ممکن است بین حکمی که از نص گرفته می‌شود و حکم فرعی‌ای که از راه القیاس استنباط می‌شود، تعارض یا تناقضی وجود داشته باشد.

It is possible for there to be a conflict or contradiction between the Hukm that is taken from the Nass (text) and the Hukm of the Far’u (branch) that is deduced by Al-Qiyaas.

می‌توان دیدگاه‌های فقها را در این مسئله (موضوع) در سه دسته خلاصه کرد:

It is possible to sum up the opinions of the Fuqahaa’ in relation to this Mas’alah (issue) into three categories:

۱) اگر حکمی که از نص استنباط شده با حکمِ فرعی که از راهِ قیاس ثابت شده در تعارض باشد، تو حکمی که از نص فهمیده می‌شود گرفته می‌شود؛ و این بدان سبب است که در جایی که نص وجود دارد اصلاً قیاسی در کار نیست. این حکم چه نص قطعی باشد چه ظنّی، و چه دلالتِ نص قطعی باشد چه ظنّی، جاری است. ۲) حکمِ فرعیِ گرفته‌شده از راهِ قیاس ممکن است با حکمی که از نص با دلالتِ ظنّی (معنا و مفهومِ نامشخص) به دست آمده در تعارض باشد، اما نمی‌تواند با دلالتِ قطعی مخالف باشد.

1) If the Hukm extracted from the text is in conflict with the Hukm of the branch deduced by Qiyaas then the Hukm that is understood from the text is taken and that is because there is absolutely no Qiyaas in the case where a text exists. This applies whether the text is Qat’iy or Zhanniy and whether the Dalaalah (meaning and import) of the text is Qat’iy or Zhanniy. 2) The Hukm of the branch taken by Qiyaas could contradict another Hukm taken from the text by a Zhanniy Dalaalah (indefinite meaning/import) but it cannot be contrary to the Qat’iy.

بنابراین، اگر قیاس با قطعی مخالف باشد، آن قیاس فاسد (باطل) شمرده می‌شود و قطعی گرفته می‌شود، زیرا قطعی از قیاس قوی‌تر است. ترجیح (تَرجیح)

Consequently, if the Qiyaas is contrary to Al-Qat’iy then it is considered to be a Faasid (corrupt/invalid) Qiyaas and the Qat’iy is taken because it is stronger than the Qiyaas. Outweighing (Tarjeeh)

در صورت تعارض میان دلیل قطعی و دلیل ظنی، تقدّم قطعی بر ظنی نقطهٔ اتفاق همهٔ فقها است.

the Qat’iy over the Zhanniy when they are in conflict with each other represents a point of agreement amongst all of the Fuqahaa’.

۳) قیاسِ صحیح (یعنی حکمِ فرع که از راهِ قیاس استنباط شده) به هیچ وجه نمی‌تواند با متنِ شرعی مخالف یا متعارض باشد، خواه آن متن قطعیُّ الثبوت باشد، مانند قرآن و سنتِ متواتره، یا ظنیُّ الثبوت باشد، مانند اخبارِ آحاد. این نظرِ ابنِ تیمیه و شاگردش ابنِ القیم است، و دلیلشان این است که اگر قیاس با هر متنی مخالف باشد، آن قیاس فاسد (باطل) خواهد بود.

3) The Saheeh (correct/sound/valid) Qiyaas (i.e. the Hukm of the branch deduced through Qiyaas) cannot possibly be contrary to or in conflict with the Shar’iy text at all irrespective of whether the text is Qat’iy Ath-Thuboot like the Qur’aan and the Sunnah AlMutawaatirah or if it is Zhanniy Ath-Thuboot like the Akhbaar AlAahaad. This is the opinion of Ibn Taymiyyah and his student Ibn ulQayyim and is based on the argument that if the Qiyaas was contrary to any text then it would be a Faasid (invalid) Qiyaas.

تفاوت این نظر آخر با نظر اول به این شرح است:

The difference between this last opinion and the first is as follows:

- در خصوص نظر اول: قیاس، حتی اگر صحیح باشد، نه به آن روی آورده می‌شود و نه به آن مراجعه می‌شود.

- In respect to the first opinion: The Qiyaas is not turned or resorted to even if it was Saheeh (valid).

- در رابطه با نظر سوم: این نظر بر آن است که قیاس در صورتی فاسد (باطل) است که با نص (متن) در تعارض باشد.

- In respect to the third opinion: It considers that the Qiyaas is Faasid (invalid) if it contradicts with the Nass (text).