا از راهِ آن‌ها، با استنباطِ احکامِ عملیِ شرعی از دلیل‌های تفصیلیِ آن‌ها، به حکم دست یابد. مانندِ این قاعده: («ملاک و اعتبار در عمومِ لفظ است، نه در خصوصِ سبب»). یا مانندِ این قاعده: («آنچه واجب جز با آن کامل نمی‌شود، واجب است») و این قاعده: («به کار بستنِ هر دو دلیل [با هم] بهتر یا شایسته‌تر است از کنار گذاشتنِ یکی از آن دو») افزون بر اصول‌های ویژه‌ای که به هنگامِ پدید آمدنِ تعارض میان دلیل‌ها و ترجیحِ یکی بر دیگری (التَّرجیح) مربوط می‌شود.

The Mujtahid requires knowledge of the principles (Qawaa’id) of Usool ul-Fiqh so that he can arrive at the deduction of the practical Ahkaam Ash-Shar’iyah from its detailed evidences through them. This is like Qaa'idah:(The significance (consideration) is in the generality of the worded expression and not in the specificity of the cause). Or like the Qaa'idah:( That which the Waajib is not completed except with it, is Waajib) and the Qaa’idah: (Making both evidences work (together) is better or more appropriate than disregarding one of them) in addition to the specific principles related to when there appears to be a conflict between the evidences and outweighing them (At-Tarjeeh)