این کار مستلزم بررسی متون شرعی برای به دست آوردن دانشی درباره موضوعی است که علت یا انگیزه حکم است. این امر نیازمند آن است که با الفاظ و اسلوب‌هایی که بر تعلیل دلالت دارند و با کاربرد آنها در متون آشنا باشیم. برای مثال، این سخن پیامبر ﷺ بررسی می‌شود تا معلوم گردد آیا بر تعلیل (العلّیة) دلالت دارد یا نه:

This involves examining the Shar’iyah texts to acquire knowledge of the matter that is the cause or motive for the Hukm. This requires us to be knowledgeable of the Alfaazh (worded expressions) and Asaleeb (styles) that establish reasoning, and their application upon the texts. So for example the following statement of the Messenger (saw) would be examined to see if it establishes reasoning (Al-‘Illiyah) or not:

و بدین ترتیب هر حکم شرعی بر دو مقدمه استوار است:

And so in this way every Hukm Shar’iy is based upon two premises:

تحقیق المناط، و این امری صرفاً عقلی است. هدف آن دستیابی به شناخت حقیقت آن چیزی یا آن امری است که قرار است درباره‌اش حکمی صادر شود.

The first: Tahqeeq ul-Manaat and this is purely rational. Its purpose is to attain knowledge of the reality of the thing or matter that a Hukm is sought to be pronounced upon.

دوم: فهمِ متونِ شرعیّه‌ای که به این واقعیت مربوط است، و این امر شامل تحقیقِ (راستی‌آزمایی یا تثبیت) عِلّت نیز می‌شود.

The second: Understanding the Shar’iyah texts related to this reality which includes within it the Tahqeeq (verification or ascertainment) of the ‘Illah.

اس کے بعد یہ آتا ہے: دوسری (بات) کو پہلی پر لاگو کرنا۔ یا یوں کہیں: حقیقت کے علم اور (نصوص کی) سمجھ بوجھ و فہم کے حصول کے ذریعے، اس حقیقت کے بارے میں اللہ کے حکم کا علم حاصل ہو جاتا ہے۔

That is then followed by: Applying the second upon the first. Or said differently: Through acquiring knowledge of the reality and gaining knowledge and understanding (of the texts) the knowledge of the Hukm of Allah in respect to that reality is arrived at.