قیاس بر پایه‌ی اشتراک فرع (شاخه) با اصل (ریشه) در یک علّت واحد بنا می‌شود، با این تفاوت که آن علّت ممکن است در فرع قوی‌تر (یا آشکارتر) از آنچه در اصل است باشد. این همان قیاس الأولی است.

Al-Qiyaas is built or based upon the shared commonality of the Far’u (branch) with the ‘Asl (origin) in respect to one single ‘Illah however the ‘Illah could be stronger (or more evident) in the branch than it is in the origin. This is the Qiyaas Al-Awlaa.

این [همچنین] ممکن است در فرع برابر با آنچه در اصل است باشد. این [قیاس] «القیاس المساوی» نامیده می‌شود.

It could also be equal in the branch as it is in the origin. This is called Al-Qiyaas Al-Musaawiy.

و ممکن است در فرع ضعیف‌تر از آنچه در اصل است باشد. این چیزی است که قیاس الأدنى نامیده می‌شود.

And it could be weaker in the branch than it is in the origin. This is called Al-Qiyaas Al-Adnaa.

این حالتی است که علّتِ فرع (شاخه) از علّتِ اصل (ریشه) قوی‌تر باشد، و در نتیجه ثبوتِ حکم در فرع اَولیٰ (روشن‌تر یا سزاوارتر) از ثبوتِ آن در اصل باشد.

This is when the ‘Illah of the branch (Far’u) is stronger than it is in origin (Asl) and so the establishment (or proof/affirmation) of the Hukm in the branch is Awlaa (more evident or applicable) than in respect to the origin.

مثال:

Example:

الله تعالى می‌فرماید:

Allah Ta’Aalaa says:

این متن، «التعفیف» (نشان دادن ناخشنودی یا تحقیر) را نهی می‌کند.

The text here prohibits At-Ta’feef (showing displeasure/disdain)

...نسبت به والدین است، و علت (ʿIllah) در آنچه که در لفظ (عبارت) مندرج است، از جهت معنای آزار و اذیت، همان است. همین علت «آزار» در عمل زدن والدین، به شکلی شدیدتر و قوی‌تر موجود است. بنابراین، نهی از زدن والدین (که فرع است) أولی‌تر از نهی از اظهار ناخشنودی نسبت به والدین (که اصل است) می‌باشد.

towards the parents and the ‘Illah is that which is contained within the Lafzh (expression) in terms of (the meaning of) harm. This same ‘Illah of ‘harm’ is present in the act of hitting the parents in a more powerful and stronger manner. Consequently, the prohibition of hitting the parents (which is the branch) is Awlaa (more effective/fitting) than the prohibition of showing displeasure towards the parents (which is the origin).

برخی از علمای اصول بر این عقیده بودند که حرمت زدن والدین، از خود متن و نه از طریق قیاس، ثابت می‌شود. زیرا مفهوم متن (یعنی آنچه از متن به‌طور ضمنی فهمیده می‌شود) بدون نیاز به قیاس، به آن حرمت دلالت کرده و راهنمایی می‌کند. این امر به معنای توجه دادن به آنچه بالاتر و بزرگ‌تر است، از طریق آنچه پایین‌تر و کوچک‌تر از آن است، می‌باشد. پس «تأفیف» (اظهار ناخشنودی) به‌واسطه منطوق متن (یعنی آنچه از عبارات صریحاً فهمیده می‌شود) حرام است، در حالی که زدن یا توهین، به‌واسطه مفهوم متن (یعنی فهم ضمنی) حرام می‌شود و این همان دیدگاه صحیح است.

Some of the scholars of Usool held the opinion that the prohibition of hitting the parents is established by the very text itself and not by Qiyaas. That is because the Mafhoom of the text (i.e. what is understood from the text by implication) indicates and guides to that prohibition without (the need of) Qiyaas. It represents alerting or drawing attention to what is higher or greater through that which is lower or lesser than it. So the Ta’feef (displaying displeasure) is Muharram (prohibited) by the Mantooq of the text (i.e. what is expressly understood from the worded expressions) whilst hitting or insulting is prohibited through the Mafhoom of the text (i.e. the implied understanding) and this represents the correct view.

به همین صورت، مثال دیگری از آن در قول خداوند تعالی آمده است:

Similarly, another example of this is found in the Qawl of Allah Ta’Aalaa:

از ظاهر آیه، بدون نیاز به قیاس، فهمیده می‌شود که این گروه از مردم در امانت‌داری نسبت به آنچه بیشتر از یک دینار است، قابل اعتماد نیستند.

It is understood from the Aayah without Qiyaas that this category of people are not trustworthy in respect to that which is greater than a Deenaar.

این‌که علت در اصل (أصل) با علت در فرع (فرع) برابر (مساوی) باشد، و بیشتر قیاس بر همین دسته می‌چرخد. در مثالی که پیش‌تر ذکر کردیم، یعنی علت ممنوعیت انجام معامله (تجارت) در وقت نماز جمعه که در علت «الهاء» (سرگرم کردن و بازداشتن) از ادای نماز نمایان است، آن‌گاه سرگرمی ناشی از اجاره (کرایه‌دادن یا کرایه‌گرفتن) یا مشغول شدن به فعالیت ورزشی، برای مثال، که نماینده فرع است، از نظر وجود بازدارندگی از نماز، با سرگرمی موجود در انجام معامله تجاری برابر است.

This is where the ‘Illah in the Asl (origin) is equal (Musaawiy) to the ‘Illah in the Far’u (branch) and most of Qiyaas revolves around this category. In the example that we mentioned earlier which is the ‘Illah of the prohibition of conducting trade as the time of Salaat ulJumu’ah represented in the ‘Illah of Ilhaa’ (distraction) from the performance of the Salaah, then the distraction due to Ijaarah (leasing/renting) or engaging in a sporting activity for instance, which represents the branch, is equal in respect to the distraction found in the act of conducting trade.

Please send the English text you would like me to translate into Persian.

Examples:

قَوْلُهُ تَعَالَى:

His Qawl Ta’Aalaa:

این بخشی از آیه پس از درخواست از رسول خدا ﷺ برای تقسیم و توزیع غنایم (اموال به‌دست‌آمده در جنگ) میان مسلمانان فقیر بود، و علت آن این است که ثروت تنها میان ثروتمندان و توانگران دست به دست نشود. از این‌رو فرمان آمد که فیء (غنایم) میان تهی‌دستان توزیع شود.

This part of the Aayah came after the request to the Messenger of Allah (saw) to divide and distribute the spoils (booty) amongst the poor Muslims and the ‘Illah (reason) is so that the wealth does not remain circulating amongst the wealthy or rich alone. As such, the command came for the spoils (Al-Fai’) to be distributed upon the poor.

عمر بن الخطاب (رض) با زمین‌های عراق که به زور فتح شده بودند، بر اساس آن مال قیاس کرد. لذا آن‌ها را در دست مردم اصلی‌شان نگه داشت، به این شرط که خراج بپردازند، و درآمد این خراج میان مسلمانان فقیر توزیع شود و برای اداره امور آنان تا روز قیامت به کار رود.

‘Umar ibn Al-Khattaab (ra) made Qiyaas (analogy) with the lands of Iraq that had been opened by force upon that wealth. As such he kept it in the hands of its original people upon the basis that they pay Kharaaj and so that the revenue of this Kharaaj would be distributed upon the poor Muslims and be used to foster their affairs until the Day of Judgement.

در نتیجه، جلوگیری از گردش ثروت میان یک طبقهٔ خاص، همان علّت (عِلّت) است، و این علّت در مورد ثروتی که به صورت غنیمت و غنیمت‌های جنگی حاصل می‌شود، و ثروتی که در قالب خراج نمایان می‌شود، به یک میزان و به‌طور یکسان صدق می‌کند.

Consequently, preventing the circulation of wealth amongst a particular class represents the ‘Illah and this ‘Illah is equal or applies equally in respect to the wealth manifested in spoils or booty and the wealth which is represented in the Kharaaj.

این وضعیتی است که در آن علت (العلة) در فرع (الفرع) ضعیف‌تر یا به درجه‌ای کمتر از آنچه در اصل (الأصل) تحقق دارد، متحقق می‌شود.

This is when the ‘Illah is realised weaker or to a lesser degree in the Far’u (branch) than it is realised in the Asl (origin).

برخی از علما از این موضوع استفاده کرده‌اند؛ آنان مستی را علت (عِلّت) تحریم خمر دانسته‌اند، در مواردی که این علت، یعنی إسکار (مست‌کننده بودن)، وجود داشته باشد.

Some have utilised that in respect to the intoxication that they regarded to represent the ‘Illah for the Tahreem (prohibition) of Khamr in the case where this ‘Illah of Iskaar (causing intoxication)

ممکن است یک نوشیدنی الکلی ساخته‌شده از جو، برای مثال، ضعیف‌تر از یک نوشیدنی خرمایی باشد.

could be weaker in a barley alcoholic beverage than a date beverage for example.

اِسکار (مست‌کنندگی) سببِ تحریم است، نه عِلّت؛ و آنچه بر آن قیاس کرده‌اند، یعنی نبیذِ خرما و مانند آن، با انگورِ خمر مقایسه شده، در حقیقت خود خمر است، و نص آن را بدون قیاس در بر می‌گیرد و شامل آن می‌شود. زیرا رسول خدا ﷺ فرمود:

Iskaar (causing intoxication) is the Sabab (cause) of the prohibition and not the ‘Illah and what they have made analogy upon with the Khamr of grapes like the Nabeedh (other fermented beverages from dates for example) then it is in its reality Khamr (alcohol) and the text already includes and encapsulates it without Qiyaas. That is because the Messenger of Allah (saw) said:

بنابراین، واژه «خمر» بر هر چیزی اطلاق می‌شود که عقل را مست می‌کند؛ یعنی آن را تیره و کندذهن می‌سازد. در نتیجه، مست‌کنندگی (إسکار) علت حکم (عِلّت) نیست. زیرا اگر آن علت بود، نوشیدن مقداری از خمر که موجب مستی نشود، مباح می‌بود، در حالی که نص شارع (قانون‌گذار) آن را به این بیان پیامبر خدا ﷺ حرام کرده است:

