اقسامُ السُّنّةِ من حيثُ الرُّواة «السَّنَد» (سلسلةُ الإسناد) Note on the rendering: the heading is translated as a heading, with the Arabic terms written in Persian script where Persian readers know them.
The Aqsaam (categories/divisions) of the Sunnah in respect to the Ruwaat (narrators) “As-Sanad” (The chain)
سنت از نظر سند (زنجیره راویان) به سه دسته تقسیم می‌شود: المتواتر، المشهور و خبر الآحاد.
The Sunnah is divided into three categories in respect to the Sanad (chain): Al-Mutawaatir, Al-Mash’hoor and Khabar Al-Aahaad.
۱ – المتواتر:
1 – Al-Mutawaatir:
المتواتر لغةً: التتابع، أي أن يأتي الشيء بعد الآخر مع فاصل زمني بينهما.
Al-Mutawaatir linguistically means: Consecutiveness, one after another with a gap (of time) between.
المتواتر في اصطلاح أهل العلم: ما رواه عدد كثير في القرون الثلاثة، بحيث يستحيل في العادة تواطؤهم على الكذب.
Al-Mutawaatir in accordance to the Istilaah (terminological definition): That which was related in the three eras (or generations) by a large number making it impossible for them to collude upon a lie.
سه دوران (نسل) عبارتاند از: دوران صحابه، دوران تابعین و دوران تابع تابعین.
The three eras (generations) are: The era of the Sahaabah, the era of the Taabi’een and the era of the Taabi’ At-Taabi’een.
السنّةُ المتواترةُ قطعيّةُ الثبوتِ من حيث صدورُها عن النبيّ ﷺ، ولذلك يجبُ العملُ بها فيما جاءت به، سواءٌ كان ذلك من الأحكامِ أو من العقائدِ.
The Sunnah Al-Mutawaatirah is Qat’iy Ath-Thuboot (definite in transmission) in respect to it coming from the Nabi (saw) and therefore it is obligatory to work or act with it in respect to what it came with whether this was Ahkaam or Aqaa’id (beliefs).
نمونهٔ سنت قولیهٔ متواتره، گفتار ایشان ﷺ است:
An example of the Sunnah Al-Qawliyah Al-Mutawaatirah is his Qawl (saw):
«هر کس عمداً بر من دروغ بندد، پس جایگاه خود را در آتش جهنم بگیرد» (البخاری و مسلم).
“Whoever lies about me intentionally then let him occupy his seat (place) in hellfire” (Al-Bukhaari and Muslim).
مثالی از السنة الفعلیة المتواترة، مانند آنچه دربارهٔ اجرای نمازهای پنجگانه نقل شده است.
An example of the Sunnah Al-Fi’liyah Al-Mutawaatirah are like those related to the performance of the five prayers.
اما التواتر المعنوي، فهو نقلُ راويَيْ حديثٍ واحدٍ بألفاظٍ مختلفة، في حالةٍ لا يبلغ فيها رواةُ كلِّ لفظٍ منها مرتبةَ التواتر، لكنّ مجموعَ رواةِ تلك الألفاظ المختلفة يبلغ مرتبةَ التواتر. ومثالُ هذه السنّة أنّ الأعمالَ في العبادات مبنيّةٌ على النيّة. وأما الألفاظُ التي تضمّنت هذا المعنى فمنها قولُه ﷺ: «إنما الأعمالُ بالنيّات» (رواه البخاري، ومسلم، وأبو داود، والترمذي، والنسائي)، وقولُه ﷺ: «مَن قاتل لتكون كلمةُ اللهِ هي العليا فهو في سبيل الله» (متفقٌ عليه)، وقولُه ﷺ: «لا هجرةَ بعد الفتح، ولكن جهادٌ ونيّة» (متفقٌ عليه)، وقولُه ﷺ: «مَن لم يُجمِعِ الصيامَ قبل الفجرِ فلا صيامَ له» (رواه أبو داود والترمذي).
