نظر حسن البصری درباره‌ی القیاس و النصوص
The opinion of Al Hasan Al Basriy in relation to AlQiyaas and the Nusoos (texts)
۱) اگر قیاس بر نصِ قطعی مبتنی باشد و علّتِ آن نص، به صراحت یا به دلالت (آشکارا یا به صورت ضمنی) ثابت باشد، در این صورت قیاس بر خبرِ واحدِ ظنّی مقدّم خواهد بود۔ ۲) اگر قیاس بر اصلِ ظنّی مبتنی باشد و علّت از راهِ استنباط ثابت شده باشد، در این صورت خبرِ واحد بر قیاس مقدّم است۔
1) If the Qiyaas is based upon a Qat’iy text and the ‘Illah of the text is Saraahatan or Dalaalatan (explicit or implicit) then in this case the Qiyaas will take precedence over the Khabar Al-Aahaad AzhZhanniy. 2) If the Qiyaas depended upon a Zhanniy Asl (origin) and the ‘Illah was established through Istinbaat (deduction), then in this case the Khabar Al-Aahaad takes precedence over the Qiyaas.
۳) در مورد حالتی که قیاس بر پایه نصّ ظنّی ثابت شده و علّت آن نیز ظنّی است: در صورتی که میان خبرِ آحاد و قیاس تعارض و تناقض پیش آید و ترجیح یکی بر دیگری ممکن نباشد، آنگاه بنا بر دیدگاه او، علمای دین بر مقدّم داشتن خبرِ آحاد بر قیاس اجماع کرده‌اند.
3) In regards to when the Qiyaas is established by a Zhanniy text and the ‘Illah of the text is Zhanniy: In the situation when a conflict or contradiction happens between a Khabar Al-Aahaad and Al-Qiyaas and it is not possible to outweigh one over the other, then, in accordance to his view, the ‘Ulamaa have held a consensus upon giving precedence to the Khabar Al-Aahaad over the Qiyaas.
۴) هنگامی که علت (عِلّت) استنباط‌شده باشد و اصلی که قیاس بر آن مبتنی است قطعی باشد. در این حالت میان علما در مورد ترجیح قیاس بر خبر آحاد اختلاف نظر وجود دارد.
4) When the ‘Illah is Mustanbatah (deduced) and the Asl (origin) that the Qiyaas is based upon is Qat’iy. In this case a difference of opinion has taken place amongst the ‘Ulamaa in respect to outweighing the Qiyaas over the Khabar Al-Aahaad.
- به گفته‌ی الشاطبی در باب رویارویی قطعی و ظنی: «ظنی‌ای که با اصل قطعی در تعارض باشد و اصل قطعی آن را تأیید نکند، بی‌هیچ اشکالی مردود است».
- As-Shaatibiy said in respect to being presented with a conflict between the Qat’iy and the Zhanniy: “The Zhanniy that conflicts with the Qat’iy Asl and is not supported by the Asl Qat’iy is rejected without any problem”.