این وضعیتی است که در آن حکمی با سنت ثابت می‌شود و همین امر ایجاب می‌کند که با قیاس مخالفت شود و آن را رد کرد، در میان مصادیق یک واقعیت. نمونه‌ی آن چیزی است که درباره‌ی صحت روزه در صورت خوردن یا نوشیدن از روی فراموشی روایت شده است. قیاس، باطل شدن روزه را اقتضا می‌کرد، اما وجود نصی که به صحت روزه راهنمایی می‌کند، حنفیه را واداشت که در این مورد قیاس را رد کنند.

This is when a Hukm is established by the Sunnah that makes it necessary to oppose the Qiyaas and to reject it, within a reality from amongst the realities. An example of this is found in what has been narrated in relation to the validity of fasting when food or drink is consumed accidently. The Qiyaas dictated the breaking of the fast however the presence of the text guiding to the validity of the fast made the Hanafiyah reject the Qiyaas within this context.

یکی دیگر از نمونه‌ها در نزد حنفیه، مربوط به باطل شدن وضو و قهقهه‌ زدن بلند در نماز است. قیاس اقتضا می‌کند که تنها خود نماز باطل شود، زیرا عیب و نقص تنها در همان است. و اگر عیب در مشروط (یعنی نمازی که به شرط‌ها مشروط است) باشد، آن خلل فراتر از آن و به شرط که وضو است، گسترش نمی‌یابد. با این حال، آنچه وضو را باطل می‌کند سنت است، زیرا پیامبر ﷺ وضوی کسانی را که در نمازشان بلند قهقهه زده بودند، بر اثر دیدن مردی نابینا که به زمین افتاد، باطل اعلام فرمود.

Another example in respect to the Hanafiyah relates to the invalidation of the Wudoo’ and the loud burst of laughter during the Salaah. Qiyaas dictates that the Salaah alone is invalidated as the fault or defect lay in it alone. And if the fault lay in the Mashroot (conditioned matter) which is the Salaah that fault (Khalal) does not extend beyond that to the Shart (condition) which is the Wudoo’. However, that which nullifies the Wudoo’ is the Sunnah because the Nabi (saw) declared the Wudoo’ of those who had laughed out loud in their Salaah as a result of seeing a blind man tumble to be invalidated.

بنابراین، استحسانی که از سنت گرفته شده در این دو مورد با قیاس مخالف است، و در نتیجه سنت گرفته می‌شود نه قیاس.

Consequently, the Istihsaan taken from the Sunnah is in opposition to the Qiyaas in these two scenarios and consequently the Sunnah is taken and not the Qiyaas.

این یعنی کنار گذاشتن قیاس در یک مسئله، به سبب انعقاد اجماع بر چیزی غیر از آنچه قیاس بدان رهنمون شده بود، در همان مسئله.

This means leaving the Qiyaas in a Mas’alah (issue) due to the convening of an Ijmaa’ upon other than what the Qiyaas led to within that issue.

این کار مانند اجماع مسلمانان بر صحت عقد استصناع (سفارش دادن به ساختن چیزی) است. این همانند آن است که با نجاری قراردادی ببندید تا برای شما کمدی با توصیفی معین بسازد. قیاس این را جایز نمی‌داند، زیرا موضوع عقد (یعنی قرارداد) چیزی است که هنوز وجود ندارد، در حالی که شارع از عقد بر چیزی که وجود ندارد نهی کرده است.

That is like the Ijmaa’ of the Muslims upon the validity of the contract of Istisnaa’ (ordering something to be manufactured). This would be like your agreement with a carpenter to make a wardrobe for you of a particular description. Qiyaas would not permit that because the matter the agreement (i.e. the contract (‘Aqd)) is being made upon that which does not exist in the case where the Shaari’ (legislator) has prohibited the contract upon that which does not exist.

در اینجا استحسان در اخذ به اجماع نمایان است که جواز استصناع (ساخت‌وساز سفارشی) را بیان می‌کند، و این با قیاس مخالف است؛ زیرا قیاس عدم جواز انعقاد چنین عقدی را بر چیزی که وجود ندارد بیان می‌کند، مانند صندوق لباس در مثال بالا.

Here the Istihsaan is reflected in taking from the Ijmaa’ which states the permissibility of Istisnaa’ (manufacturing) and is contrary to the Qiyaas that states the impermissibility of convening such a contract upon that which does not exist, like the wardrobe in the above example.