As for the Tawaatur Al-Ma’nawiy (in meaning) then this is the transmission of the narrators of a single Sunnah with different Alfaazh (wordings) in the case where the narrators of each wording or worded version do not reach the level or point of Tawaatur however the collection or collective of the narrators of those different wordings (Alfaazh) reach the level of Tawaatur. An example of this Sunnah is that the actions in the ‘Ibaadaat (acts of worship) are based or built upon the Niyah (intention). As for the Alfaazh (wordings) that have incorporated and included this meaning then they are like his Qawl (saw): “Verily the actions are only by the intentions” (Al-Bukhaari, Muslim, Abu Daawood, At-Tirmidhi and An-Nasaa’iy), his statement (saw): “Whoever fights to make the word of Allah the highest then he is Fee Sabeelillah (in the way of Allah)” (Mutaffaq ‘Alaihi) and: “There is no Hijrah after Al Fat’h (conquest) but rather there is Al-Jihaad and the Niyah (intention)” (Agreed upon) and his statement (saw): “The one who does not resolve (i.e. make intention) for the Siyaam (fasting) before Fajr has no fasting for him” Abu Daawood and At Tirmidhi)
عدد جس کے ساتھ التواتر حاصل ہوتا ہے:
The Number by which At-Tawaatur is attained:
تمام آرائی که برای تحقق تواتر عددی مشخص را تعیین کرده‌اند، نه از نظر متنی و نه از نظر عقلی (فکری) هیچ مبنایی ندارند. زیرا سنت متواترہ‌ای که از جهت ثبوت، یقین از آن حاصل می‌شود باید توسط یک جماعت (گروه) نقل شده باشد نه توسط عددی خاص. تعداد این گروه و فاصله‌ی مکان‌های آنان باید به گونه‌ای باشد که امکان تبانی یا همدستی آنان بر دروغ محال باشد.
All of the opinions that have specified a specific number for the accomplishment of Tawaatur do not have a basis to support them whether textual or ‘Aqliy (intellectual). That is because the Sunnah Al-Mutawaatirah in which Yaqeen (certainty) is attained, from the angle of Thuboot (transmission), must be narrated by a Jamaa’ah (group) and not by a particular number. The number of this group and the distance of their locations must make it impossible for them to collude or collaborate upon a lie.
بنابراین شروطِ تواتُر سه چیز است:
As such the Shuroot (conditions) of the Tawaatur are three:
الف – تعدادِ راویانی که از توطئه‌شان بر دروغ جلوگیری کرده و آن را محفوظ می‌دارد.
A – A number of narrators that secures and prevents their collusion upon a lie.
ب – اینکه علم راویان مبتنی بر شنیدن و مشاهده است، و بر استنباط یا استدلال عقلی استوار نیست.
B – That the knowledge of the Ruwaat (relaters) is based upon hearing and witnessing and is not based upon deduction or inference.
ج – اینکه تواتر در هر سه دوره وجود دارد: دوران صحابه، دوران تابعین و دوران تابعی التابعین.
C – That the Tawaatur occurs in all three eras: The Sahaabah, the Taabi’een and the Taabi’iy At-Taabi’een.
۲ – السنّة المشهورة:
2 – As-Sunnah Al-Mash’hoorah:
این همان است که از صحابه به روایت گروهی رسیده که به حد تواتر نمی‌رسد، و سپس در عصر تابعین و تابعی التابعین به حد تواتر رسیده است.
This is that which has been related from the Sahaabah by a number that does not reach the level of Tawaatur and then reached the level in the era or time of the Taabi’een and the Taabi’iy At-Taabi’een.
این سنت، ظنّ (گمان و عدم قطعیت) را ثابت می‌کند و یقین را ثابت نمی‌کند، زیرا از پیامبر ﷺ قطعیِ الثبوت نیست. بنابراین در احکام شرعی حجت (دلیل و منبعِ استدلال) است، اما در عقاید حجت نیست.
This Sunnah establishes Zhann (indefiniteness) and it does not establish Yaqeen (certainty) because it is not Qat’iy Ath-Thuboot from the Nabi (saw). It is therefore a Hujjah (evidence and source of proof) in respect to the Ahkaam Ash-Shar’iyah but not a Hujjah for the Aqaa’id.
نمونه‌ای از الأحادیث المشهورة، قول او ﷺ است: «إنما الأعمال بالنيات»، و این از السنة المشهورة است.
An example from the Ahaadeeth Al-Mash’hoorah is his Qawl (saw): “Verily the actions are only by the intentions” and this is from the Sunnah Al-Mash’hoorah.
