گفتیم که مفهوم المخالفہ با صفت، شرط، غایت و عدد به کار گرفته می‌شود۔

We have said that the Mafhoom Al-Mukhaalafah is utilised with the Siffah, the Shart, the Ghaayah and the ‘Adad.

مفهوم المخالفہ کا استعمال ان کے سوا کسی اور جگہ نہیں ہوتا، جیسے:

The Mafhoom ul-Mukhaalafah is not utilised in other than these like:

۱ – مفهوم المخالفہ کا استعمال اسم کے ساتھ بالکل نہیں ہوتا، خواہ وہ علم (نام) ہو، جیسے جملہ «زید قائم» (زید کھڑا ہے) میں، کیونکہ یہ اس پر دلالت نہیں کرتا کہ «سعید» (یعنی کوئی اور شخص) کھڑا نہیں ہے۔ یہی حکم اس وقت بھی ہے جب اسم جنس کے لیے ہو، جیسے اس حدیث میں:

1 – The Mafhoom Al-Mukhaalafah is not used at all with the Ism (noun) whether it was an ‘Alam (name) like in the sentence ‘Zaid Qaa’im (is standing)’ and that is because it does not indicate that ‘Sa’eed’ (i.e. someone) else is not standing. The same applies if the ‘Ism’ was for a ‘Jins’ kind like in the Hadeeth:

زکات کا گوسفند پر واجب ہونا اس بات کی دلیل نہیں کہ گائے پر زکات واجب نہیں۔

The Zakaah being due on the sheep does not indicate that there is no Zakaah due upon cows.

همین حکم در مورد «لقب» (نام یا عنوان) نیز صادق است، مانند این جمله: «مرد بلندقد بخشنده است»، و این به آن دلیل است که مردی که بلندقد نیست نیز ممکن است بخشنده باشد. ۲ – مفهوم مخالف با وصفی که مفهِم (دلالت‌کننده بر حکم) نیست کارایی ندارد، مانند این سخن پیامبر خدا ﷺ:

The same applies in respect to the Laqab (title/label) like in the statement: ‘The tall man is generous’ and that is because the man who is not tall could (also) be generous. 2 – The Mafhoom Al-Mukhaalafah does not function with the Wasf that is not Mufhim (open to reasoning) in respect to the Mafhoom Al-Mukhaalafah like in the statement of the Messenger of Allah (saw):

حدیث این نکته را نشان نمی‌دهد که غیر از سائل نسبت به زکات حقی ندارد، بلکه زکات به سائل و به غیر او داده می‌شود۔ وصف (توصیف) غیرمفهِم است، یعنی قابلیت فهمیدن علت را ندارد و مناسب نیست۔ در نتیجه، مفهوم مخالفه نسبت به آن کارایی ندارد۔

The Hadeeth does not indicate that other than the Saa’il does not have a right in respect to the Zakaah but rather the Zakaah is provided to the Saa’il and to other than him. The Wasf (description) is Ghair (not) Mufhim i.e. open to understanding a reasoning and not Munaasib (suitable). The Mafhoom Al-Mukhaalafah consequently does not work in respect to it.

۳ – مفهوم مخالفه با دلالت «إنّما» کار نمی‌کند، زیرا «إنّما» به‌طور قاطع بر «حصر» (محدودسازی و انحصار) دلالت نمی‌کند، بلکه تنها هنگامی بر «حصر» دلالت دارد که همراه با قرینه باشد. اگر بر «حصر» (محدودسازی/انحصار) دلالت کند، آنگاه دارای مفهوم مخالفه (فهمِ مخالف) است، مانند سخن خداوند تعالی:

3 – The Mafhoom Al-Mukhaalafah does not work with the understanding of ‘Innamaa’ (ماَّإن (because it does not decisively indicate ‘Al-Hasr’ (restriction and limitation) but only indicates ‘Al-Hasr’ when accompanied by a Qareenah (connotation or linking indication). If it does indicate the ‘Hasr’ (restriction/limitation) then it has a Mafhoom Al-Mukhaalafah (opposite understanding) like in the Qawl of Allah Ta’Aalaa:

مفهومِ مخالفه‌ای که از آیه به‌دست می‌آید، دلالت دارد بر این‌که زکات به غیر از هشت صنفی که در آیه ذکر شده داده نمی‌شود، به‌سبب وجود قرینه‌ای که نشان می‌دهد «إنّما» برای «حصر» (محدودسازی) است.

The Mafhoom Al-Mukhaalafah that is attained from the Aayah indicates that the Zakaah is not given to other than the eight categories mentioned within the Aayah due to the presence of the Qareenah indicating that the ‘Innamaa’ is for ‘Hasr’ (restriction/limitation).

