از مصالح، آنهایی است که شارع به اعتبار آنها گواهی داده است؛ و آنهایی است که شارع به الغای آنها گواهی داده است؛ و از آنها آنهایی است که شارع در برابرشان سکوت کرده است. بنابراین، دسته نخست، المصالح المعتبرة (مصالح معتبر) است، دسته دوم المصالح الملغاة (مصالح ملغی) است و دسته سوم المصالح المرسلة (مصالح مرسله) است.

From the Masaalih (interests) there are those which the Shaari’ (Legislator) has borne witness to them with consideration (I’tibaar), there are those which the Shaari’ has borne witness to them with cancellation (Al-Ilghaa’) and from them are those which the Shaari’ has been silent upon. Therefore, the first category is Al-Masaalih Al-Mu’tabarah (considered interests), the second is Al-Masaalih Al-Mulghaah (cancelled interests) and the third is Al-Masaalih Al-Mursalah.

گفته می‌شود که اینها اموری‌اند که شارع به آن‌ها توجه کرده است، و شارع برای آن‌ها احکامی وضع کرده که از طریق آن‌ها به این امور دست یافته می‌شود. این مانند حفظ دین، جان، عقل، آبرو و مال است.

It is said that these are those which the Shaari’ has given consideration to, where the Shaari’ has legislated Ahkaam for them through which they were arrived at. This is like the preservation of the Deen, the life, the mind, the honour and the property.

بنابراین، الله تعالیٰ جهاد و قتل مرتد را برای حفظ دین تشریع فرمود.

- So Allah Ta’Aalaa legislated Al-Jihaad and the killing of the Murtadd (apostate) for the preservation of the Deen.

- او تعالیٰ نے قصاص کو جانوں کی حفاظت کے لیے مشروع فرمایا ہے۔

- He Ta’Aalaa legislated Al-Qisaas for the preservation of the life.

- الله تعالیٰ حدّ (کیفر مقرّرِ شرعی) را برای کسی که شراب می‌نوشد تشریع کرد، و ماده‌ی مست‌کننده را حرام گردانید تا عقل را حفظ کند۔

- Allah Ta’Aalaa legislated the Hadd (fixed set punishment) for the one who drinks alcohol and prohibited the intoxicating substance to protect the ‘Aql.

او تعالیٰ حدِّ زنا، حدِّ قذف (تہمتِ زنا لگانا، یعنی کسی عورت کی عفت و پاکدامنی پر تہمت) اور حدِّ لواطت (قومِ لوط کا عمل) کو مقرر فرمایا تاکہ عزت و آبرو اور نسب کی حفاظت ہو۔

- He Ta’Aalaa legislated the Hadd of Az-Zinaa, Al-Qadhf (slander against a woman’s honour/chastity) and Al Luwaat (sodomy) to preserve the honour and lineage.

و همانا خداوند تبارک و تعالی حد سرقت و راهزنی را برای حفظ مال و ثروت تشریع فرموده است. گفته می‌شود که بر پایهٔ این مصالح معتبره، و با پیوند دادن آن‌ها به علت شرعی‌شان در حضور و غیاب، قیاس بر آن‌ها صورت می‌گیرد. در نتیجه، هر واقعیتی که شارع برای حکم آن نصی نیاورده و از نظر باعث حکم که همان علت است با واقعیت دیگری برابر باشد، همان حکم واقعیتی را می‌گیرد که برای آن نص وجود دارد، چنان‌که در بخش مربوط به قیاس بحث کردیم.

- And He Ta’Aalaa legislated the Hadd of theft and the highway robber to preserve the property/wealth. It is said that based upon these Masaalih Al-Mu’tabarah and connecting them to their Shar’iyah ‘’Illah (reasoning) in presence and absence Qiyaas is undertaken upon them. Consequently, any reality that the Shaari’ has not provided a text for its Hukm and it is equal to another reality in respect to its Baa’ith (motive/reason) of the Hukm, which is the ‘Illah, takes the same Hukm of the reality that has a text for it, just like we have discussed in the section about Qiyaas.

