حجّیت استصحاب و ادلّهٔ آن
Hujjiyat (proof Of Validity Of) Al-istishaab And The Adillah For Utilising It
۱ – حکمِ ثابت (حکمِ مُسلَّم) که در گذشته قرار داشته، تا زمانی که تغییرِ آن حکم تأیید نشده باشد، باقی می‌ماند؛ زیرا آنچه با یقین ثابت شده، جز با یقین زائل نمی‌شود۔
1 – The Hukm Ath-Thaabit (established ruling) in the past remains as longs as the change of that Hukm has not been confirmed. That is because the matter established by certainty (Yaqeen) does not go away except by certainty.
پس کسی که برای نماز وضو می‌کند، سپس در مورد باطل شدن وضویش دچار شک می‌شود، با همان وضو هر اندازه که بخواهد نماز می‌گزارد. این به این دلیل است که روایت شده مردی با شک نزد رسول خدا ﷺ آمد و گفت: «شخص احساس می‌کند که در نمازش چیزی پیش می‌آید». او ﷺ فرمود:
So the one who makes Wudoo’ for the Salaah and then has doubt in respect to breaking the Wudoo’, prays with his Wudoo’ as much as he wishes to pray. That is because it has been related that a man came to the Messenger of Allah (saw) with doubt and said: “The person perceives that something happens in his Salaah”. He (saw) said:
او (پیامبر ﷺ) تا زمانی که صدایی نشنود یا بویی احساس نکند، (از جای خود) بیرون نمی‌رفت. (روایت مسلم)
“He does not (with emphasis) leave until he hears a sound or finds a smell” (Related by Muslim).
بنابراین، استمرار یا باقی ماندن امری که حضورش ثابت شده، بر غیبتش غلبه دارد، در حالی که شک نسبت به آن، آن را از میان نمی‌برد. این همان چیزی است که حدیثِ رسول خدا ﷺ به آن راهنمایی کرده است؛ و از این رو، استصحابِ وضوء از گذشته با شک در زمان حال از میان نمی‌رود، بلکه همچنان باقی است. سپس اگر شخص به وقوع آنچه وضوء را باطل می‌کند یقین داشته باشد، دیگر وضوء باقی نیست.
Therefore, the continuance or remaining of a matter that has been determined to be present remains predominant over its absence whilst doubt in respect to it does not remove it. This is what the Hadeeth of the Messenger of Allah (saw) has guided to and as such the Istishaab of the Wudoo’ from the past is not removed by doubt (Shakk) in the present but rather it remains present. Then if the person is certain about the occurrence of that which invalidates it, it is no longer present.
۲ – فرمود رسول الله ﷺ:
2 – The Messenger of Allah (saw) said:
«همانا من فقط بشری هستم و نزد من دعوا آورده می‌شود. پس ممکن است که برخی از شما در بیان دلیل‌تر از دیگری باشد، و من بر اساس آنچه می‌شنوم حکم می‌کنم. پس هر کس را که من به زیان حق مسلمانی به نفع او حکم کنم، این تنها پاره‌ای از آتش دوزخ است...» (البخاری)
“Verily I am only a man and disputes are presented before me. So it might be that some of them are more eloquent than others and so I believe him to be truthful and judge in his favour. So the one whom I have judged in his favour at the expense of a Muslim’s right then it will only be a piece of the hell-fire…” (Al-Bukhari)
این [مسئله] بیانگر صدور حکم بر اساس آنچه ظاهر است، یعنی آنچه در مرافعه شنیده می‌شود، می‌باشد. امر ظاهر آن چیزی است که حکم آن در گذشته برایش ثابت شده، و از این رو حکم باید مطابق با آنچه ظاهر است باشد. پس اگر کسی برخلاف آنچه ظاهر است ادعایی کند، باید دلیلی بیاورد که ادعایش را تأیید کند. در غیر این صورت، آن امر از نظر حکم همانگونه باقی می‌ماند که در گذشته بود، و این همان حقیقت الاستصحاب است. استصحاب عبارت است از صدور حکم بر امری در زمان حال، بر اساس ثبوت (یا تحقق) آن در گذشته، یعنی پیش‌تر.
This establishes passing judgment upon what is apparent i.e. that which is heard in the dispute. The apparent matter is that which the Hukm of a matter has been confirmed for it in the past and so the Hukm must be in accordance to what is apparent. If someone then claims the contrary to what is apparent, then he must bring a Daleel that supports his claim. Otherwise the matter stays as it was in the past in respect to the Hukm and this represents the reality of Al-Istishaab. It is the passing of judgment upon a matter in the present based upon its affirmation (or having been established) in the past i.e. previously.
۳ – اگر چیزی که در گذشته در مورد وجود یک امر، وصف یا شیء ثابت یا تأیید شده باشد، و زوال آن آشکار نشده باشد، آنگاه به حکم ضرورت (دارورة) لازم است که گمان (ظن) بر این باشد که آن در زمان حال نیز باقی است، همانگونه که پیش از آن بوده است. این در صورتی است که عمل بر اساس ظن در مورد احکام شرعیه واجب باشد، در حالتی که احکام شرعیه بر پایه غلبة الظن (آنچه بیشتر محتمل است) بنا شده باشند، و الاستصحاب به معنای جاری کردن حکم بر امر در زمان حال است، بر پایه تأیید و ثابت بودن آن در گذشته.
3 – If that which has been established or confirmed in the past in terms of the existence of a matter, description or thing, and its disappearance has not become apparent, then it is necessary by Daroorah (necessity) for to be thought (Zhann) to be remaining in the present time, as it had been before that. This is in the case where working with Zhann in respect to the Ahkaam Ash-Shar’iyah is Waajib in the case where the Ahkaam Ash-Shar’iyah are built upon Ghalabat Azh-Zhann (preponderance/what is most likely) and where Al-Istishaab represents passing the Hukm upon the matter in the present based upon its confirmation and having been established in the past.
این سه امر دلیلی است بر اینکه استصحاب یک «قاعدهٔ شرعیه» است که باید به کار گرفته شود. یعنی جایز است که فروع (التفریع) بر آن بنا شود. بر این اساس، درباره‌ی چیزی که وجود یا هستی‌اش ثابت شده و زوال آن آشکار نگردیده، بقا و استمرار آن غالب بر گمان است (غلبهٔ علی الظن).
These three matters represent a Daleel for the Istishaab being a ‘Qaa’idah Shar’iyah’ that is to be utilised. This means that it is permissible for branching (At-Tafree’) to take place upon it. Consequently, in regards to that which its presence or existence has been established or affirmed and its disappearance has not become apparent, then its remaining or continuance is preponderant (Ghalaba ‘Alaa zh-Zhann).