چهارم: المتشابه
Fourthly: Al-mutashaabih
تعریف آن:
Its definition:
المتشابه لفظٌ يكون معناه المراد خفيًّا أو غير واضح، ولا تدل صيغته ولا ترشد إلى ما يُقصد منه. وهذا يعني أنه لا سبيل إلى فهمه، وأنه لا يعلمه إلا الله سبحانه وتعالى.
Al-Mutashaabih is the Lafzh (worded expression), the intended meaning of which is hidden or unclear. Its Seeghah (form) does not indicate or guide to what is intended from it. That means there is no way to comprehend it and that none except Allah (swt) knows it.
از جمله نمونه‌هایی که برای این موضوع ارائه شده، حروف مقطعه در آغاز سوره‌ها است، مانند: ‘الم’، ‘حمعسق’ و ‘کهیعص’. همچنین (یعنی برخی مسلمانان) آیاتی را که درباره صفات (ویژگی‌های الهی) سخن می‌گویند، به عنوان نمونه‌ای از این موضوع آورده‌اند، مانند قول خداوند (سبحانه و تعالی):
Examples of this that have been presented include the Huroof Al-Muqatta’ah at the beginning of the Suwar like: ’ آلم ‘ , ‘حمعسق ' and .‘كهيعص’ They (i.e. some of the Muslims) have also presented as examples of this the Aayaat that discuss the Siffaat (attributes) like His Qawl (swt):
الرَّحْمَٰنُ عَلَى الْعَرْشِ اسْتَوَىٰ
The Most Merciful [who is] above the Throne established (TaHa 5).
و همچنین:
And like:
دست خدا بالای دست‌های آنان است (الفتح ۱۰).
The hand of Allah is over their hands (Al-Fat’h 10).
متشابه، بر این معنا، در شمار مباحث علم اصول قرار نمی‌گیرد، بلکه در حوزه علم کلام جای می‌گیرد، زیرا به عقیده مربوط است نه به احکام شرعی. در حالی که علم اصول الفقه به حوزه احکام شرعی عملی می‌پردازد و نه به عقاید.
The Mutashaabih, according to this meaning, does not fall into the category of the studies of Usool but rather within the ‘Ilm ul-Kalaam’ because it has a relationship to the Aqeedah and not to the Ahkaam Ash-Shar’iyah. That is whilst ‘Ilm Usool ul-Fiqh looks into the area of the practical Ahkaam Ash-Shar’iyah and not the Aqaa’id (beliefs).
آنان برای تأیید این دیدگاه که انسان نمی‌تواند معنای متشابهات را دریابد، به این سخن خداوند (سبحانه و تعالی) استناد کرده‌اند:
They have used the following statement of Allah (swt) to support the view that man cannot comprehend the meaning of the Mutashaabih:
و هیچ کس تأویل آن را جز الله نمی‌داند ({آل عمران: ۷})
And none knows its [true] interpretation except Allah (Aali ‘Imraan 7).
علمای اصول حنفی، با این حال، در تعریف متشابه افزودند و گفتند: «و جز راسخان در علم آن را درک نمی‌کنند».
The Hanafi Scholars of Usool however added to the definition of the Mutashaabih by saying: “And none comprehend it except those who are firmly grounded (Raasikh) in knowledge”.