Therefore, the word Khamr is applied to everything that intoxicates the mind, where it clouds it and makes it dull-witted. Consequently, Iskaar (causing intoxication) is not an ‘Illah. Had it been the ‘Illah then drinking a portion of Khamr without that causing intoxication would be Mubaah (permissible) whilst the text of the Shaari’ (legislator) has mentioned its prohibition by the statement of the Messenger of Allah (saw):

بنابراین هیچ دلالتی وجود ندارد که آنچه پایین‌تر است (الأدنی) با آنچه بالاتر است (الأعلی) قیاس شود. پس دربارهٔ قول خداوند تعالی:

There is therefore no Dalaalah (indication) in respect to the Adnaa (lower) being analogised with the A’alaa (higher). So in respect to the Qawl of Allah Ta’Aalaa:

المنطوق (المعنى الصريح) للفظ يدل على أن هناك أشخاصاً لو أعطيتَهم مالاً كثيراً لحفظوه وأدّوه. أما المفهوم (المعنى المستفاد ضمناً) من اللفظ فيدل على أنه لو أُعطي مثل هؤلاء الأشخاص أقل من القنطار (المال الكثير) لحفظوه وأدّوه أو ردّوه (بسهولة). وهذا لا يُفهم أو يُستنبط بالقياس، بل من دلالة المفهوم (أي الفهم الذي يُستفاد ضمناً).

The Mantooq (expressed meaning) of the Lafzh (wording) indicates that there are people whom if you were to give them a great amount of money they would safeguard it and return it. The Mafhoom (implied meaning) of the Lafzh indicates that if the like of these people were to be given less than a Cantar (great amount) they would safeguard it and return or repay it (readily). This is not understood or derived by Qiyaas but rather from the Dalaalah (indication) of the Mafhoom (the understanding that is implied).

قیاس از نظر درجه و قوت به دو نوع تقسیم می‌شود: جلی و خفی۔

Al-Qiyaas is divided in terms of its level and strength into two categories: Jaliy and Khafiy.

این همان نوعی است که در آن میان اصل (الأصل) و فرع (الفرع) از نظر تحقق علت (العلة) در هر یک از آن دو، تمایزی وجود ندارد. این امر در مورد قیاس المساوی که پیش‌تر ذکر شد آشکار است، و برخی گفته‌اند که این تحقق هم در قیاس الأولی و هم در قیاس المساوی رخ می‌دهد.

This is the type in which there is no differentiator between the Asl (origin) and the Far’u (branch) in respect to realising the ‘Illah within each of them. This is evident in respect to the Qiyaas Al-Musaawiy mentioned previously and some have said that it is realised in both the Qiyaas Al-Awlaa and the Qiyaas Al-Musaawiy.

این زمانی است که میان فرع و اصل در تحقق علت، یک فارق (تفاوت‌دهنده) وجود داشته باشد. نمونه‌ی آن، قیاس کشتن با جسم سنگین یا کُند، مانند سنگ، بر کشتن با ابزار تیز یا نافذ، مانند شمشیر و گلوله است، در صورتی که روا باشد که آن فارق، مؤثر باشد یا تأثیری نداشته باشد. به همین سبب، ابوحنیفه (رح) بر این عقیده بود که قصاص در مورد کشتن با جسم سنگین واجب نیست، در حالی که سایر فقها قصاص را در این مورد واجب می‌دانستند.

This is when there is a differentiator in respect to the realisation of the ‘Illah between the branch and the origin. An example of this is like the Qiyaas of killing with a heavy or blunt object like a rock upon the killing carried out with the sharp (or piercing) object like a sword and a bullet, in the case where it is permitted for the differentiator to be influential or impacting (Mu’aththir) or not. For this reason, Abu Haneefah (rh) held that Al-Qisaas (punishment of retribution) is not obligatory in relation to the killing undertaken by a heavy object whilst other Fuqahaa viewed that Al-Qisaas is obligatory in its case.

بر اساس نظر ایشان، این [حکم] شامل چیزی جز القیاس الأدنى نمی‌شود و آن را در بر نمی‌گیرد. اما نظر صحیح این است که شیء سنگین یا کُند با شیء تیز قیاس می‌شود، زیرا میان آن دو در تحقق یا حصول علت، یعنی وقوع قتل (یا کشتن)، هیچ فرقی وجود ندارد.

And this, according to their opinion, does not include or cover other than Al-Qiyaas Al-Adnaa. However, the correct opinion is that the heavy or blunt object is analogised with the sharp object due to the absence of a differentiator between them in respect to fulfilling or realising the ‘Illah which is the occurrence of killing (or murder).

شافعی قیاسِ جلی را «قیاسِ معنا» و قیاسِ خفی را «قیاسِ شبَه» نامید.

Ash-Shaafi’iy called the Qiyaas Al-Jaliy: ‘Qiyaas Al-Ma’naa’ (of meaning) and he called the Qiyaas Al-Khafiy: ‘Qiyaas Ash-Shabah’ (resemblence)