العُرف یممکن أن یکون صحیحاً، ویمکن أن یکون فاسداً، والعُرف الذی اتّخذه العلماء حجّةً شرعیةً هو العُرف الصحیح.

The ‘Urf can be Saheeh and it can be Faasid, and the ‘Urf that the ‘Ulamaa used as a Hujjah (legal proof) was the ‘Urf As-Saheeh.

عُرف صحیح وہ عُرف ہے جو شرعی نصوص میں سے کسی نص کے خلاف نہ ہو، کسی معتبر مصلحت کے ضائع ہونے کا سبب نہ بنے، اور نہ ہی غالب گمان یہ ہو کہ اس سے کوئی مفسدہ (نقصان دہ یا فاسد امر) پیدا ہوگا۔ اس کی مثال یہ ہے کہ لوگوں کی عادت ہو کہ پیغام دینے والا، جس عورت کو پیغام دے رہا ہو اسے کپڑے یا اس جیسی کوئی چیز تحفے کے طور پر پیش کرے، اور یہ تحفہ مہر کے حساب میں شمار نہ ہو۔

The ‘Urf As-Saheeh is the ‘Urf that does not oppose a text from the Shar’iyah texts and does not cause a considered Maslahah (interest) to be lost nor is it most likely to bring a Mafsadah (harmful or corrupt matter). This is like the people being accustomed to the one proposing offering items of clothing or something similar to the one he is proposing to, as a gift whilst having no impact in relation to the Mahr (dowry).

بعضی از علمائے دین، عُرف را اصلی از اصولِ استنباط شمرده‌اند که احکامِ شرعیہ بر آن بنا می‌شود، و آن را دلیلی از میان ادلّهٔ اجمالیه (منابعِ استدلال) همچون قیاس و اجماع قرار داده‌اند. از جملهٔ گفته‌های ایشان دربارهٔ عُرف این سخن است: «العادةُ مُحَكَّمة» (عادت حاکم است و حکم را معین می‌کند)، و این سخن: «المعروفُ عُرفاً كالمشروطِ شرطاً» (آنچه به عُرف شناخته شده باشد، همچون آنچه به شرط تعیین شده است).

Some of the ‘Ulamaa considered the ‘Urf to represent an Asl from the Usool of Istinbaat upon which the Ahkaam Ash-Shar’iyah are built and as a Daleel from amongst the Adillah Al-Ijmaaliyah (Sources of evidence) like Qiyaas and Ijmaa’. From amongst their statements in respect to the ‘Urf is the saying: “Al-‘Aadah Muhkimah” (The custom resolves or overrides the matter) and the saying: “Al-Ma’roof ‘Urfan Ka-l-Mashroot Shartan” (The known by custom is like the stipulated matter by condition).

از جمله دلایلی که حجیت العرف را ثابت می‌کنند، موارد زیر است:

From amongst the Adillah (evidences) supporting the Hujjiyah (proof validity) of Al-‘Urf are the following:

۱ – از قرآن کریم، فرمایش خداوند متعال:

1 – From the Qur’aan His Qawl Ta’Aalaa:

۲ – از سنت، حدیثی است که به رسول الله ﷺ نسبت داده می‌شود:

2 – From the Sunnah is the Hadeeth attributed to the Messenger of Allah (saw):

علاوه بر این، پیامبر خدا (ﷺ) برخی از عادات و رسومی را که پیش از بعثت ایشان به عنوان پیامبر، میان عرب‌ها رایج بود، تأیید فرمودند. از جمله آن، مضاربه است؛ چنان‌که نقل شده که العباس بن عبدالمطلب، هنگامی که سرمایه‌ای را در مضاربه (قرارداد شراکت) می‌پرداخت، برای کارگر شرط می‌کرد که با آن از دریا عبور نکند، از دره‌ای فرود نیاید و چیزی نخرد. پس اگر چنین می‌کرد، ضامن آن (سرمایه) می‌شد. این خبر به پیامبر خدا (ﷺ) رسید و آن را نیکو شمرد (یعنی ایشان (ﷺ) آن را تأیید فرمودند). [تبیین الحقائق، جلد ۵، صفحات ۵۲-۵۳]

This is in addition to the Messenger of Allah’s (saw) approval of some of the A’araaf (customs) that were well known to exist amongst the Arabs before his being sent as a Prophet. This is like Al-Mudaarabah in the case where it has been cited that Al-‘Abbaas Ibn ‘Abdul-Muttalib, when paying money in Al-Mudaarabah (contract of partnership), used to stipulate upon the worker that he would not cross by sea, descend a valley and to not buy anything. Then if he was to do that he would be assured. This reached the Messenger of Allah (saw) and he viewed it well (i.e. he (saw) approved of it). [Tabayyun Al-Haqaa’iq Vol 5 52-53].

این هم مانند السَّلَم (پیش‌فروش) است؛ چنان‌که از ابن عباس رضی الله عنه روایت شده که گفت: «پیامبر ﷺ به مدینه آمد در حالی که مردم در مورد میوه‌ها برای یک سال و دو سال پیش‌فروش می‌کردند. پس ایشان ﷺ فرمود:

It is also like As-Salam (forward selling) as it was related from Ibn ‘Abbaas (ra) that he said: “The Nabi (saw) came to Al-Madinah whilst they were practising forward selling in respect to the fruits for a year and two years. So he (saw) said:

۳ – عُرف، بنا بر نظر کسانی که آن را معتبر دانسته‌اند، به یک دلیلِ شرعیِ معتبر بازمی‌گردد، همچون اجماع و مصالحِ مرسله. از جمله عُرفی که به اجماع بازمی‌گردد، «استصناع» (یعنی درخواست از کسی که چیزی را برای شخص دیگر بسازد) و ورود به حمام است. عمل به عُرف در این دو مورد، بدون هیچ‌گونه سرزنش یا انکاری، رواج داشته است؛ و از همین رو، این امر از راه اجماع پدید آمده است، و اجماع معتبر است. ۴ – کاربرد عُرف توسط فقیهان در دوره‌ها و زمان‌های گوناگون، و توجه آنان به آن در اجتهادات‌شان، دلیلی بر درستیِ اعتبار آن است. زیرا بهره‌گیری آنان از عُرف هم‌سطح با اجماع سکوتی است، و از این رو، اعتبار آن به‌عنوان دلیل با اجماع ثابت (یا اثبات) می‌شود.

3 – The ‘Urf, in the opinion of those who upheld it, returns to a considered (Mu’tabar) Daleel Shar’iy like the Ijmaa’ and the Masaalih Al-Mursalah. Included within the ‘Urf that returns back to the Ijmaa’ is the Istisnaa’ (asking someone to manufacture something on their behalf) and entering the baths. The practise of an ‘Urf took place in respect to both of these without any rebuke and so it has occurred by way of Ijmaa’ whilst Al-Ijmaa’ is considered (Mu’tabar). 4 – The Fuqahaa’s usage of the ‘Urf throughout different eras and times and their consideration of it within their Ijtihaadaat represents a Daleel for the correctness of its consideration. That is because their utilisation of it is equal to the level of the Ijmaa’ As-Sukootiy and as such their consideration of it as a Daleel is established (or proven) by Al-Ijmaa’.