الألفاظ (عبارات لفظی) از حیث وضوح دلالتشان، افزون بر دلالات الألفاظ که در بحث پیشین بررسی کردیم، همگی زیر عنوان «المنطوق و المفهوم» قرار می‌گیرند.

The Alfaazh (worded expressions) in relation to their clarity in addition to the Dalaalaat Al-Alfaazh (indications of the wordings), that we have discussed in the previous discussion, all fall under the heading of ‘Al-Mantooq and Al-Mafhoom’.

آنچه از دلالت لفظ به طور قطعی در محل نطق (مَحَلِّ النُّطق) فهمیده می‌شود، معنایی است که از آن برداشت می‌گردد.

Its definition is: It is the meaning that is understood from the Dalaalah (indication) of the Lafzh definitely in the place of the expression or utterance (Mahall An-Nutq).

الله (سبحانه و تعالى) فرمود:

Allah (swt) said:

منطوقِ این نص، حرمتِ تأفیف (اظهارِ ناخشنودی و تحقیر) نسبت به دو والد را نشان می‌دهد. پس منطوق، معنایی است که از آنچه لفظ صراحتاً بیان می‌کند فهمیده می‌شود، بدون آنکه از آن به معنای لازمی که به ذهن می‌آید منحرف شویم. مانند حرمتِ زدنِ والدین که از متنِ پیشین فهمیده می‌شود، اما آن فهم منطوقِ نص نامیده نمی‌شود.

The Mantooq of this Nass (text) indicates the Tahreem (prohibition) of At-Ta’feef (showing displeasure/disdain) towards the two parents. The Mantooq is therefore the meaning that is understood from what is expressed (the Mantooq) of the Lafzh without diverting from it to the necessary meaning that comes to the mind (from it). That is like the prohibition of striking the parents is understood from the previous text however that understanding is not called the Mantooq of the Nass (text).

مناطقی که در دستهٔ «منطوق» قرار می‌گیرند عبارتند از:

The areas that fall under the category of the Mantooq are:

الف – الفاظ از نظر میزان وضوح: الظاهر، النص، المفسَّر و المحكَم.

A – The Alfaazh in relation to their clarity like: Azh-Zhaahir, An-Nass, Al-Mufassar and Al-Muhkam.

ب – الألفاظ من حيث خفاؤها وعدم وضوحها، كالخفي، والمشكل، والمجمل، والمتشابه

B – The Alfaazh in respect to their lack of clarity like: Al-Khafiy, Al-Mushkil, Al-Mujmal and Al-Mutashaabih.

ج – دلالة العبارة «دلالة الإشارة» (إشارة العبارة)

C – ‘Ibaarat un-Nass “Dalaalat ul-Ibaarah” (Indication of the expression).

همه این‌ها از منطوق نص فهمیده می‌شوند، یعنی مستقیماً از الفاظ متن.

All of these are understood from the Mantooq of the Nass i.e. from the Alfaazh of the text directly.

تعریف آن این است: معنایی که از لفظ در غیر محل نطق یا بیان آن فهمیده می‌شود (مَحَلّ النُّطْق). بر این اساس، دلالت المفهوم معنای لازمی است که از لفظ به ذهن می‌آید. پس دلالت آن نه از راه صراحت صیغه یا جایگاه لفظ، مانند المنطوق، بلکه از معنای معنای لفظ گرفته می‌شود نه مستقیماً از خود لفظ. این برخلاف دلالت المنطوق است که معنای خود لفظ است و نه معنای معنای لفظ.

Its definition is: The meaning that is understood from the Lafzh in other than the place of its utterance or expression (Mahall An-Nutq). As such the Dalaalat ul-Mafhoom is the necessary meaning that comes to the mind from the Lafzh. Its Dalaalah (indication) is therefore not by the explicitness of its form or placing like the Mantooq. Rather, it is taken from the meaning of the meaning of the Lafzh and not from the Lafzh directly. That is unlike the Dalaalat ul-Mantooq (expressed indication) which is the meaning of the Lafzh (itself) and not the meaning of the meaning of the Lafzh.

مثال:

Example:

الله (سبحانه و تعالى) فرمود:

Allah (swt) said:

منطوقِ این آیه، همان‌طور که پیش‌تر توضیح دادیم، بر نهی از گفتنِ «أُفّ» به والدین دلالت می‌کند و راهنمایی می‌کند. اما مفهومِ آیه بر تحریم زدن، ناسزا گفتن و آزار رساندن به والدین دلالت می‌کند و راهنمایی می‌کند. این فهم (مفهوم) از معنایی به دست می‌آید که از آیه به ذهن می‌رسد، در حالی که منطوقِ آیه (یعنی الفاظِ صریحش) آن را نشان نمی‌دهد. بنابراین، نهی از التأفیف (ابراز تنفر یا ناخشنودی) که معنای الفاظ است، بر معنای دیگری (معنای ثانوی یا غیرمستقیم) دلالت می‌کند و آن، تحریمِ رساندن هرگونه آسیب به والدین، مانند زدن یا ناسزا گفتن و مانند آن است. در نتیجه، مفهوم همان چیزی است که ذهن از معنایی که از منطوق حاصل شده درمی‌یابد، حتی اگر آن معنا در الفاظِ نص نیامده باشد. پس واژه‌هایی مانند «آسیب» و «زدن» و «ناسزا» در متن نیستند، بلکه تحریمِ التأفیف (گفتنِ أُفّ) بر آن‌ها دلالت کرده است.

The Mantooq of this Aayah, as we explained above, indicates and guides to the prohibition of saying ‘Uff’ to the parents. As for the Mafhoom of the Aayah then it indicates and guides to the prohibition (Tahreem) of striking, insulting and harming the parents. This understanding (Mafhoom) is guided to by the meaning that comes to the mind for the Aayah whilst the Mantooq of the ‘Aayah (i.e. its expressed wordings) does not indicate that. Consequently, the prohibition of At-Ta’feef (showing disdain or displeasure) which is the meaning of the Alfaazh indicates and guides to another (secondary or indirect) meaning and that is the Tahreem (prohibition) of bringing any harm to the parents like hitting or insulting etc… Consequently, the Mafhoom is that which the mind understands from the meaning that has resulted from the Mantooq and even if that meaning is not present within the Alfaazh (wordings) of the Nass (text). So the wording ‘harm’ like ‘hitting’ and ‘insulting’ are not present within the text but rather it has been indicated to by the Tahreem (prohibition) of At-Ta’teef (saying Uff).

فرمود رسول الله ﷺ:

Another example: The Messenger of Allah (saw) said:

منطوقِ این حدیث نشان می‌دهد که بر مسلمان واجب است عصای برادرش را اگر آن را از او گرفته است، بازگرداند.

The Mantooq of the Hadeeth indicates that it is obligatory upon the Muslim to return the staff of his brother if he has taken it from him.

مفهومِ این حدیث نشان می‌دهد که بر مسلمان واجب است هر چیزی را که از برادرش گرفته است، مانند خودرو، حیوان، کتاب یا هر چیز دیگر، بازگرداند.

The Mafhoom of the Hadeeth indicates that it is obligatory upon the Muslim to return anything or any item that he has taken from his brother like a car, an animal, book or any thing else.

با وجود اینکه این موارد در لفظ حدیث ذکر نشده‌اند، معنای آن‌ها با این حال از آن اشاره و فهمیده شده است.

Even though these things have not been mentioned within the Lafzh of the Hadeeth, their meaning has nevertheless been indicated to and understood from it.