انواع سبب - الواضح فی اصول الفقہ | Quran Course

انواع سبب - الواضح فی اصول الفقہ | Quran Course

۱ – العِلَّة تمثّل الباعث (المحرِّك أو السبب) للحُكم، أي إنها ذاك الذي من أجل غايته أو لأجل سببه نشأ الحُكم. ومثال ذلك الانشغال (الإلهاء) عن صلاة الجمعة، وهو العِلَّة لتحريم البيع في وقتها.

1 – The ‘Illah represents the Baa’ith (motivator/reason) for the Hukm i.e. it is that for the purpose or reason of which the Hukm came about. This is like the ‘Ilhaa’ (distraction) from the Jumu’ah prayer which is the ‘Illah for the Tahreem (prohibition) of trading at its time.

در حالی که سبب، علامت یا نشانه‌ای (أمارة) بر وجود حکم است. بنابراین، زوال خورشید از وسط آسمان، سبب وجود نماز ظهر است. حکم (وجوب نماز ظهر) به خاطر یا به منظور زوال (گذشتن خورشید) پدید نیامده است.

That is whilst the Sabab is a sign or indicator (Amaarah) for the presence of the Hukm. Therefore, the passing of the sun (Zawaal) from the middle of the sky is the Sabab (cause) for the presence of the Zhohr prayer. It wasn’t for the sake or purpose of Zawaal (passing of the sun) that the Hukm came into being.

۲ – اگر همان عِلّت در دو امر یافت شود، که حُکمِ یکی از آن دو در متون ذکر شده یا یافت می‌شود، و برای دیگری حُکمی ذکر نشده باشد، آنگاه برای امرِ دوم بر پایۂ امرِ نخست قیاس صورت می‌گیرد و همان حُکم به آن داده می‌شود. برای مثال، تجارت در هنگامِ اذانِ نمازِ جمعه مایۂ بازماندن از آن نماز است، پس بر آن قیاس می‌شود شنا و هر کار دیگری که انسان را از نماز بازدارد یا منحرف سازد. این امور نیز همان حُکمِ تجارت در وقتِ نماز را می‌یابند که تحریم است. این در حالی است که وجودِ سبب، قیاس را لازم نمی‌آورد. پس زوالِ خورشید از وسطِ آسمان سبب برای وجوبِ نمازِ ظهر است. اگر امر دیگری مانند تجارت در وقتِ نمازِ ظهر واقع شود، آن تجارت حُکمِ وجوبِ نمازِ ظهر را نمی‌یابد؛ زیرا سبب، برخلافِ عِلّت، انگیزه یا دلیلی نیست که بر آن قیاس صورت گیرد.

2 – If the same ‘Illah (reasoning) is found within two matters where the Hukm for one of them is mentioned or found in the texts whilst the other does not have a Hukm mentioned for it, then analogy is made for the second matter upon the first and then provided with the same Hukm (ruling). So for example, trading contains distraction from the Jumu’ah prayer at the time of its call and so analogy is made upon it to swimming or any other matter that distracts or diverts somebody from the Salaah. These matters then take the Hukm of trading at the time of prayer which is Tahreem (prohibition). This is whilst the existence of the Sabab does not dictate Qiyaas (analogy). So the Zawaal of the sun from the middle of the sky is the Sabab for the presence of the Zhohr prayer. Then if another matter takes place at the time of Salaat Uzh-Zhohr like trading for example, the trading would not take the Hukm of the obligation of the Zhohr prayer. That is because the Sabab is not an incentive or reason for Qiyaas (analogy) to then be made upon unlike the ‘Illah.