از مهم‌ترین مباحث مرتبط با حکم، دانستنِ این است که صدورِ حکم به چه کسی بازمی‌گردد. آن کس که دارای مقام اقتدار است، مانند رئیس دولت، مقصودِ حاکم در اینجا نیست. بلکه مقصود از حاکم، کسی است که حقِّ صدورِ حکم بر افعال و اشیاء را دارد، تا درباره‌ی آن‌ها داوری کند؛ برای مثال اینکه شیر مباح است، شراب حرام است، و خرید و فروش (بیع) حلال است، در حالی که ربا حرام است و همین‌طور... در صورتی که صدورِ حکم بر افعالِ انسان یا اشیائی که به افعال او مربوط می‌شود، با خود انسان رابطه داشته باشد، آنگاه این حکم یا از آنِ الله تعالی است یا از آنِ او. به عبارت دیگر، این حکم یا به شرع تعلق دارد یا به عقل.

From the most important studies related to the Hukm is the knowledge of whom the issuing of the Hukm returns back to. The one who holds the position of authority like the head of state is not the one who is intended by Al-Haakim here. Rather, what is intended by Al-Haakim is the one who possesses the right of issuing the Hukm upon the actions and things, so as to pass the judgement, for instance, that milk is Mubaah, Khamr is Haraam and that Al-Bai’u (trade) is Halaal whilst Ribaa’ (usury) is Haraam and so on… In the case where the issuing of the Hukm upon the actions of the human being or the things related to his actions has a relationship to the human himself, then the Hukm either belongs to Allah Ta’Aalaa or it belongs to him. In other words, this Hukm belongs to the Shar’a or to the ‘Aql (mind).

منظور از صدور حکم، تعیین جایگاه یا موضعِ انسان نسبت به فعل است از این جهت که آیا آن را انجام دهد یا ترک کند (یعنی از آن خودداری کند)؟ یا اینکه او میان انجام دادن و ترک کردن آن مختار است؟ همین‌طور به تعیین موضع او نسبت به اموری که با افعالش مرتبط یا متصل‌اند نیز مربوط می‌شود، از این نظر که آیا باید آن‌ها را بگیرد یا رها کند؟ یا اینکه میان گرفتن و رها کردن آن‌ها اختیار داده شده است؟

What is meant by the issuing of the Hukm is the specification of the position or stance of the human being towards the action in respect to whether he does it or leaves it? (i.e. refrains from it). Or does he have a choice between doing and leaving it? It similarly relates to specifying his position towards the things related or connected to his actions in terms of whether he should take them or leave them? Or whether he has been provided with a choice between taking and leaving them?

موضع یا موقفِ انسان نسبت به کارها و چیزها، آیا بر اساس دیدگاه او نسبت به آنها در اینکه حَسَنه (زیبا یا درست) یا قَبیحه (زشت یا نادرست) هستند استوار است؟ یا اینکه از نظر حُسن و قُبح (زیبایی و زشتی) با هم برابرند؟

The position or stance of the human in respect to actions and things rests upon his viewpoint towards them in regards to them being Hasanah (pretty or right) or Qabeehah (ugly or wrong)? Or are they equal in respect to the Husn and the Qubh (prettiness and ugliness)?

بنابراین، صدور حکم بر افعال و اشیاء بر تعیین حُسن و قُبح نسبت به آنها بنا و استوار است. پس چه کسی یا چه چیزی این را تعیین می‌کند: شرع یا عقل؟

As such, the issuing of the Hukm upon actions and things is built and based upon determining the Husn and Qubh in respect to them. So who or what determines that; the Shar’a or the ‘Aql (mind)?

۱ – مذهب المعتزله و گروهی از جعفریه:

1 – Madh’hab Al-Mu’tazilah and a group from among the Ja’fariyah:

ایشان بر این باورند که در خود افعال و اشیاء، حُسن (خوبی/زیبایی) و قُبح (بدی/زشتی) ذاتی وجود دارد، و عقلِ انسان قادر است حُسن و قُبحِ آن اشیاء و افعال را درک کند. ایشان چنین حکم کردند که آنچه عقل آن را حَسَن می‌بیند، نزد الله نیز حَسَن است و انسان باید آن عمل را انجام دهد که همراه با ستایش و پاداش است. به همین ترتیب، آنچه عقل قَبیح بداند، نزد الله نیز قَبیح است و بر انسان واجب است که آن را ترک کند، زیرا آن عمل همراه با نکوهش و مجازات است.

They viewed that there exists an intrinsic Husn (good/prettiness) and Qubh (bad/ugliness) within the actions and things, and that the human ‘Aql (mind) is capable of perceiving the Husn and Qubh in respect to the things and actions. They determined that what the ‘Aql saw as being Hasan is Hasan with Allah and that the human should do the action which is accompanied by commendation and reward. Similarly, what the ‘Aql (mind) views to be Qabeeh then it is Qabeeh with Allah and it is required of the human to leave it whilst the action is accompanied by blameworthiness and punishment.

بر این اساس، از نظر ایشان، احکام شرعی با آنچه عقل درباره حُسن و قُبح افعال و اشیاء درک می‌کند، هماهنگ و مطابق است. پس آنچه عقل حُسن می‌بیند، شرع به انجام آن فرمان داده، و آنچه عقل قبیح می‌بیند، شرع به ترک آن دستور داده است. از همین‌جا این برداشت را بنا نهاده‌اند که انسان، پیش از فرستادن پیامبران به سوی او یا پیش از آنکه دعوت به او برسد، مکلَّف است؛ زیرا عقلش حُسن و قُبح افعال و اشیاء را درک می‌کند.

Upon that basis the Ahkaam Ash-Shar’a in their view comes in agreement or conformity to what the mind comprehends in respect to the Husn or Qubh of the actions and things. So in respect to what the mind perceives to be Husn, the Shar’a came requesting it to be undertaken and what the mind perceives to be Qubh, the Shar’a has come requesting for it to be left. They then built upon that the understanding that the human is Mukallaf before the sending of the Messengers to them or before the Da’wah had reached them, and that is because his ‘Aql perceives and comprehends the Husn and Qubh of the actions and things.

۲ – مذهب الأشعریه، یعنی پیروان ابوالحسن الأشعری و فقیهانی که با او هم‌نظر بودند و از نظر بیشتر علمای اصول، نمایندهٔ اکثریت عالمان این علم به شمار می‌روند.

2 – Madh’hab Al-Ash’ariyah, the follows of Abu-l-Hasan Ash’ariy and the Fuqahaa’ who agreed with him and are considered to represent the majority of the scholars of Usool.

آنان بر این باورند که افعال و اشیا در ذات خود دارای حُسن یا قُبحی ذاتی نیستند. از این رو، حَسَن آن است که شرع به انجامِ آن امر کرده، و قَبیح آن است که شرع به ترک یا اجتنابِ از آن دستور داده است. بنابراین، حُسن و قُبح هر دو شرعی‌اند (یعنی به‌وسیلهٔ شرع تعیین می‌شوند، نه به‌وسیلهٔ عقل).