الله تعالى خاطب الناس بجميع الشريعة الإسلامية؛ العقائد والأحكام العملية الشرعية.

Allah addressed An-Naas (the people/mankind) with all of the Islamic Sharee’ah; the Aqaa’id (beliefs) and Shar’iyah ‘Amaliyah (practical legislated rulings).

علمِ اصولِ فقه به عقاید نمی‌پردازد، بلکه تنها احکامِ شرعیِ عملی را از زاویۀ مبانی یا پایه‌هایی که بر آنها بنا شده‌اند بررسی می‌کند. علمای اصولِ فقه «حکمِ شرعی» را تعریف کرده‌اند، اقسام آن را توضیح داده‌اند و منابع آن را بیان نموده‌اند؛ منابعی که در بخش نخست این کتاب به آنها اشاره کردیم.

The ‘Ilm of Usool ul-Fiqh does not however examine the Aqaa’id (beliefs) but rather only examines the Ahkaam Ash-Shar’iyah Al- ‘Amaliyah from the angle of the bases or foundations upon which they are built. The ‘Ulamaa of Usool ul-Fiqh have defined Al-Hukm Ash-Shar’iy, explained its Aqsaam (categories/divisions) and explained its Masaadir (sources) which we mentioned in the first part of this book.

از نظر لغوی، «الحُکْم» به معنای «المَنْع» (بازداشتن، مهار کردن) است؛ و از همین رو گفته می‌شود: «حَکَمَ الحِصانَ» یعنی لگام اسب را کشید و او را از جهش بازداشت. این معنا در سخن شاعر جریر نیز آمده است.

Linguistically Al-Hukm means: Al-Man’u (المنع) (to prevent/rein in) and so it is said Hakama Al-Hisaan (horse) i.e. he prevented it from launching off (i.e. he reined it in). This meaning is found in the speech of the poet Jareer:

معنای «الحکم الشرعی» بر اساس اصطلاح اصولیون:

The meaning of Al-Hukm Ash-Shar’iy in accordance to the Istilaah of the Usooliyeen:

خطاب شارع (الخطاب الشرعی) به معانی‌ای اشاره دارد که در الفاظ و ترکیب‌های نصوص شرعی، مانند آیات و احادیث، مندرج است. از این رو ممکن است مجتهدی از آیه‌ای حکمی استنباط کند که با حکمی که مجتهد دیگری از همان آیه استنباط کرده متفاوت است. در این صورت، حکم شرعی نسبت به هر یک از آن دو، همان چیزی خواهد بود که او از متن، از جهت معنا، استنباط کرده است.

The address (Al-Khitaab) of the legislator refers to the meanings included within the Alfaazh (wordings) and Taraakeeb (constructs/compositions) of the Shar’iyah texts like the Aayaat and the Ahaadeeth. As such a Mujtahid could deduce a Hukm from an Aayah that differs from the Hukm deduced by another Mujtahid. In that case the Hukm Ash-Shar’iy in respect to each of them would be what he had deduced from the text in terms of meaning.

و گفته می‌شود «الشارع» (شارع/قانون‌گذار) و گفته نمی‌شود «الله»، تا خطاب سنت، و إجماع صحابه، و قیاس را در بر گیرد، زیرا همه‌ی اینها دلالت بر خطاب الله دارند. این کار برای آن است که تصور یا برداشت نشود که مقصود از خطاب (الخطاب) تنها قرآن است، به این دلیل که قرآن کلام الله است، هم در لفظ و هم در معنا.

And it is said Ash-Shaari’ (Legislator) whilst it is not said Allah in order to include the address of the Sunnah, the Ijmaa’ As-Sahaabah and the Qiyaas because all of these indicate the address of Allah. It is so that it is not imagined or perceived that what is intended by the address (Al-Khitaab) only refers to the Qur’aan alone due to it representing the Kalaam of Allah in Lafzh (wording) and meaning.

«خطابِ شارع» نیز نامیده می‌شود تا نشان داده شود که کلام در متون چه فایده‌ای را از نظر معنا فراهم می‌آورد؛ یعنی برای نشان دادنِ معنای کلام. زیرا از یک کلام واحد بیش از یک معنا می‌توان فهمید، و از این رو معنایی که مجتهد از آن می‌فهمد، حکمِ خداوند نسبت به خودِ او و حکمِ خداوند نسبت به کسی است که از او تقلید می‌کند.

It is also called ‘Khitaab Ash-Shaari’’ (address of the Legislator) to indicate to what the speech in the texts provides in terms of benefit i.e. to indicate the meaning of the speech. That is because more than one meaning can be understood from the same speech and so the meaning that the Mujtahid understands is the Hukm of Allah in respect to him and the Hukm of Allah in respect to the one who makes Taqleed to him.

گفته می‌شود «أفعال العباد» (کارهای بندگان) تا عقاید از آن خارج شود. این به آن دلیل است که حکم شرعی به بررسی احکام شرعیه عملی می‌پردازد و به عقاید نمی‌پردازد، که در علم کلام یا علم توحید مورد بررسی قرار می‌گیرد.

It is said ‘Af’aal Al-’Ibaad’ (actions of the slaves) in order to exclude the Aqaa’id. That is because the Hukm Ash-Shar’iy examines the practical Shar’iyah rulings and does not look into the Aqaa’id (beliefs) which is examined within the ‘Ilm of Kalaam or the ‘Ilm of Tawheed.