این حالتی است که گردهمایان آشکارا نظرات خود را درباره واقعیتی از میان واقعیت‌ها بیان یا ارائه می‌کنند، سپس بر سر چیزی که نماینده حکم شرعی برای آن واقعیت است، به اجماع می‌رسند.

This is when those gathered express or present their opinions explicitly in respect to a given reality from amongst the realities and then they hold a consensus upon which represents the Hukm AshShar’iy for this reality.

نمونهٔ این واقعیت، زمانی است که اهل اجماع در یک مکان گرد هم آیند و بر یک رأی توافق کنند. این همانند آن چیزی است که درباره صحابه رخ داد، در مورد تأخیر در دفن رسول خدا ﷺ تا آنکه بتوانند جانشینی (خلیفه) برای رسول خدا ﷺ برگزینند. بیشتر آنان (صحابه) در مدینه بودند و در واقع نزدیک به پیکر پیامبر ﷺ و در سقیفهٔ بنی ساعده.

An example of this reality is when the people of Ijmaa’ are gathered in a single place and agree upon a single opinion. This is like what happened with the Sahaabah in respect to the delay of burying the Messenger of Allah (saw) so that they could select a Khalifah (successor) to the Messenger of Allah (saw). Most of them (the Sahaabah) were in Al-Madinah and indeed close to the body of the Messenger (saw) and in the Saqeefah of Bani Saa’idah.

یا ممکن است آنان پراکنده شوند و سپس مسئله‌ای (مسئله) یک به یک به ایشان عرضه شود و هر یک موافقت خود را اعلام کند، به طوری که همه نظرات‌شان بر یک نظر واحد توافق داشته باشد.

Or they could be dispersed and then an issue (Mas’alah) is presented to them one at a time each providing their agreement so that all of their opinions are in agreement upon one single opinion.

یا ممکن است زمانی باشد که یکی از آنان در مسئلهٔ خاصی (مسألہ) حکمی صادر کند، و آن حکم به دیگران برسد و آنان سپس آشکارا موافقت خود را اعلام کنند، خواه از راه گفتاری، فتوایی یا قضاوتی که صادر می‌شود.

Or it could be when one of them passes a judgement in a particular Mas’alah (issue) and that Hukm reaches the others and they then clearly express their agreement either by way of a statement, a verdict or judgment being passed.

این زمانی است که یکی از اهل اجماع در مسئلهای از مسائل، نظری را بیان میکند بر این اساس که آن نظر حکمی شرعی است، و هیچکس آن را انکار یا رد نمیکند.

This is when one of the people of Ijmaa’ provides an opinion in a Mas’alah (issue) from amongst the Masaa’il (issues), on the basis of it being a Hukm Shar’iy, and no one renounces or disclaims it.

شافعی، همراه با بسیاری از فقها، ijmāʿ al-sukūtī را نپذیرفت، در حالی که برخی از آنان آن را نوعی اجماع، اما با اعتباری فروتر از ijmāʿ al-ṣarīḥ، به شمار آوردند. در دیدگاهی دیگر، این نوع اجماع حجت (دلیل معتبر شرعی) دانسته شد، اما اجماع خوانده نشد.

Ash-Shaafi’iy did not adopt Ijmaa’ As-Sukootiy in addition to many of the Fuqahaa whilst some of them considered it as an Ijmaa’ but of a lesser strength as compared to the Ijmaa’ As-Sareeh. In another opinion it was considered to represent a Hujjah (valid legal proof) but not classified as Ijmaa’.

الإجماعُ السُّكوتيّ في حقّ الصحابة يقع حين يُبدي أحدُ الصحابة رأيًا أو يُفتي بقولٍ، ويعلم بذلك بقيّةُ الصحابة، ثم لا ينكره أحدٌ منهم ولا يردّه. وهذا يُعدّ إجماعًا صحيحًا متى تحقّقت الشروط التالية واستوفيت:

The Ijmaa’ As-Sukootiy in respect to the Sahaabah occurred when one of the Sahaabah held or stated an opinion which the Sahaabah were aware about about and then none of them denounced or denied it. This is considered to (validly) represent an Ijmaa’ (consensus) if the following conditions are realised and met:

۱ – اینکه حکمِ شرعی از آن چیزهایی بوده که (طبیعتاً) انکار می‌شد، و صحابه در برابر آن سکوت نمی‌کردند، زیرا سکوت صحابه در برابر یک منکر (امری که باید انکار و رد شود) ناممکن بود. این همانند آنچه در مورد عمر بن الخطاب (رضی الله عنه) رخ داد، هنگامی که زمینِ بلالِ مُزَنی را گرفت، زمینی که رسول خدا ﷺ آن را به او واگذار کرده بود، پس از آنکه بیش از سه سال آن را بی‌کشت رها کرد.

1 – That the Hukm Ash-Shar’iy was from that which would (normally) be denounced and the Sahaabah would not remain silent over it because of the impossibility of them remaining silent over a Munkar (a matter that must be denounced and denied). This is like what happened in respect to ‘Umar Ibn Al-Khattaab (ra) when he took the land of Bilaal Al-Muzniy, which the Messenger of Allah (saw) has apportioned to him, after he left it unworked on for more than three years.

۲ – این که این حکم شهرت یافت و صحابه از آن آگاه بودند و آن را می‌دانستند، زیرا سکوت آنان بدون آگاهی یا اطلاع از آن، موافقت یا اجماع محسوب نمی‌شود.

2 – That this Hukm became well known and the Sahaabah knew and were aware of it because their silence without being aware of it or knowing about it is not considered to represent agreement or an Ijmaa’.

برخی اجماع صریح را قطعی و اجماع سکوتی را ظنی دانسته‌اند۔

- Some considered the Ijmaa’ As-Sareeh to be Qat’iy and the Ijmaa’ As-Sukootiy to be Zhanniy.

صحیح نظر این است کہ اجماعِ صحابہ کی حجیت، از این جہت کہ یہ دلیلِ اجمالی اور احکامِ شرعیہ کے مصادر میں سے ایک مصدر ہے، قطعی ہونی چاہیے، اور یہ امر صرف اجماعِ صحابہ میں ہی پورا ہوتا ہے۔

The correct view is that the Hujjiyah of Ijmaa’ As-Sahaabah in respect to it being a Daleel Ijmaaliy and a source from the sources of the Ahkaam Ash-Shar’iyah must be Qat’iy and that this is not fulfilled except in Ijmaa’ As-Sahaabah.

اما احکامی که از منبع اجماع استنباط می‌شوند، همانند سنت با آنها رفتار می‌شود. این احکام یا متواترند که در این صورت از نظر ثبوت قطعی‌اند، زیرا صحابه بر آن اتفاق کرده و اجماع نموده‌اند، یا از اخبار آحاد هستند که در این صورت ثبوت آنها ظنّی است.

As for the Ahkaam derived from the source of Al-Ijmaa’ then they are treated like the Sunnah. It can either be Mutawaatirah in which case it would be Qat’iy Ath-Thuboot in respect to the Sahaabah having agreed and held a consensus upon it, or it can be from the Akhbaar Al-Aahaad in which case it would be Zhanniy Ath-Thuboot.

عمل کردن به اجماع و پیروی از آن واجب است، چه قطعیِ الثبوت باشد و چه ظنیِ الثبوت. این به آن سبب است که اجماعِ صحابه، همان‌گونه که پیش‌تر یادآور شدیم، دلیلی شرعی را آشکار و روشن می‌کند که به ما مستقیماً نرسیده، بلکه حکمی که بر آن دلیل مبتنی بوده، از راه اجماعِ صحابه به ما رسیده است.

Working with and acting by the Ijmaa’ is Waajib (obligatory) whether it was Qat’iy Ath-Thuboot or Zhanniy Ath-Thuboot. This is because the Ijmaa’ As-Sahaabah, as we have mentioned, reveals and discloses a Daleel Shar’iy that did not reach us (directly) but rather the Hukm that was based on a Daleel reached us by way of Ijmaa’ As-Sahaabah.

علمای دین و فقها در مورد اینکه چه کسانی اهل الإجماع (اجماع‌کنندگان) به شمار می‌آیند، اختلاف‌نظر و مناقشه داشته‌اند. از این رو، آنان شرایطی را در بیان اینکه چه کسی باید از اهل الإجماع دانسته شود، تعیین کرده‌اند. آنچه در ادامه می‌آید، برخی از جزئیات مربوط به این موضوع است.

The ‘Ulamaa and Fuqahaa have differed and disagreed in regards to who the people of Al-Ijmaa’ (consensus) are. They therefore set down conditions in respect to who is to be considered to be from the people of Al-Ijmaa’. The following represents some of the details related to this: