أما المنهجية الثانية فهي طريقة الفقهاء التي سلكها أتباع الإمام أبي حنيفة عند وضع أصول الفقه لمذهبهم. فقد ساروا على هذا المنهج بالنظر إلى آثار الفروع، وببيان أن أصول الفقه إنما وُضعت لخدمة الفروع وتقرير صحة الاجتهاد فيها. وتقوم هذه الطريقة على تأسيس القواعد الأصولية في ضوء ما نُقل من الفروع عن أئمتهم، مع الزعم بأن هذه القواعد هي التي راعاها أولئك الأئمة حين استنبطوا الفروع واستخرجوا منها الأحكام الشرعية. فالقواعد إذن أصول جاءت بعد وجود الأحكام الشرعية، وكانت نتيجة استنباط مستخرج من الفروع.

As for the second methodology then it is the Tareeqah of Al Fuqahaa’ which the followers of Al-Imaam Abu Haneefah followed when placing down the Usool ul-Fiqh of their Madh’hab. They proceeded upon this method by looking at the effects of the Furoo’ (branches) and by explaining that Usool ul-Fiqh is to serve the branches and to affirm the soundness of the Ijtihaad in them. This Tareeqah establish the Qawaa’id Al-Usooliyah in light of what has been transmitted from the branches from their A’immah (Imaams) whilst claiming that these represent the Qawaa’id (principles) which those A’immah paid regard to when they extracted and deduced the branches which represent the Ahkaam Ash-Shar’iyah. The principles therefore represent Usool which came after the presence of the Ahkaam Ash-Shar’iyah and which came as a result of deduction made from the branches.

در کتاب أصول الفقه از امام أبو زهره چنین آمده است: «بدین ترتیب، اصولِ حنفیه از اصولِ شافعیه متفاوت است؛ زیرا أصولِ شافعیه روشی برای استنباط بود و بر آن حاکم بود. اما روشِ حنفیه، پس از آنکه فروع ثبت شدند، بر آن فروع حاکم نبود. یعنی آنان قواعدی را که مذهبشان بر آن بنا شده بود استنباط کردند و از آن دفاع نمودند. بنابراین، آنها معیارهایی (مقاییس) هستند که تثبیت شده‌اند (مُقرَّره) و نه معیارهایی که حاکم‌اند (حاکمه)».

The following was mentioned in the book of Usool ul-Fiqh by Al Imam Abu Zahrah: “In this way the Hanafiyah Usool differs from the Shaafi’iyah Usool as the Usool Ash-Shaafi’iyah was a methodology for Istinbaat (deduction) and was controlling over it. As for the method of the Hanafiyah then it was not controlling over the branches after it was were recorded. This means that they deduced the Qawaa’id (principles) upon which their Madh’hab had been built upon and defended them. They therefore represent measures (Maqaayees) that have been established (Muqarrarah) and not measures that are controlling (Haakimah)”.

به همین دلیل، آنان در کتاب‌های خود بسیار از الفروع (فرعیات) یاد می‌کنند؛ زیرا در بیشتر موارد، قواعد اصولی را بر اساس آنچه با این فروع سازگار است تدوین کرده‌اند. با این حال، پس از آن، آنان این قواعد (اصول) را به کار بردند تا برای مسائل تازه‌پیدا‌شده، احکام نوینی استنباط کنند.

For this reason, they mention the Furoo’ (Branches) a lot in their books because in most cases they formulate the Usooliy Qawaa’id in accordance to what agrees to these branches. However, they then began to utilise these Qawaa’id (principles) to extract new Ahkaam for newly occurring problems.

پس از آنکه روش فقیهان به بلوغ و کمال رسید، پیروان دیگر مذاهب نیز شروع کردند به پیروی از آنان در اصول فقهشان و این اصول را برای استنباط احکام به کار گرفتند. حتی شیعه امامیه و زیدیه نیز پس از حنفیه، در تدوین اصول فقه خود از روش فقیهان پیروی کردند. شهاب‌الدین زنجانی شافعی که در سال ۶۵۶ هجری درگذشت، کتابی درباره روش این طریقه نوشت و آن را «تخریج الفروع علی الأصول» نامید. مثال:

After the Tareeqah of the Fuqahaa’ matured and became complete the followers of the other Madhaahib began to proceed in accordance to them in respect to their Usool ul-Fiqh and began to adopt this Usool for the deduction of the Ahkaam. Even the Shee’ah Al Imaamiyah and Zaidiyah followed the ‘Fuqahaa’ method after the Hanafiyah in respect to putting down the Usool of their Fiqh. Shihaab ud-Deen Az-Zanjaani Ash-Shaafi’iy who passed away in the year 656 AH wrote a book upon the methodology of this Tareeqah which he called: ‘Takhreej Al-Furoo’ ‘Alaa l-Usool’ Example:

این نمونه‌ای است از چگونگی بیان یک قاعده‌ی اصولی بر اساس روش فقها، «طریقه‌ی حنفیہ».

The following is an example of how an Usooliy principle is put down upon the Tareeqah of the Fuqahaa ‘The Tareeqah of the Hanafiyah’:

فقها از ادلهٔ تفصیلی آنها به احکام شرعی زیر رسیدند: ۱) پوست حیوان مرده (مردار) با دباغی پاک می‌شود. این حکم از حدیث پیامبر ﷺ استنباط شده است که فرمود: «پیامبر ﷺ از کنار گوسفند مرده‌ای گذشت و سپس فرمود: "اگر این پوست دباغی شود، پاک شده است"» که امام مسلم در صحیح خود روایت کرده است.

