حکم (قضاوت) درباره‌ی افعال و امور از جهت تحسین یا تقبیح (تعیین زیبایی یا زشتی آن‌ها) می‌تواند از سه جهت صادر شود:

The Hukm (passing judgment) upon the actions and things in terms of Tahseen or Taqbeeh (determining their prettiness or ugliness) can occur from three directions:

۱ – از جهت حقیقت امور و افعال و آنچه که (فی نفسها) هستند؟

1 – From the direction of the reality of things and actions and what they (intrinsically) are?

۲ – از جهت مناسب یا سازگار بودن آن با سرشت انسان، یا نفرت و گریز او از آن.

2 – From the direction of its appropriateness or suitability to the natural disposition of the human or its aversion to it.

۳ – از جهت ثواب و عقابی که بر آنها مترتب میشود، یا مدح و ستایش یا ذم و نکوهش. اما حکم کردن بر کارها و چیزها از دیدگاه حقیقت آنها و از دیدگاه سازگاری، شایستگی یا مناسبت آنها با سرشت طبیعی انسان، یا ناسازگاری و بیزاری آنها از سرشت طبیعی، شکی نیست که این حکم متعلق به خود انسان است تا آن را صادر کند، یعنی متعلق به عقل است و نه به شرع. در نتیجه، این عقل است که از این دو جهت بر کارها و چیزها حکم میکند.

3 – From the direction of the Thawaab and ‘Iqaab (reward and punishment) applied to them or the Mad’h (commendation/praise) or Dhamm (disapproval/blameworthiness). As for passing judgment upon the actions and things from the perspective of their reality and from the perspective of their agreeability, suitability or appropriateness to the natural disposition of the human or their non-agreeability or aversion to the natural disposition, then there is no doubt that this judgment belongs to the human himself to make i.e. it belongs to the ‘Aql and not to the Shar’a. Consequently, it is the ‘Aql that passes judgment upon actions and things from these two perspectives.

بنابراین انسان قضاوت می‌کند که عسل شیرین است و به خوردن آن تمایل دارد، و حنظل (گیاهی مدیترانه‌ای) تلخ است و از آن دوری می‌کند. از این منظر، عسل «حَسَن» و حنظل «قَبیح» خواهد بود.

So the human judges that the honey is sweet and inclines towards eating it and that the colocynth (Mediterranean plant) is bitter and so he avoids it. From this perspective the honey would be Hasan and the colocynth ugly.

همچنین، او بر این باور است که ثروت حَسَن و فقر قَبیح است، و علم حَسَن و جهل قَبیح است، به سبب آنچه حقایق آن‌ها از نظر کمال یا نقص (الکمال یا النقص) در بر دارند.

Similarly, he judges that wealth is Hasan and poverty Qabeeh and that knowledge is Hasan and ignorance is Qabeeh due to what their realities encompass in terms of completeness or deficiency (Al-Kamaal or An-Naqs).

این داوری درباره‌ی اشیاء و افعال، و تحسین و تقبیح (تعیین زیبایی و زشتی) اشیاء و افعال در این دو حوزه، به حقیقت امر بازمی‌گردد؛ همان حقیقتی که انسان با عقل خود درک و فهم می‌کند و حواسش بر آن واقع می‌شود، یا به سرشت طبیعی انسان و فطرت او و آنچه احساس می‌کند و عقلش درمی‌یابد بازمی‌گردد.

This judgement upon the things and actions and the Tahseen and Taqbeeh (determination of prettiness and ugliness) for things and actions in these two areas returns back to the reality of the matter that the Insaan (human) perceives and comprehends by his ‘Aql (mind) and upon which his senses fall or it returns back to the natural disposition of the Insaan and his Fitrah and what he feels and his mind comprehends.

بنابراین، این عقل است که بر اساس این دو جنبه یا زاویه، درباره عمل یا چیز از حیث حُسن یا قُبح آن داوری می‌کند. بدین ترتیب، حُکم از آنِ انسان است.

Therefore, it is the ‘Aql that passes judgment upon the action or thing in terms of its Husn or Qubh from these two perspectives or angles. As such, the Hukm belongs to the human.

و اما الجهة الثالثة، وهي إصدار الحكم على الأشياء والأفعال من جهة الثواب والعقاب في الآخرة، أو المدح والذم في هذه الدنيا، فلا شك ولا خلاف في أن هذا يرجع إلى الله وحده، وليس للإنسان فيه شيء. أي أن تحديده للشرع لا للعقل. وذلك كحُسن الإيمان وقُبح الكفر، وحُسن الكذب في الحرب وقُبحه إذا وقع مع الحاكم الظالم في غير حالة الحرب، وحُسن العنب وقُبح الخمر المتخذ منه. والحكم على الأشياء والأفعال بأنها لله من جهة الثواب والعقاب، ومن جهة المدح والذم، له دليلان: دليل عقلي ودليل شرعي.

As for the third direction and that relates to the passing of judgement upon the things and actions from the perspective of rewards and punishment in the Aakhirah or commendation and blame in the life of this world (Ad-Dunyaa), then there is no doubt or question that this returns to Allah alone and it does not belong to the human. This means that it belongs to the Shar’a to determine and not the ‘Aql. This is like the Husn of Imaan and the Qubh of Kufr, the Husn of lying in warfare and its Qubh when undertaken with the unjust ruler in a situation other than war, and the Husn of grapes and the Qubh of Khamr that is produced from them. The Hukm upon the things and actions belonging to Allah in terms of the Thawaab (reward) and the ‘Iqaab (punishment) and from the perspective of Al-Mad’h (commendation/praise) and Adh-Dhamm (blame) has two evidences for it: A Daleel ‘Aqliy and a Daleel Shar’iy.

حقیقتِ عقل از احساس (إحساس)، واقعیت، اطلاعات قبلی و مغز تشکیل شده است. بنابراین احساس بخش اساسی از اجزای ذهن به شمار می‌رود، زیرا وقتی انسان چیزی را احساس نکند، عقلش نمی‌تواند درباره‌ی آن حکم (حُکم) صادر کند؛ چون عقل تنها در مورد اموری که با یکی از حواس پنج‌گانه درک می‌شوند می‌تواند داوری کند و نمی‌تواند درباره‌ی اموری که قابل احساس نیستند داوری نماید. از این رو، الهُدی (هدایت) و الإیمان (ایمان)، الضلال (گمراهی) و الکفر (کفر)، العدل (عدالت)، الظلم (ستم)، الصدق (راستگویی) و الکذب (دروغ)، و همچنین انگور و خمر (مشروب مست‌کننده) و چیزهای دیگر، از اموری نیستند که عقل بتواند به‌تنهایی تشخیص دهد که آیا خشم الله تعالی را برمی‌انگیزند و مستحق مجازاتاند یا نه. زیرا عقل (ذهن) نه ستایش (مدح) الله (سبحانه و تعالی) و نه نکوهش (ذم) او را نسبت به این چیزها و کارها احساس نمی‌کند. ذهن پاداش یا کیفر مربوط به یک چیز یا کار را احساس نمی‌کند، مگر آنکه الله (سبحانه و تعالی) از طریق فرستادگانش (علیهم السلام) آن را خبر دهد.

The reality of the ‘Aql consists of sensation (Ihsaas), a reality, previous information and a brain. The sensation therefore represents a fundamental part from the components of the mind, as when the person does not sense a matter, it is not possible for his ‘Aql to issue a judgment (Hukm) upon it because the ‘Aql is restricted in passing judgements over matters sensed by one of the five senses whilst it is not possible for him to pass a judgment upon matters which cannot be sensed. Therefore, Al-Hudaa (guidance) and Al-Iemaan (belief), Ad-Dalaal (misguidance/disbelief) and Al-Kufr (disbelief), Al-‘Adl (justice), Azh-Zhulm (oppression/injustice), As-Sidq (truthfulness) and Al-Kadhib (the lie/deceit), the grape and Khamr (intoxicatant) amongst other matters are not from the things and actions which are within the capability of the ‘Aql to determine whether they anger Allah Ta’Aalaa and are deserving of a punishment. That is because the ‘Aql (mind) does not sense the commendation of praise (Mad’h) of Allah (swt) or his Dhamm (censure or blame) in respect to these things and actions. The mind does not sense the reward or the punishment attached to a thing or action unless Allah (swt) informs of that through His messengers (as).

از زاویهای دیگر، اگر انسان خود را مرجع داوری درباره کارها و امور از حیث ستایش و نکوهش (مدح و ذم) قرار دهد، آنگاه حکم ناگزیر با تفاوت کسانی که آن را صادر میکنند یا با تفاوت زمانها و مکانها متفاوت خواهد بود. این بدان سبب است که از سرشت آدمیان است که در ذهنها و سرشتهای فطریشان تفاوت باشد، افزون بر آنکه از محیطهایی که در آنها زندگی میکنند تأثیر میپذیرند. واقعیتی که همواره دیده شده این است که انسان امری را در روزی نیکو (حسنه) یا ستودنی میشمارد و سپس در روزی دیگر یا در زمانی بعدتر آن را زشت (قبیحه) یا نکوهیده میانگارد. بدینسان حکم درباره یک موضوع واحد متفاوت میشود، ثابت نمیماند و خطا ناگزیر رخ میدهد.

From another angle, if the human was left to pass judgment upon the actions and things in terms of praise and blame (Mad’h and Dhamm) then the Hukm would inevitably differ according to the different people issuing it or in different times and places. That is because it is from the nature of the people for there to be disparity in their minds and natural dispositions in addition for them to be affected by the environments that they live in. The reality that has been consistently seen is that the person judges upon matters to be Hasanah (good or praiseworthy) on a certain day and then view them to be Qabeehah (ugly or blameworthy) on another day or at a later time. In this way the Hukm (judgment) upon one single issue differs, is not consistent and errors inevitably occur.

آنچه گفته شد مربوط به دلیل عقلی در تعیین حُسن و قُبح است. اما دلیل شرعی آن است که شرع، تعیین تحسین (حکم به نیکو و شایسته بودن چیزی) و تقبیح (حکم به زشت و نکوهیده بودن چیزی) را به الله، یعنی به شرع، واگذار کرده است. الله (سبحانه و تعالی) می‌فرماید:

The above relates to the Daleel Al-‘Aqliy in respect to determining the Husn and Qubh. As for the Daleel Ash-Shar’iy then the Shar’a has made the determination of the Tahseen (judging something to be good and praiseworthy) and the Taqbeeh (judging something to be ugly and blameworthy) to Allah i.e. to the Shar’a. Allah (swt) said:

و او (سبحانه و تعالی) فرمود:

And he (swt) said:

و فرمود رسول خدا ﷺ:

And the Messenger of Allah (saw) said:

بنابراین، صدور حکم بر افعال و اشیا از آنِ شرع است، نه عقل. این امر، از جهت ستایش و نکوهش ایشان در دنیا، و از جهت ثواب و عقاب در آخرت است. بر این اساس، انسان می‌تواند با عقل خود حکم کند که علم، حَسَن است، اما عقل توانایی آن را ندارد که حکم کند علم دارای ثواب است، بلکه این امر را شرع تعیین می‌کند. همچنین، او می‌تواند حکم کند که ستم، قبیح است، اما نمی‌تواند حکم کند که برای آن در آخرت عقابی وجود دارد، زیرا حکم در این مورد از آنِ شرع است، نه عقل.

Therefore, the issuing of the Hukm (judgement) upon the actions and things belongs to the Shar’a and not to the ‘Aql. That is in terms of Al-Mad’h and Adh-Dhamm for them in the Dunyaa (life of this world) and in terms of the Thawaab and ‘Iqaab (reward and punishment) in the Aakhirah (Hereafter). As such, the human is able to judge with his mind that ‘Ilm (knowledge) is Hasan however the mind is not capable of judging that there is Thawaab (reward) attached to the ‘Ilm but rather that is determined by the Shar’a. Similarly, he is able to judge that oppression is Qabeeh but he is unable to judge that there is a punishment for that in the Aakhirah because the Hukm in respect to that belongs to the Shar’a and not the ‘Aql.

در خصوص اموری که به شرع مربوط می‌شوند، همان‌گونه که توضیح دادیم، آن‌ها یا حکم اباحه (جواز) را می‌پذیرند یا حکم تحریم (حرمت)، و قاعدهٔ شرعی بیان می‌کند که:

In respect to the things in relation to the Shar’a, then as we have explained they can either take the ruling of Ibaahah (permissibility) or Tahreem (prohibition) whilst the Qaa’idah Ash-Shar’iyah states:

در مورد حکم افعال (افعال)، این حکم به پنج دسته تقسیم می‌شود:

As for the Hukm for the actions (Af’aal) then it falls into five categories:

الواجب، المندوب، الحرام، المکروه و المباح، و اینها انواع الحکم التکلیفی هستند.

Al-Waajib, Al-Mandoob, Al-Haraam, Al-Makrooh and Al-Mubaah, and these are the types of the Hukm At-Takleefiy.

اما حکم وضعی، پس آن نیز در پنج نوع نمایانده می‌شود و آن‌ها عبارتند از: السبب، الشرط، المانع، الصحة، البطلان و الفساد، و الرخصة و العزيمة.

As for the Hukm Al-Wad’iy then this is also represented in five types and they are: As-Sabab, Ash-Shart, Al-Maani’, As-Sihhah, Al-Butlaan and Al-Fasaad, and Ar-Rukshah and Al-‘Azeemah.

بنابراین، در نتیجه، حاکم بر افعال، در آنچه به افعال متصل یا مربوط است، و در اموری که به هر دوی این‌ها مربوط می‌شود، تنها شرع است.

Therefore, in conclusion, the Haakim (judge) over the actions, upon the things attached or related to the actions and the matters related to both of these is the Shar’a alone.