بنابراین، احکام سرقت (دزدی) بر نشّال (جیب‌بُر) نیز جاری می‌شود، و اگر آنچه حدّ سرقت را واجب می‌کند درباره‌ی او ثابت گردد، دستش بریده می‌شود.

Therefore, the Ahkaam of Saraqah (thievery) apply upon the Nashshaal (pickpocket) and if what obliges the Hadd (set punishment) of thievery is established in respect to him, then his hand is cut.

اینها مصالحی هستند که گمان شده مصلحت‌اند، در حالی که شارع آنها را رها کرده و به احکامی که وضع کرده توجهی به آنها نشده است؛ و این خود نشان می‌دهد که نباید به آنها اعتنا شود.

These are Masaalih (interests) that have been imagined to be Masaalih whilst the Shaari’ relinquished them and they are not given regard due to the Ahkaam that He legislated, indicating that they are not to be given consideration.

این نمونه‌ای از این دسته از مصالح است: مصلحت زن در برابری‌اش با برادر مردش در میراث. شارع (قانون‌گذار) با دلیل قول متعال او از آن صرف‌نظر کرده است:

An example of this category of Masaalih (interests) is the Maslahah of the female in regards to her being equal to her male brother within inheritance. The Shaari’ (Legislator) relinquished that by the Daleel of His Qawl Ta’Aalaa:

همچنین مانند سخن یکی از علمای اسلام به یکی از خلفا است، پس از آنکه او در روز ماه رمضان با همسرش نزدیکی کرد: «باید دو ماه متوالی روزه بگیری». سپس هنگامی که به خاطر نگفتن به خلیفه که برده آزاد کند، با آنکه ثروتش کافی بود، مورد سرزنش قرار گرفت، گفت: «اگر او را به آن (یعنی آزاد کردن برده) امر کرده بودم، برای او آسان می‌بود، پس مصلحت در این بود که روزه بر او واجب شود تا مایۂ بازدارندگی باشد». با این حال این نظر باطل است و با نص سنت مخالف است، زیرا رسول خدا ﷺ به آن اعرابی که به او خبر داده بود که در ماه رمضان با همسرانش نزدیکی کرده است، فرمود: «برده‌ای آزاد کن». او گفت: «نمی‌یابم (یعنی وسیله‌اش را ندارم)». سپس فرمود: «دو ماه متوالی روزه بگیر». او گفت: «توان آن را ندارم». فرمود: «شصت مسکین را طعام بده» (بخاری و مسلم با الفاظ مختلف). این روایت دلالت قوی بر ترتیب ثابت دارد و از این رو مخالفت با آن جایز نیست.

It is also like the example of the statement of one of the ‘Ulamaa to one of the Khulafaa’ after he had intimate relations with his wife in the day time during Ramadhaan: “You must fast two consecutive months”. Then when he was denounced for that due to not commanding the Khalifah to free a slave, whilst his wealth was sufficient, he said: “If I had commanded him with that (i.e. freeing a slave) then it would have been easy for him and so the Maslahah lay in obliging the fasting upon him in order to act as a deterrent”. This opinion however is invalid (Baatil) and in opposition to the text of the Sunnah because the Messenger of Allah (saw) said to the Arab (Bedouin) who had told him (saw) that he’d had relations with his wives during Ramadhaan: “Free a slave”. He said: “I do not find it (i.e. the means)”. He (saw) then said: “Fast two consecutive months”. He (the Bedouin) replied: “It is beyond my capability”. He (saw) said: “Feed sixty Miskeen” (Al-Bukhaari and Muslim with different wordings). This contains a strong indication of a fixed ordering and as such it is not permitted to go against that

مثال دیگر، مصلحتِ آن افراد ترسو است که از جهاد یا از کار برای از سرگیری زندگی اسلامی، با به واقعیت درآوردن دولت اسلامی، کناره می‌گیرند و استدلال می‌کنند که این کار برای حفظ خود و دوری از آسیب و مرگ است. در حالی که شارع این مصلحتِ مرجوح را با احکامی که در قرآن و سنت آمده و جهاد را واجب کرده و کار برای برپایی دولت اسلامی را فریضه ساخته است، کنار گذاشته و باطل کرده است.

Another example is that related to the Maslahah of the cowardly ones who stay back from Al-Jihaad or the work to resume the Islamic life by bringing the Islamic State into reality, by arguing that it is in order to preserve and safeguard themselves from harm and death. This is whilst the Shaari’ has foregone and cancelled out this outweighed Maslahah by the Ahkaam contained in the Qur’aan and the Sunnah which obligate Al-Jihaad and make the work to establish the Islamic State obligatory.

الله تعالیٰ فرمود:

Allah Ta’Aalaa said:

و فرمود رسول الله ﷺ:

And the Messenger of Allah (saw) said:

اینها همان مصالحی هستند که برای آنها هیچ دلیل مشخصی از جانب شارع ذکر نشده و بر مشروعیت آنها یا عدم مشروعیتشان گواهی نمی‌دهد. معنای مرسل یا رها (یعنی بدون قید) بودن آنها همین است.

These are the Masaalih that no specific Daleel from the legislator has been mentioned for them and bear witness to legitimacy for them or the absence of legitimacy. This is the meaning of them being Mursal or let go (i.e. without restriction).

این‌ها از جمله مصالحی هستند که در نصوص شرعیه، نه به‌صورت مثبت و نه به‌صورت منفی، ذکری از آن‌ها نشده است؛ بلکه این امور به اجتهاد به‌واسطه رأی (نظر) در هر زمان و دوره‌ای واگذار شده‌اند.

These therefore are representative of Masaalih (interests) that have not been mentioned in the Shar’iyah Nusoos (texts), positively or negatively. Rather they are left to the estimation of Ijtihaad by way of Ra’y (opinion) in every time period or era.

مشروعیت یا عدم مشروعیت این مصالح بر پایه سنجش توازن میان آنچه در خود دارند از جنبه‌های سود و زیان، و پس از بررسی، تحلیل و کاوش دقیق، سنجیده می‌شود. اگر جنبه‌ی سود حقیقی (النفع الحقیقی) وزن بیشتری داشته باشد، بر این اساس پذیرفته می‌شود که از شرع است، و اگر جنبه‌ی مفسده (عنصر زیانبار) یا ضرر قوی‌تر باشد، آن‌گاه رها می‌شود، ممنوع شمرده می‌شود و غیرشرعی (نامشروع) به حساب می‌آید.

The legitimacy or illegitimacy of these Masaalih is measured upon the basis of the balance between what they contain in terms of the aspects of benefit and harm, and after study, analysis and thorough examination. If the aspect of true benefit (An-Naf’u l-Haqeeqiy) is of greater weight, it is then taken upon the basis that it is from the Shar’a whilst if the aspects of the Mafsadah (bad element) or Darar (harm) is stronger, then it is left, forbidden and considered as being not Shar’iy (legal/legitimate).

بنابراین، نکتهٔ کلیدی در فهم «المصالح المرسلة» این است که کدام یک از جنبهٔ منفعت یا زیان بر آن‌ها غلبه دارد. حکم شرعی بر همان اساس بنا می‌شود؛ یعنی اگر منفعت غالب باشد، حکم مثبت، و اگر «مفسده» (عنصر زیانبار یا ضرررسان) غالب باشد، حکم منفی خواهد بود.

Therefore, the key point in respect to understanding the Masaalih Al-Mursalah, is what dominates upon them in terms of benefit or harm. The Hukm is then built upon that; positively if the benefit is dominant and negatively if the Mafsadah (bad or harmful element) dominates.

امام عزالدین عبدالسلام در کتاب «قواعد الأحکام» (اصول احکام) می‌گوید: «از راه پیروی از مقاصد شریعت در جلب مصالح و دفع مفاسد، مجتهد از مجموع آن به یک اعتقاد (اعتقاد) یا معرفت می‌رسد که این مصلحت (فلان) روا نیست نادیده گرفته شود، و این مفسده (فلان) روا نیست به آن نزدیک شد، حتی اگر هیچ اجماعی، هیچ نص (متنی) و هیچ قیاس مشخصی وجود نداشته باشد. زیرا فهم خود همین شریعت این را واجب می‌گرداند».