۳ – سنّتِ آحاد – خبرِ آحاد:
3 – Sunnah Al-Aahaad – Khabar Al-Aahaad:
این همان است که به‌وسیله‌ی عددی روایت می‌شود که به حد تواتر در سه دوره نمی‌رسد. میان مسلمانان در این که سنّت آحاد برای مسلمانان حجّت است و عمل کردن به آن و پایبندی به احکامش واجب است، هیچ تفاوت یا اختلافی وجود ندارد. دلیل و برهان بر این امر از چند جهت ثابت شده است، از جمله:
This is what has been related by a number that does not reach the level of Tawaatur in the three eras. There is no difference or disagreement amongst the Muslims in respect to the Sunnah Al Aahaad representing a Hujjah upon the Muslims in respect to the obligation of acting by or working with it and to adhere to its Ahkaam. The proof and evidence (Burhaan) for this is established from a number of angles including:
۱ – اجماعِ صحابه در شمار بسیار زیادی از حوادث و وقایعی که شمردنشان دشوار است، در پذیرش خبرِ واحد و عمل به آن. نمونه‌ی آن، عمل عمر بن الخطاب (رض) به خبرِ عبدالرحمن بن عوف (رض) درباره‌ی گرفتنِ جزیه از مجوس توسط پیامبر ﷺ است؛ آنگاه که او از رسولِ خدا ﷺ روایت کرد که فرمود: «با آنان همان‌گونه رفتار کنید که با اهل کتاب رفتار کردید» (الموطأ).
1 – The Ijmaa’ As-Sahaabah in a number of incidents and occurrences that are too numerous to be counted in regards to the acceptance of the Khabar Al-Waahid and acting by it. An example is when ‘Umar Ibn Al-Khattaab (ra) acted in accordance to the Khabar (report) of ‘Abdur Rahmaan Bin ‘Auf (ra) in respect to the Nabi (saw) taking the Jizyah from the Majoos. This is when he related from the Messenger of Allah (saw) that he said: “Apply the same to them as you have applied to the Ahl ul-Kitaab (people of the book)” (Al-Muwatta’).
۲ – پیامبر (صلی الله علیه وسلم) برای آگاه ساختن فرمانروایان و ملت‌ها از اسلام و احکام آن، فرستادن افراد منفرد از میان صحابه را کافی می‌دانست؛ همان‌گونه که معاذ بن جبل را به یمن فرستاد و دیگران را به سوی ایرانیان، رومیان، عراق، شام و مصر گسیل داشت.
2 – The Messenger (saw) found it sufficient to send Aahaad (singles/individuals) from amongst the Sahaabah to the rulers and nations to inform them about Islaam and its Ahkaam like when he sent Mu’aadh Ibn Jabal to Yemen and sent others to the Persians, Romans, Iraq, Ash-Shaam and Egypt.
۳ – الله تعالیٰ فرمود:
3 – Allah Ta’Aalaa said:
وَمَا كَانَ الْمُؤْمِنُونَ لِيَنْفِرُوا كَافَّةً ۚ فَلَوْلَا نَفَرَ مِنْ كُلِّ فِرْقَةٍ مِنْهُمْ طَائِفَةٌ لِيَتَفَقَّهُوا فِي الدِّينِ وَلِيُنْذِرُوا قَوْمَهُمْ إِذَا رَجَعُوا إِلَيْهِمْ لَعَلَّهُمْ يَحْذَرُونَ
And it is not for the believers to go forth [to battle] all at once. For there should separate from every division of them a group [remaining] to obtain understanding in the Deen and warn their people when they return to them that they may beware (At-Taubah 122).
لفظ «طائفہ» (در آیه) بر اساس زبان عربی، هم برای یک نفر (واحد) و هم برای بیش از یک نفر به کار می‌رود. بنابراین، اگر خبر واحد برای اعمال حجت نبود، هشدار دادن کسانی که در دین فهم یافته‌اند، برای مردمی که از جهاد بازمی‌گردند، هیچ فایده‌ای نمی‌داشت.
The word Taa’ifah (in the Aayah) in accordance to the Arabic language is used for the Waahid (one) and more than Waahid (one). Consequently, if the Khabar Al-Waahid was not a Hujjah for actions then the warning of those who had obtained understanding in the Deen would hold no benefit for the people returning from Al-Jihaad.