اما اگر «إنّما» دلالت بر «الحصر» نداشته باشد، آنگاه برای آن مفهوم مخالفه وجود ندارد، و این مانند قول پیامبر ﷺ است:

If, however the ‘Innamaa’ does not indicate ‘Al-Hasr’, then there is no Mafhoom Al-Mukhaalafah for it and that is like the Qawl of the Messenger (saw):

برای این حدیث مفهوم مخالفه وجود ندارد، زیرا ربا به «النسیئہ» (قرض مدت‌دار یا تأخیردار) محدود نیست، به سبب انعقاد اجماع صحابہ بر تحریم ربای الفضل، یعنی مبادلهٔ پول با پول همراه با افزایش. این مانند مبادلهٔ طلا با طلا، نقره با نقره، خرما با خرما، و بقیهٔ شش دستهٔ کالاهایی است که در حدیث پیامبر ﷺ ذکر شده است؛ حدیثی که در پایان آن آمده است:

There is no Mafhoom Al-Mukhaalafah for the Hadeeth because Ribaa is not restricted to ‘An-Nasee’ah’ (the deferred or delayed debt) due to the convening of Ijmaa’ As-Sahaabah upon the Tahreem of Ribaa Al-Fadl which is the exchange of money for money with an increase. This is like the exchange of gold for gold, silver for silver, dates for dates, and the remainder of the six categories of items that were mentioned in the Hadeeth of the Messenger (saw) which stated at the end of it:

۴ – مفهوم المخالفه در هر خطابی که منطوقش با ذکر امری که بیانگر آنچه عام‌تر و غالب‌تر است (یعنی آنچه بیشتر محتمل یا در اغلب موارد است) (العام الاغلب) مشخص شده باشد، کارایی ندارد.

4 – The Mafhoom Al-Mukhaalafah does not work with every address where its Mantooq (expressed wordings) has been specified with a mention of a matter representing that which is most general and predominant (i.e. most likely or in most cases) (Al-A’ammu Al-Aghlab).

مثال:

Example:

الله تعالیٰ فرمود:

Allah Ta’Aalaa said:

منطوق آیه این است که بر شوهر حرام است ازدواج با دختر همسرش که در خانه او تربیت شده است، و ۴۶۷

The Mantooq of the Aayah has made it Haraam upon the husband to marry the daughter of his wife that has been raised in his house and 467

این به آن دلیل است که در وضعیت عمومی‌ترین و غالب‌ترین یا محتمل‌ترین حالت، زن دخترش را از شوهر نخست برمی‌داشت تا با خود در خانه شوهر دوم زندگی کند، در صورتی که دختر خردسال بود. بنابراین برای عبارت «اللاتی فی حجورکم» (یعنی کسانی که در سرپرستی شما هستند) مفهوم مخالفه وجود ندارد، زیرا این وصف در آیه به این سبب آمده که آن حالت محتمل‌ترین یا رایج‌ترین وضعیت است («العام الاغلب») و نه به این سبب که مناسب (مناسب حکم) یا قابل فهم برای تعلیل (یعنی علت حکم) باشد. در نتیجه، حرمت دختر همسر بر شوهر، چه آن دختر در خانه او زندگی کند و چه زندگی نکند، ثابت است. مثال دیگر:

that is because in the most general and predominant or likely situation the wife would take her daughter from the first husband to live with her in the house of the second husband in the case where the daughter was young of age. As such there is no Mafhoom Al-Mukhaalafah for the wording: ‘Alaatiy Fee Hujoorikum’ (Those in your rooms i.e. under your guardianship) because this Wasf (description came in the Aayah because it is the most likely or what happens in most cases ‘Al-A’ammu Al-Aghlab’ and not because it is Munaasib (suitable) or Mufhim lit-Ta’leel (open to reasoning i.e. an ‘Illah). Consequently, the prohibition of the daughter of the wife upon the husband applies whether she lives under his roof or does not live under his roof. Another example:

الله (سبحانه و تعالی) فرمود:

Allah (swt) said:

این آیه مفهوم مخالفه ندارد، و بنابراین کشتن فرزندان در صورتی که ترس از فقر نباشد جایز نیست. این به آن دلیل است که اعراب پیش از اسلام، در بیشتر موارد، فرزندان خود را به سبب ترس از فقر می‌کشتند، و از این رو اسلام آنان را از این کار بازداشت.

This Ayah does not have a Mafhoom Al-Mukhaalafah and so it is not permissible to kill the children if poverty is not feared. That is because the Arabs, before Islaam, in most cases would kill their children due to the reason of the fear of poverty, and so Islaam forbade them from doing that.

۵ – مفہوم المخالفہ اس وقت معتبر نہیں ہوتا جب کوئی اور نص موجود ہو جو اسے بے اثر کر دے (یا اس کے معنی کی نفی کر دے)۔

5 – The Mafhoom Al-Mukhaalafah is not utilised when another text (Nass) exists that makes it ineffectual (or negates its meaning).

مثال:

Example:

الله (سبحانه و تعالی) فرمود:

Allah (swt) said:

این [مفهوم المخالفہ] کے ذریعے یہ کہنا درست نہیں کہ ربا حلال ہے جب تک وہ دگنا اور بڑھا نہ ہو۔ کیونکہ ایسے مفہوم کو ایک اور نص باطل اور بے اثر کر دیتی ہے، اور وہ اللہ تعالیٰ کا قول ہے: Note: The Persian text should be written in Persian, not Urdu. Let me redo that. این با «مفهوم المخالفه» نمی‌توان گفت که ربا حلال است تا زمانی که دوچندان و افزون نشده باشد. زیرا چنین مفهومی توسط نصّ دیگری بی‌اثر و باطل می‌شود، و آن فرمان خداوند متعال است:

This does not work with the Mafhoom Al-Mukhaalafah so that it could be said that Ribaa is Halaal as long as it is not doubled and multiplied. That is because such a Mafhoom (understand) is made redundant and invalidated by another text and that is His Qawl (swt):

(یادداشت مترجم: در نسخه عربی، ارجاع آیه و آیه‌ای که در واقع ذکر شده با هم متفاوت‌اند، بنابراین، به احتیاط، هر دو را إن شاء الله ذکر می‌کنم.)

(Translator’s note: In the Arabic edition the Aayah reference and actually Aayah presented are different and so I will present both Inshaa Allah as a precaution).

و

And:

۶ - مفہومِ مخالفہ اُس وقت عدد کے ساتھ کارگر نہیں ہوتا جب کلام کا سیاق (سیاق و سباق) اِس بات پر دلالت نہ کرے کہ حکم اُسی مذکور عدد کے ساتھ خاص ہے۔

6 – The Mafhoom Al-Mukhaalafah does not function with the ‘Adad (number) if the frame or context (Siyaaq) of the Kalaam (speech) does not indicate a Hukm that is restricted to the mentioned number.

پیامبر ﷺ فرمودند:

The Messenger (saw) said:

تخصیص عدد به‌وسیلهٔ حصر و انحصار مقصود نیست، بلکه مقصود بیان و نمایش است. بنابراین، کارهای دیگری نیز وجود دارند که در معنا و در اثرشان، از نظر ویرانگر بودن و گناه‌بودن، با آن‌ها شریک‌اند. از این رو حدیث ادامه می‌دهد و می‌فرماید: شرک به خدا، جادو، کشتن جانی که خداوند حرام کرده، جز به حق (یعنی به‌طور مشروع)، خوردن مال یتیم، خوردن ربا، پشت‌کردن در روز جنگ (گریختن از میدان نبرد) و تهمت زدن به زنان پاکدامن و مؤمنی که از چیزی آگاه نیستند (به زنا). با این حال، از زنا، عمل همجنس‌گرایانه، جاسوسی یا دیگر کارهایی که آن‌ها نیز از گناهان نافرمانی و از گناهان ویرانگر (موبقات) هستند، یاد نشده است. ﷺ

The legislative intention by restricting the number is not for the purpose of ‘Hasr (limitation) but rather it is for demonstration. Consequentky, there are other acts, which share with them in their meaning and their effect in terms of being destructive acts of disobedience. So the Hadeeth goes on to mention: Shirk in Allah, magic, killing the life that Allah has prohibited except by right (i.e. legitimately), the devouring of the orphan’s wealth, eating of interest, turning back on the day of the march (to battle) and accusing unaware believing women (of fornication). It did not however mention Zinaa, homosexual acts, spying or other actions which are also from the acts of disobedience and destructive sins (Moobiqaat).

در نتیجه، «عدد» در این حدیث مفهوم مخالف ندارد، زیرا حکم به آن عدد محدود یا منحصر نشده است۔

Consequently, the ‘Adad (number) in this Hadeeth does not have a Mafhoom Mukhaalafah attached to it because the Hukm is not restricted or limited to the number.

برای اینکه «عدد» (ʿadad) دارای مفهوم مخالفه باشد، دو شرط لازم است:

For the ‘Adad (number) to have a Mafhoom Mukhaalafah two conditions are necessary:

اوّلاً: آنکه حکم به عددی محدود یا منحصر شده باشد۔

Firstly: That the Hukm is restricted by (or to) a number.

دوم: اینکه سیاق کلام، نفیِ حکم را برای غیر آن عدد نشان می‌دهد۔

Secondly: That the Siyaaq (framing/context) of the speech indicates the negation of the Hukm for other than that number.