۱) الله تعالیٰ پیامبر محمد ﷺ را با اسلام به سوی تمام بشریت فرستاد. پس ایشان از عرب‌ها آغاز کردند، در حالی که قرآن کریم به زبان آنان نازل شده بود. نزول آن در عصری بود که زبان عربی در اوج شکوفایی خود قرار داشت و در حقیقت عصر طلایی این زبان به شمار می‌رفت. این در زمانی بود که قبایل عرب بازارهای ویژه‌ای برای هنر ایجاد کرده بودند تا بتوانند شعر خود را عرضه کنند و در مهارت و توانایی با یکدیگر رقابت نمایند.

1) Allah Ta’Aalaa sent the Messenger Muhammad (saw) with Islaam to mankind in its entirety. So he began with the Arabs whilst the Qur’aan Al-Kareem had been revealed in their language. Its revelation came in the age when the Arabic language was at is ripest and indeed in the golden age of this language. This was at a time when the Arab tribes had established special arts markets so that they could present their poetry and compete with one another in respect to their skills and prowess.

العرب فهموا القرآن والحديث لأن اللغة التي جاءت بها الآيات والأحاديث كانت تمثل موهبة طبيعية وسجية وفطرة فطروا عليها. فقد كانوا يدركون معاني ألفاظها بالكامل ويفهمون أساليبها. وبناءً على ذلك، كان كل واحد منهم يأخذ الحكم الشرعي الذي يحتاج إليه دون عناء.

The Arabs understood the Qur’aan and the Hadeeth because the language which the Aayaat and Ahaadeeth came in represented a natural talent, trait and inborn disposition which they were endowed with. They could fully take in the meanings of its worded expressions and understood its styles. Consequently, each of them would take the Hukm Ash-Shar’iy that he required without difficulty.

وضعیت مسلمانان پس از آن به همین شکل در عصر صحابه و تابعین ادامه یافت تا آغاز قرن دوم هجری.

The situation of the Muslims then continued like that in the era of the Sahaabah and the Taabi’een until the beginning of the second Hijri century.

۲) پس از آن، دولت اسلامی گسترش یافت و ملت‌های بسیاری دیگر، همچون رومیان، ایرانیان، هندوان و بربرها، به اسلام درآمدند. آنگاه عرب‌ها از نظر محل سکونت و در زبان گفتاری با آنان آمیختند. در نتیجه، زبان عربی بر اثر راه یافتن اصطلاحات، عامیانه‌ها و شیوه‌های بیانی با منشأ غیرعربی ضعیف شد. این امر موجب شد که فهم متون شرعی برای بیشتر عرب‌ها کمرنگ شود. از این رو، آنان به قواعد و اصول زبانی نیازمند شدند تا آیات و احادیث را چنان که مسلمانان نخستین فهم می‌کردند، دریابند. دانشمندان پاسخ دادند و کوشیدند تا روشی (منهاج) تدوین کنند که چگونگی استنباط احکام عملی شرعی از کتاب و سنت را توضیح دهد.

2) After that, the Islamic State had expanded and many other nations had entered into Islaam like the Romans, the Persians, Hindus and Berbers. The Arabs then mixed with them in terms of where they resided and in respect to their speech. As a result, the Arabic tongue weakened due to the insertion of expressions, colloquialisms and styles of a non-Arabic origin. This led to the weakening of the understanding of the Shar’iyah texts amongst the majority of the Arabs. As a result, they became in need of linguistic controls and principles in order to understand the Aayaat and the Ahaadeeth as the first Muslims had understood them. The scholars responded and made efforts to put down and provide a Minhaaj (methodology) to explain the manner of how to deduce the practical Ahkaam Ash'Shar’iyah through the Kitaab and the Sunnah.

۳) از مجموعهٔ این اصول و ضوابط زبانی و شرعی، علمِ اصولِ فقه شکل گرفت، و آغاز این علم در قرن دوم هجری بود۔

3) From the host of these linguistic and Shar’iy principles and controls (Dawaabit) the ‘Ilm of Usool ul-Fiqh was formed and the beginning of this ‘Ilm was in the second Hijri century.

۴) نخستین کسی که برخی از اصول این علم را در کتابی گرد آورد، امام ابو یوسف (رحمه الله)، شاگرد امام ابو حنیفه (رحمه الله) بود، چنانکه ابن الندیم در کتاب «الفهرست» یادآور شده است. با این حال، این کتاب که ابو یوسف نوشته بود به دست ما نرسیده است.

4) The first to gather together some of the principles of this ‘Ilm within a book was Al-Imaam Abu Yusuf (rh) the companion of Al-Imaan Abu Haneefah (rh) as was mentioned by Ibn un-Nadeem in his book ‘Al-Fihrist’. However, this book written by Abu Yousuf did not reach us.

شیعه گفته‌اند که نخستین کسی که موضوع اصول فقه را به نگارش درآورد، الإمام جعفر محمد الباقر بود؛ با این حال، این سخن با دلیلی تأیید نشده است.

The Shee’ah have said that the first to put the subject of Usool ul-Fiqh into writing was Al-Imaam Ja’far Muhammad Al-Baaqir however this statement has not been supported by evidence.

علمای پیش از الشافعی درباره مسائل اصول الفقه سخن می‌گفتند، استنباط و اعتراض می‌کردند، اما روشی کامل و مدوّن که بتوان به آن مراجعه کرد نداشتند.

The ‘Ulamaa before Ash-Shaafi’iy used to speak about the issues of Usool ul-Fiqh, make deductions and objections however they did not have a complete methodology that was put down on paper that could be referred back to.

اولین کتابی که در زمینه اصول فقه به دست ما رسید، «الرسالة» امام محمد بن ادریس الشافعی (رحمه الله) است که در سال ۲۰۴ پس از هجرت درگذشت. او ادلهٔ اجمالیه را به شیوه‌ای منظم و سازمان‌یافته مورد بحث قرار داد: کتاب، سنت، قیاس و اجماع. همچنین به اصول زبانی و چگونگی به کارگیری آن‌ها برای استنباط احکام شرعی پرداخت. بنابراین، علم اصول فقهی که شافعی ارائه کرد، معیاری منضبط برای تشخیص دیدگاه‌های درست از نادرست و میزانی دقیق برای شناخت آنچه از شرع است و آنچه از شرع نیست، فراهم آورد.

5) The first book that reached us in the subject area of Usool ul-Fiqh was ‘Ar-Risaalah’ of Al-Imaam Muhammad Bin Idrees Ash-Shaafi’iy (rh) who passed away in the year 204 after Hijrah. He discussed the Adillah Al-Ijmaaliyyah in an ordered and organised manner; the Kitaab, the Sunnah, Qiyaas and Ijmaa’. And he also dealt with the linguistic principles and how to use them to deduce the Ahkaam Ash-Shar’iyah Therefore, the ‘Ilm of Usool ul-Fiqh that Ash-Shaafi’iy provided represented a disciplined yardstick to know the correct opinions from the incorrect ones and a precise measure to know what is from the Shar’a and what is not from the Shar’a.

الشافعی در استنباط احکام شرعی به این منهج (روش) پایبند بود و مذهب خود را، که در فقه به مذهب شافعی شناخته می‌شود، بر آن بنا نهاد؛ مذهبی که در کتاب او «الأم» ثبت شده است.

Ash-Shaafi’iy restricted himself to this Minhaaj (methodology) in his Istinbaat (deduction) of the Ahkaam Ash-Shar’iyah and based his Madh’hab, known as the Shaafi’iy Madh’hab in Fiqh, upon it which was recorded in his book ‘Al-Umm’.

در «مقدمه» خود، آنگاه که از علم اصول الفقه سخن می‌گفت، ابن خلدون چنین گفت: «نخستین کسی که در آن نوشت الشافعی بود، رضی الله عنه. او در «رسالة» مشهورش این موضوع را املا کرد و در آن از اوامر و نواهی، البیان، الخبر، النسخ، و حکم العلة که در نص در باب القیاس آمده است، سخن گفت...» (المقدمة، ص ۴۵۵).

In his ‘Muqaddamah’ when discussing the ‘Ilm of Usool ul-Fiqh Ibn Khaldoon said: “The first who wrote in it was Ash-Shaafi’iy, may Allah be pleased with him. He dictated in it (the subject area) in his famous ‘Risaalah’ and in this he spoke about the commands and forbiddances, the Bayaan, the Khabar, An-Naskh (abrogation) and the Hukm of the ‘Illah that has come in the text in respect to Qiyaas...” (Al-Muqaddamah p455).

در «الرسالة»، الشافعی ادلهٔ اجمالی را مرتب کرد و هر یک را در جایگاه خود قرار داد: «ما بر اساس کتاب و سنت حکم می‌کنیم، آنچه که بر آن اجماع شده، در آن اختلافی نیست و جایگاهش اساسی است، زیرا تا زمانی که خبر (یعنی سنت) موجود است، عمل به قیاس جایز نیست» (تاریخ مطالعاتی فقه و اصول آن – دکتر مصطفی سعید، ص ۱۸۱، جلد ۱)

In his ‘Risaalah’ Ash-Shaafi’iy ordered (graded) the levels of the Adillah Al-Ijmaaliyyah and placed them in their positions: “We judge (or pass verdict) in accordance to the Kitaab and the Sunnah upon which a consensus has been formed, in which there is no difference and its position is essential, because it is not Halaal to resort to Qiyaas whilst the Khabar (i.e. Sunnah) is present” (Historical study of Fiqh and its Usool – Dr. Mustafa Sa’eed p181 Vol 1)