Daha önce de açıkladığımız gibi, surenin merkezindeki tema, iman sahiplerinin karşılaştığı ve çoğu zaman yaşadığı imtihan ve sıkıntıdır. Amaç, ancak sağlam imana sahip olanların dayanabileceği bir imtihanla mü'minleri münafıklardan ayırmaktır. Buna, imana ve mü'minlere karşı çıkan dünyevi güçlerin ve onların mü'minlerin önüne koyduğu her türlü güçlüğün gösterilmesi eklenmektedir. Bu güçlerin zayıf ve güçsüz olduğu görülmektedir. Sure, Allah'ın zalimleri helak edeceğini ve zorluklar karşısında sebat ve sadakat gösterenlere destek vereceğini teyit etmektedir. Bu, Nuh'un zamanından itibaren gelen bütün önceki mesajlarla da tutarlıdır. Evrenin yapısında yansıyan büyük hakikate ve ilahi mesajın birliğine bağlı olduğu için, bu kesinlikle geçerliliğini koruyacaktır.

As we have already explained, the central theme of the sūrah is the test and hardship often encountered by people of faith. The purpose is to distinguish believers from hypocrites through a test that can only be endured by those with firm belief. This is coupled with showing the earthly forces that oppose faith and believers and which place all types of difficulty in their way. These are seen to be weak and flimsy. It confirms that God will destroy the wicked and give support to those who show perseverance and steadfastness in the face of adversity. This is consistent with all past messages since Noah’s time. It will certainly remain true, as it is linked to the great truth reflected in the nature of the universe and in the unity of the divine message.

Sûrenin önceki bölümü, Peygambere ve müminlere kendisine vahyedilen kitabı okumaları emriyle sona ermişti. Ayrıca Allah'ı anmanın bir yolu olarak namazı düzenli olarak ifa etmeleri ve yaptıkları her şeyi bilen Allah'ı gözetmeleri emredilmişti.

The previous passage of the sūrah ended with an instruction to the Prophet and the believers to recite the book that was revealed to him. They were further instructed to attend regularly to prayer as a method of God’s remembrance and to watch God who knows all that they do.

Bu son bölüm, bu kitabın konusunu ve geçmişte indirilen kitaplarla olan bağlantısını ele almaya devam etmekte; mümkün olan en güzel şekilde olmadıkça Kitap ehliyle tartışmaya girmemeleri konusunda müminlere bir talimat vermektedir. Burada yapılan tek istisna, kendi kitaplarını değiştirmiş ve şirke meyletmiş olan, açık bir zulüm olan zalim olanlarla ilgilidir. Müminlere ayrıca, geçmiş tüm peygamberlik mesajlarına ve ilahi kitaplara inandıklarını beyan etmeleri emredilmektedir; çünkü bunlar gerçektir ve Peygamber Muhammed ﷺ'e indirilenleri doğrulamaktadırlar.

This final passage continues its discussion of this book, as also its link with books revealed in the past, with an instruction to the believers not to enter into debates with the people of earlier revelations except in accordance with what is best. The only exception made here refers to the wrongdoers among them who had altered their scriptures and leaned towards idolatry, which is flagrant wrongdoing. Believers are further instructed to declare their belief in all past messages and divine books, as they are true and confirm what was revealed to the Prophet Muhammad (peace be upon him).

Ehl-i kitaba, aralarında zulmedenler dışında, en güzel yöntemle karşılık verin ve şöyle deyin: "Bize indirilene de, size indirilene de iman ettik. Bizim ilahımız da sizin ilahınız da birdir ve biz ona teslim olanlarız."

Do not argue with the people of earlier revelations in other than the most kindly manner, except for those of them who are intent on wrongdoing, and say: ