اولین کسی که ارکان این روش را به‌طور محکم پایه‌گذاری کرد، الإمام الشافعی بود، در کتاب «الرسالة» که در حوزه‌ی أصول الفقه نوشته شده است. این روش در تأسیس القواعد الأصولية، تحقیق آن‌ها به‌صورت کاملاً نظری، و بررسی دقیق آنچه از اختلاف یا تفاوت‌ها در آن‌ها وجود دارد، بدون توجه به هیچ مذهبی، متمایز است. هدف آن، تولید قوی‌ترین اصول است، چه این اصول در خدمت مذهبی خاص باشد و چه در مخالفت با آن. زیرا این روش بر فقه مسلط است و تابع آن نیست. کمتر پیش می‌آمد که پیروان این طریقه خود را با فروع مشغول کنند، مگر برای روشن‌تر کردن مطلب یا ارائه‌ی مثال‌ها (کتاب «مباحث فی أصول الفقه» نوشته‌ی دکتر العبد خلیل أبو عید، ص ۲۶).

The first one to firmly lay down the pillars of this method was Al Imaam Ash-Shaafi’iy in his Risaalah which was written in the subject area of Usool ul-Fiqh. This method is distinguished in respect to establishing the Qawaa’id Al-Usooliyah, verifying them in a purely theoretical manner, conducting a thorough examination of what they include in terms of disagreement or difference without paying consideration to any Madh’hab. The aim of it is therefore to produce the strongest principles whether that would be in service of a particular Madh’hab or was in opposition to it. That is because it dominates over the Fiqh and is not subservient to it. It was rare that those following this Tareeqah would preoccupy themselves with the branches unless this was to provide further clarity or provide examples (‘Mabaahith Fee Usool ul-Fiqh’ by Dr. Al-‘Abd Khaleel Abu ‘Eid p26).

در نتیجه، کسانی از این طریقه بودند که حتی با وجود پیروی از مذهب شافعی، در برخی مسائل با او مخالفت می‌کردند. برای نمونه، ما می‌بینیم که شافعی اجماعِ سکوتی را حجت نمی‌دانست، اما الآمدی که از پیروان مذهب شافعی بود، این را ترجیح داد که اجماعِ سکوتی حجت (دلیل و منبع) است.

Consequently, there were those of this Tareeqah who disagreed with Ash-Shaafi’iy (in areas) even if they were followers of his Madh’hab. So for instance we saw that Ash-Shaafi’iy did not take Al-Ijmaa’ As Sukootiy whilst Al-Aamadi who was of the Shaaf’iy Madh’hab outweighed that Al-Ijmaa’ As-Sukootiy is a Hujjah (proof and source).

این روش به علم اصول الفقه سود رساند، و قواعد اصولی تابع تعصب مذهبی نشدند. بلکه با نگاهی علمی و ژرف مورد مطالعه قرار گرفتند و تابع دقت و بررسی همه‌جانبه بودند. از این رو قواعد صحیح و استواری حاصل شد که بر دلایل و براهین روشن و قطعی استوار بودند.

This Tareeqah (method) benefited Usool ul-Fiqh and the Usooli principles were not subservient to partisanship to the Madh’hab. Rather it was studied in a ‘Ilmiy and deep manner and was subservient to precision and thorough examination. As such correct and strong principles resulted from that built upon definite clear evidences or proofs (Baraaheen).

مثال:

Example:

اکنون برای شما شیوهٔ اثبات یا تأیید یک قاعده (اصل) از قواعد اصول فقه را بیان می‌کنم که حنابله آن را بر اساس طریقهٔ متکلمین انجام می‌دادند؛ این شیوه از کتاب «روضة الناظر و جنة المناظر» در اصول فقه نوشتهٔ الإمام موفق الدین عبدالله بن أحمد بن قدامة المقدسي، که در سال ۶۳۰ هجری درگذشت، گرفته شده است.

I will now relate to you the manner of establishing or affirming a Qaa’idah (principle) from the Qawaa’id of Usool ul-Fiqh undertaken by the Hanaabilah taken from the book ‘Raudat An-Nazhar Wa Jannat ul-Manaazhir’ in Usool ul-Fiqh authored by Al-Imaam Muwaffiq ud-Deen Abdullah Ibn Ahmad Ibn Qudaamah Al Maqdasiy who passed away in the year 630 AH. This was upon the Tareeqah (methodology) of the Mutakallimeen:

اجماعِ اهلِ مدینه (مردمِ مدینه) حجت (دلیل و منبعِ استدلال) نیست.

The Ijmaa’ of Ahl-ul-Madinah (the people of Madinah) is not a Hujjah (proof/source of evidence).

«اجماعِ اهلِ مدینه حجت نیست، و مالک گفته است که حجت است، زیرا [مدینه] سرچشمهٔ علم است، خانهٔ وحی است، و فرزندان صحابه در آن ساکن بودند. بنابراین ممکن نیست که توافقشان بر غیرِ آن (یعنی اسلام) باشد و از آنچه بر آن بودند بیرون روند…» سپس [ابن تیمیه] می‌گوید: «و سخن آنان که گفته‌اند محال است که حق از ایشان جدا شود، مورد ارزیابی (سنجش) قرار می‌گیرد. این در صورتی است که محال نیست کسی حدیثی را از پیامبر ﷺ در سفر یا در مدینه بشنود و پیش از آنکه آن را به دیگران برساند، آن را ترک کند، و فضیلت‌های مدینه، اهل آن را به برگزاری اجماع ملزم نمی‌کند. زیرا مکه از آن برتر است و در موضوع اجماع اثری ندارد، و اجماع ایشان، اگر حجت به شمار می‌رفت، می‌بایست در همهٔ زمان‌ها حجت باشد. این در حالی است که هیچ اختلافی در این نیست که سخن آنان در زمان کنونی ما قابل اعتماد نیست، تا چه رسد به اینکه اجماع به شمار آید.»

“The Ijmaa’ of Ahl-ul-Madinah is not a Hujjah and Maalik said that it is a Hujjah because it represents the source of knowledge (‘Ilm), the home of the Wahi and the children of the Sahaabah resided within it. As such it is impossible for their agreement to be upon other than it (i.e. Islaam) and for them to go outside from what they were upon...” He then says: “And their statement that it is impossible for the Haqq (truth) to leave them is judged (evaluated). This is in the case where it is not impossible for a man to hear a Hadeeth from the Nabi (saw) whilst travelling or in Al-Madinah and then leave it before transmitting it to others and the merits of Al-Madinah do not oblige the convening of an Ijmaa’ (consensus) by its people. For verily Makkah is better than it and it has no trace (or impact) in respect to the Ijmaa’ and their Ijmaa’, if it was to be considered a Hujjah, would have been obliged to represent a Hujjah in all times. This is whilst there is no difference or disagreement in respect to their statement not being relied upon in this current time of ours let alone it being regarded as an Ijmaa”.

بنابراین ابن قدامه در این مثال از داوری عقلی یا فکری استفاده کرد تا تأیید یا اثبات کند که اجماع اهل مدینه حجت نیست، در حالی که پیروان یا طرفداران مذهب مالکی آن را حجت گرفته بودند.

In this example Ibn Qudaamah therefore used rational or an intellectual judgement to affirm or establish that the Ijmaa’ of Ahl-ul Madinah is not a Hujjah which had been taken by the followers or proponents of the Maaliki Madh’hab as a Hujjah.