احناف این قاعده را می‌پذیرند: «الضرورات تُبیح المحظورات» (ضرورت‌ها ممنوعات را مباح می‌سازند). بنابراین هرگاه مجتهد در مسئله‌ای به ضرورتی برمی‌خورد، قیاس را رها می‌کند و بر اساس این قاعده که «ضرورت‌ها ممنوعات را مباح می‌سازند» عمل می‌کند. نمونه‌ی آن پاک شدن زمین و چاه‌هاست؛ زیرا اگر قیاس را به کار ببندیم، پاک کردن آن‌ها ممکن نیست. چون نمی‌توان آب را بر حوض یا چاه ریخت تا پاک شود، زیرا آبی که وارد حوض یا چاه می‌شود، با تماس با نجاست نجس می‌گردد، همان‌گونه که دلو با تماس با آب نجس می‌شود و نجس بازمی‌گردد. از این رو، به سبب نیاز و ضرورت، آنان از استحسان بهره گرفتند و از عمل بر اساس دستور قیاس دست کشیدند.

The Hanafiyah adopt the Qaa’idah (principle): ‘Ad-Darooraat Tubeehu l-Mahzhooraat’ (The necessities make the prohibited matters permissible). So when or if the Mujtahid found a Daroorah (necessity) within a Mas’alah (issue) he would leave the Qiyaas and adopt in accordance to the dictates of the Qaa’idah: ‘The necessities make the prohibited matters permissible’. An example of this is the purifying of the land and the wells because it is not possible to purify them when we have adopted Qiyaas. That is because it is not possible to pour water upon the basin or well for it to be purified as the water entering the basin or well becomes impure upon coming into contact with the Najas just as the bucket becomes impure by coming into contact with the water and returns as being Najas (impure). Therefore, due to necessity of the need they utilised Istihsaan to abandon working in accordance to the dictates of the Qiyaas.

فقهاء چنین ارزیابی کردند که چاه یا حوض آب با برداشتن تعداد زیادی سطل آب، به میزان نجاستی که در آن است، پاک می‌شود؛ به این ترتیب که با تکرار برداشتن و ریختن آب (یعنی تعویض آن)، نسبت نجاست کاهش می‌یابد، حتی اگر به‌طور کامل از بین نرود.

The Fuqahaa’ evaluated that the well or water basin would be purified by scooping out a large number of bucketfuls of water corresponding to the (amount of) Najaasah (impurity) until, by repeating the scooping and pouring (i.e. replacing), the proportion of the Najaasah is lessened, even if it is not completely removed.

این مطابق نظر حنفیه در ترک قیاس است که حکم به زدودن کامل نجاست می‌کند، در حالی که استحسان ضرورت را می‌پذیرد و از باقی‌ماندن برخی نجاست چشم می‌پوشد. مخالفت استحسان با قیاس نزد حنفیه، در مورد دو نوع نخست، یعنی «استحسان السنة» و «استحسان الإجماع»، نشان‌دهنده تعارض میان نصوصی است که علت شرعی دارند و نصوص دیگری در همان مسئله از سنت و اجماع. علما این تعارض را بررسی کرده و برای آن قواعدی وضع کرده‌اند که ان‌شاءالله در بخش دوم کتاب «الواضح فی أصول الفقه» به آن خواهیم پرداخت. این قواعد عبارت‌اند از: عموم و خصوص، استثنا، تعارض و تَرجیح.

This is accordance to the opinion of the Hanafiyah in respect to leaving the Qiyaas that dictates removing the Najaasah (completely) whilst adopting Istihsaan Ad-Daroorah that overlooks some of the Najaasah (impurity) remaining. The opposition of Istihsaan to Qiyaas according to the Hanafiyah in regards to the first two types: ‘Istihsaan As-Sunnah’ and ‘Istihsaan Al-Ijmaa’’, represents a conflict between texts which contain Shar’iyah ‘Ilal (reasons) and other texts within the same issue (Mas’alah) from the Sunnah and Ijmaa’. The ‘Ulamaa’ have examined this conflict and have placed down principles (Qawaa’id) for it, which we will discuss in the second part of ‘Al-Waadih Fee Usool ul-Fiqh’ Inshaa Allah. These principles are like of the ‘Umoom and the Khusoos, the Istithnaa’ and At-Ta’aadul and At-Taraaajeeh.