شیوهای که با آن صیغهٔ امر بر الوجوب، یا النّدب، یا الإباحة دلالت میکند
The Way That The Seeghat Ul-amr (command Form) Is Indicative Of Al-wujoob, An-nadb Or Al-ibaahah
صیغۀ امر (فعل امر) برای آن وضع و قرار داده شده است تا درخواست انجام یافتن کار را نشان دهد. این صیغه «افعَل» یا آنچه جای آن را میگیرد، مانند اسم فعل امر، و مضارعی که با «لامِ امر» (ل) آغاز شده باشد، برای نشان دادن طلب (درخواست) وضع و قرار داده شدهاند. اما برای آنکه دانسته شود مقصود از این طلب چیست، آیا بر وجوب دلالت دارد یا استحباب یا اباحه، لازم است از میان قرائن، قرینهای وجود داشته باشد که آنچه از این درخواست اراده شده را روشن و تبیین کند.
The Seeghat ul-Amr (command form) has been provided and placed down within the language to indicate the request for the action to take place. This form is ('If’al) or that which takes its place like the Ism Fi’l ul-Amr (verbal noun command) and the Mudaari’ (present tense) prefixed with ‘Lam Al-Amr’ (ل(, have been placed down and provided to indicate the Talab (request). In order to then understand what is intended by this Talab (request), in terms of whether it indicates the obligation, the recommendation or the permissibility, then it is necessary for there to be a Qareenah (connotation) from amongst the Qaraa’in (linking connotations) that makes clear and explains what has been intended from this request (At-Talab).
الف ـ قرائنی که دلالت بر «الجزم» (قطعیت) در امر دارند:
A – Qaraa’in (connotations or linking indications) that establish Al-Jazm (decisiveness) in the Amr (command):
اینها به قرائن ضروری اشاره دارند که فرض یا «الواجب» را مشخص میکنند، و از جمله عبارتاند از:
These refer to the necessary Qaraa’in which designate the Fard “Al-Waajib” and these include:
۱ – اگر دلیل نشان دهد که ترک یا انجام ندادن عمل، مجازاتی در دنیا یا در آخرت بر آن مترتب است، یا خشم و نفرت خداوند به آن پیوسته است، یا نفی ایمان بر آن مبتنی است. مثال: قول خداوند تعالی:
1 – If the Daleel (evidence) indicates that leaving or not doing the action has a punishment built upon that in the Dunyaa (the life of this world) or in the Aakhirah (the hereafter), or the hate (detestation) or anger of Allah is attached to it or the negation of Imaan (belief). Example: The Qawl of Allah Ta’Aalaa:
و نماز را برپا دارید.
And establish the Salaah (An-Noor 56).
این امر، طلب (درخواستِ انجام دادنِ کار) را ثابت میکند، اما بدون قرینه بر وجوب دلالت نمیکند. وجوب از قرینههای دیگری به دست آمده است، مانند سخنِ خداوند تعالی:
This Amr (command) establishes the Talab (request to do) but without a Qareenah it does not indicate Al-Wujoob (obligation). The Wujoob (obligation) has come from other Qaraa’in (linking indications) like the Qawl of Allah Ta’Aalaa:
«چه چیزی شما را به دوزخ کشانده است؟ میگویند: ما از کسانی نبودیم که نماز میگزاردند» (المدثر ۴۲-۴۳).
What has caused you to enter hell. They said: We were no of those who used to perform the Salaah (Al-Mudaththir 42-43).
عقوبتی که بر کسی که نماز را ترک یا آن را ادا نمیکند مترتب میشود، دلالت دارد که نماز واجب است.
The punishment that is built upon the one who abandons or does not perform the prayer indicates that it is Waajib (obligatory).
۲ – وجود نصی که لفظی را دربردارد که وجوب را صریحاً بیان میکند، مانند: «فُرِضَ» (واجب گردانیده شده است) یا «یَجِبُ» (واجب است)، یا یکی از مشتقات آنها.
2 – The presence of a text containing the Lafzh (wording) that indicates the Wujoob (obligation) explicitly like: ‘Furida’ (it has been made obligatory) or ‘Yajib’ (it is obligatory) or ione of its derivations like:
قَوْلُ اللهِ تَعَالَى:
The Qawl of Allah Ta’Aalaa:
زکات (صدقه) کے مصارف صرف یہ ہیں: فقیروں کے لیے، مسکینوں کے لیے، اور ان کارکنوں کے لیے جو زکات وصول کرنے پر مقرر ہوں، اور ان کے لیے جن کے دل اسلام کی طرف مائل کیے جانے ہوں، اور غلاموں کی آزادی کے لیے، اور قرض داروں کے لیے، اور اللہ کی راہ میں (جہاد)، اور مسافر کے لیے (جو راستے میں بے سہارا ہو) – یہ اللہ کی طرف سے ایک فریضہ ہے۔ (التوبہ: 60)
Zakaah (Sadaqah) expenditures are only for the poor and for the needy and for those employed to collect (Zakaah) and for bringing hearts together (for Islaam) and for freeing captives (or slaves) and for those in debt and for the cause of Allah (Jihaad) and for the (stranded) traveller – a Fareedah (obligation) from Allah (At-Taubah 60).
بنابراین زکات واجب است و پرداخت آن به این مصارف یا برخی از آنها واجب است۔
The Zakaah is therefore Fard and giving it to these categories or some of them is Fard.
۳ – آنچه انجام دادنِ واجب جز با آن کامل یا محقق نمیشود، خود نیز واجب است. مانند شرایطِ صحتِ نماز. خداوند (سبحانه و تعالی) فرموده است:
3 – That which the doing of the Waajib cannot be completed or fulfilled except with it is Waajib. That is like the Shuroot (conditions) of the Sihhah (validity) of the Salaah. Allah (swt) said:
ای کسانی که ایمان آوردهاید، هنگامی که برای نماز برمیخیزید، صورتها و دستهای خود را تا آرنج بشویید، و سرهای خود را مسح کنید، و پاهای خود را تا برآمدگیهای مچ بشویید. (سورۃ المائدہ، آیہ ۶)
O you who have believed, when you stand to (perform) prayer, wash your faces and your forearms to the elbows and wipe over your heads and wash your feet to the ankles (Al-Maa’idah 6).
اینجا فعلِ امر «اغْسِلُوا» (بشویید) بر طلب (خواستن یا درخواست) انجامِ این کار بهتنهایی دلالت دارد، و قرینهای که به وجوبِ وضو راهنمایی میکند، وجوبِ نماز است که بدون وضو، یا در برخی حالات بدون تیمم، نمیتوان آن را انجام داد یا ادا کرد.
So here the verb of the command ‘Ighsiloo’ (wash) indicates the Talab (demand or request) to undertake the action alone whilst the Qareenah (linking indication) that guides to the obligation of the Wudoo’ is the obligation of the Salaah that cannot be undertaken or fulfilled without the Wudoo’ or At-Tayammum in some circumstances.
۴ – اینکه شارع به انجام دادن عملی فرمان داده است که در ذات خود نوعی دشواری (یا سختی) دارد، مانند فرمودهی او (سبحانه و تعالی):
4 – That the Shaari’ has commanded to undertake an action with what it contains within it in terms of difficulty (or hardship) like his Qawl (swt):
کُتِبَ عَلَيْكُمُ الْقِتَالُ وَهُوَ كُرْهٌ لَّكُمْ {البقرة: ۲۱۶}
Fighting has been written (prescribed) upon you whilst it is disliked by you (Al-Baqarah 216).
قرینهٔ وجوب این است: «در حالی که آن برای شما ناپسند یا منفور است».
The Qareenah for the Wujoob is “Whilst it is disliked or hateful to you”.
ب – القرائن التي تُثبت التردد (انتفاء الجزم):
B – Al-Qaraa’in (linking indications or connotations) that establish indecisiveness (the absence of Jazm):
اینها قرائنی هستند که نشان میدهند صیغهٔ امر بر مندوب دلالت دارد، و از جملهی آنهاست:
These are the Qaraa’in that establish that the Seeghat ul-Amr (command form) indicates the Mandoob and these include:
۱ – این که دلیل، انجام دادن عمل را بدون قرینهای که بر جزم (قطعیت) دلالت کند، درخواست میکند؛ یعنی درخواست، امری است بدون قرینه. این مانند سخن پیامبر ﷺ است:
1 – That the Daleel (evidence) requests the undertaking of the action without a Qareenah indicating decisiveness (Al-Jazm) i.e. the request is a command (Amr) without a Qareenah. This is like the statement of the Messenger (saw):
هیچ مسلمانی نیست که به مسلمانی دو بار قرض دهد، مگر آنکه گویی یک بار صدقه داده است۔
There is not a Muslim who gives a loan to a Muslim two times except that it is like giving its Sadaqah once
الحدیث یَحُثُّ المسلمَ على إقراض المسلم ویُرتِّبُ علیه الأجر، ولا توجد قرینةٌ تدلُّ على الجزم (الإلزام) كالقرائن التي ذكرناها في ما یتعلق بالواجب. وبناءً على ذلك، فإنه یدلُّ على أنَّ الإقراض مستحبٌّ وغیرُ واجب.
The Hadeeth requests from the Muslim to give a loan to the Muslim and built reward upon that whilst there is no Qareenah that indicates Al-Jazm (decisiveness) like the Qaraa’in that we mentioned in respect to the Waajib (obligation). Consequently, it indicates that the giving of loans is recommended and not obligatory.
۲ – آن که دلیلِ انجامِ عمل، در صورتِ نبودنِ قرینهای که بر وجوب دلالت کند، بهخودیخود بر قربت (نزدیک شدن به خداوند) دلالت دارد. مانند این قولِ پیامبر ﷺ:
2 – That the Daleel for the undertaking of the action indicates within it Qurbah (drawing closeness) to Allah in the absence of a Qareenah indicating the obligation. That is like the Qawl of the Messenger (saw):
همانا دعا، عبادت است (ابن ماجہ)
Verily the Du’aa (supplication) it is Ibaadah (act of worship) (Ibn Maajah)
حدیث، دعا را عبادت توصیف کرده است، و عبادت در درون خود تقرّب به خداوند را دارد، زیرا نمایانگر رابطهٔ میان بنده و پروردگارش است. بنابراین، دعا مستحب است و واجب نیست.
The Hadeeth has described the Du’aa as an ‘Ibaadah and the ‘Ibaadah has within it Qurbah (drawing closeness) to Allah because it represents the relationship between the ‘Abd (slave/servant) and his Rabb (Lord). Consequently, the Du’aa is Mandoob and not Waajib.
ج – القرائن الدالّة على التخيير أي الإباحة
C – The Qaraa’in (connotations) that establish At-Takhyeer (provision of choice) i.e. Al-Ibaahah (permissibility)
این قراین در بخش آغازین این فصل، در صورتهایی ذکر شدند که دلالت بر الإباحة (جواز) دارند، و از این رو میتوان به آن بخش بازگشت و به آنها مراجعه کرد.
These Qaraa’in were mentioned in the forms that are indicative of Al-Ibaahah (permissibility) at the beginning of this section and can therefore be referred back to in that section.