شافعی علمِ اصولِ فقه را بنیان نهاد، و علمای فقها که پس از او آمدند، این دانش را از طریق بررسی و مطالعه پذیرفتند. آنان بر آن افزودند و شماری از مسائل آن را بازنگری کردند، تا آنکه علمی منسجم، روشن و دارای ویژگی‌های متمایز شد؛ و این به سبب پایه استواری بود که امام شافعی برای این دانش شریف محکم نهاد.

Ash-Shaafi’iy founded the ‘Ilm of Usool ul-Fiqh and this was received (well) by the ‘Ulamaa and Fuqahaa, who followed him, through examination and study. So they added to it and revised a number of issues within it until it became an ‘Ilm that was coherent, clear and distinguished in its features, due to the firm foundation that Al-Imaam Ash-Shaafi’iy laid down solidly for this noble knowledge.

الشافعی در اصول الفقه به حد کمال نرسید، و از این رو دیگرانی آمدند تا بنایی را که او آغاز کرده بود تکمیل کنند. از میان ایشان کسانی بودند که از او پیروی کردند و به توضیح و تفصیل آن پرداختند؛ و کسانی نیز آمدند که قواعد تازه‌ای بر آن افزودند، و دیگرانی آمدند که برخی از قواعد او را نقد کردند و با آن مخالفت ورزیدند.

Ash-Shaafi’iy did not reach the point of completion in respect to Usool ul-Fiqh and so others came to complete the building that he had begun. There were from amongst them those who followed him providing explanation and elaboration, there were also those who came adding new principles whilst others came critiquing and disagreeing with him in respect to some of the Qawaa’id (principles).

این حوزه‌های مطالعاتی که پس از الشافعی آمدند، به موضوعات مشخصی از اصول الفقه محدود بودند و به اصول الفقه به‌عنوان یک کل نمی‌پرداختند. آنها تنها در زمینه‌ی توضیح، افزودن و اختلاف به موضوعات خاصی می‌پرداختند.

These areas of study after Ash-Shafi’iy were restricted to specific subjects in Usool ul-Fiqh and they did not deal with Usool ul-Fiqh as a whole. They were restricted to subjects in respect to explanation, addition and disagreement.

مهم‌ترین شروح رسالهٔ شافعی در اصول فقه چنین بودند:

The most prominent explanations (Shurooh) of Ash-Shaafi’iy’s Risaalah in Usool ul-Fiqh were:

شرح ابوبکر محمد السیرفی که در سال ۳۳۰ هجری درگذشت، و نام آن «دلائل الاعلام» بود.

1) The Sharh (explanation) of Abu Bakr Muhammad As-Seerfiy who passed away in the year 330 AH and it was called: ‘Dalaa’il Al-I’laam’.

شرح محمد القفّال الشاشی که در سال ۳۶۵ هجری درگذشت.

2) The Sharh of Muhammad Al-Qaffaal Ash-Shaashii who passed away in the year 365 AH.

شرح ابومحمد عبدالله بن یوسف الجوینی که در سال ۴۳۸ هجری درگذشت.

3) The Sharh of Abu Muhammad Abdullah ibn Yousuf Al-Juwainiy who passed away in the year 438 AH.

از نخستین کسانی که پس از الشافعی در مسائل اصول الفقه قلم زدند:

From the earliest of those who wrote in Masaa’il (issues) of Usool ul-Fiqh after Ash-Shaafi’iy were:

۱) امام احمد بن حنبل در کتاب «طاعة الرسول»، کتاب «الناسخ والمنسوخ» و کتاب «العلل».

1) Al-Imaam Ahmad Bin Hanbal in his book: ‘Taa’at Ar-Rasool’, the book: ‘An-Naasikh Wa-l-Mansookh’ and the book: ‘Al-‘Ilal’.

۲) داوود الظاہری در کتاب «إبطال القياس» و کتاب «الخصوص والعموم» و غیره. بیشتر آنچه او نوشت نقدی بر أصول الشافعی بود۔

2) Daawud Azh-Zhaahiriy in the book: ‘Ibtaal Al-Qiyaas’ and the book: ‘Al-Khusoos Wa-l-‘Umoom’ amongst others. Most of what he wrote was a critique of the Usool of Ash-Shaafi’iy.

۳) محمد الترمذی که در سال ۲۵۵ درگذشت، در کتاب: «إثبات العلل الشرعیة».

3) Muhammad At-Tirmidhi who passed away in the year 255 in the book: ‘Ithbaat Al-‘Ilal Ash-Shar’iyah’.

بسیاری از این کتاب‌ها از میان رفته‌اند و از عنوان‌ها و نام‌هایشان برای ما روشن است که به مسائل اختلافی یا مورد اختلاف محدود بوده‌اند؛ یا در حمایت از الشافعی و در پاسخ به کسانی که با او مخالف بوده‌اند، یا برای اثبات مذهب نویسنده و در مخالفت و ردّ مذهب الشافعی نوشته شده‌اند.

Most of these books were lost and it is clear to us from their headings and titles that they were restricted to dealing with issues of disagreement or difference; either in support of Ash-Shaafi’iy and as a rebuttal to those who disagreed with him, or they were to establish the Madh’hab of the writer and as a rebuttal in opposition to the Madh’hab of Ash-Shaafi’iy.