The Fuqahaa arrived at the following Ahkaam Ash-Shar’iyah from their detailed evidences: 1) The skin of the dead animal (carrion) is purified if it is tanned. This Hukm was extracted from the Hadeeth of the Messenger (saw): “The Messenger of Allah (saw) passed by a dead sheep and then said: “If this hide is tanned (then) it has been purified” as related by Al Imaam Muslim in his Saheeh.

۲) حکمِ قطعِ دستِ دزد که از قولِ خداوندِ متعال استنباط شده است:

2) The Hukm of cutting the hand of the thief which was deduced from the Qawl of Allah Ta’Aalaa:

و این آیه در رابطه با ماجرای دزدیده شدن زره یا ردای صفوان نازل شد.

And this was revealed in relation to the incident of the theft of the shield or cloak of Safwaan.

۳) کفارۀ ظِهار، آزاد کردنِ یک برده است، و کسی که آن را در اختیار نداشته باشد، باید دو ماهِ پیاپی روزه بگیرد۔ حکمِ این مسئله از فرمودۀ خداوند متعال گرفته شده است:

3) The Kaffaarah (expiation) of Azh-Zhihaar being the freeing of a slave and for the one who does not have that at his disposal, then fasting for two consecutive months. The Hukm for this was taken from the Qawl of Allah Ta’Aalaa:

تا آیه چهار از سوره المجادلہ۔ و این (آیه) در رابطه با مسلمة بن صخر نازل شد۔

Until Aayah four from Soorah Al-Mujaadalah. And this was revealed in relation to Maslamah Bin Sakhr.

۴) لعان میان شوهر و زن (المُلاعَنة یا لِعان)، که حکم آن از قول خداوند تعالی گرفته شده است:

4) Mutual cursing (Al-Mulaa’anah or Li’aan) between a husband and wife, the Hukm of which is taken from the Qawl of Allah Ta’Aalaa:

تا آیه ۹ سوره نور. این آیه در رابطه با هلال بن امیه نازل شد۔

Until Aayah 9 of Soorah An-Noor. This was revealed in relation to Hilaal Bin Umayyah.

دلایلِ این احکام به الفاظ عام و به ترتیبِ این عبارات آمده است: «اگر پوست دباغت شود...»، «و مرد دزد و زن دزد...»، «کسانی که ظِهار می‌کنند...»، «کسانی که به همسرانشان تهمت می‌زنند...» تاهم هر دلیل برای سببِ مشخصی نازل شده است، و این اسباب به ترتیبِ این‌ها بوده است: «گوسفندِ میمونه (رض)...»، «عبای صفوان...»، «مسلمه بن صخر...»، «هلال بن اُمیّه...». با این حال، صحابه و تابعینی که پس از ایشان آمدند، همه این احکام را بر هر عملی که مسلمانان انجام می‌دادند تطبیق کردند، و بدین ترتیب این قاعده‌ی اصولی را وضع کردند که:

The Adillah (evidences) for these Ahkaam came in general Alfaazh (worded expressions) in the order of: If the hide is tanned... And the male thief and female thief... Those who do Zhihaar... Those who accuse their wives...’ However, each Daleel (evidence) was revealed for a specific Sabab (cause) and these Asbaab (causes) were in the order of: ‘The sheep of Maymoonah (ra)... The cloak of Safwaan... Maslamah Bin Sakhr... Hilaal Bin Umayyah...’ However, the Sahaabah and the Taabi’een who came after them applied all of these Ahkaam upon every action (of these) that the Muslims did. As such they put down the Qaa’idah Al-Usooliyah (Usooli principle) of:

علمای اسلام به این قاعده از طریق روش فقها رسیدند، با بررسی احکام شرعی که دلایل تفصیلی آنها برای سببی خاص نازل شده بود، در حالی که الفاظ دلیل دلالت بر عموم داشت.

The ‘Ulamaa arrived at this Qaa’idah (principle) through the Tareeqah (method) of the Fuqahaa by examining the Ahkaam Ash Shar’iyah, the detailed evidences of which, were revealed for a specific cause but the worded expressions of the Daleel indicated generality.

بنابراین، در ارتباط با حدیثِ پیامبرِ خدا ﷺ:

Therefore, in relation to the Hadeeth of the Messenger of Allah (saw):

اگر کسی بگوید که این حکم مختص به دختر کسرای است که پس از پدرش در زمان پیامبر ﷺ حکومت ایران را به دست گرفت، در پاسخ خواهیم گفت: «اعتبار به عمومیت الفاظ است، نه به خصوصیت سبب». زیرا عبارت «لَنْ يُفْلِحَ قَوْمٌ» بر عمومیت دلالت دارد، چرا که در بافت نفی به صورت نکره آمده است. بنابراین برای زن جایز نیست که در اسلام هیچ جایگاه حکومتی‌ای را بر عهده بگیرد، به گونه‌ای که خلیفه یا والی شود.

If someone was to say that this is specific to the daughter of Kisraa who took over the Persian rule after her father in the time of the Messenger (saw) then we would say in response that: ‘The consideration (Al-‘Ibrah) is in the generality of the expressions and not the specificity of the cause’. That is because the expression: ‘Never will a nation succeed’ indicates generality because it is Nakirah (indefinite) in the context of negation (Nafy). Therefore, it is not permissible for a woman to assume any position of ruling in Islaam so as to become the Khalifah or a Waali.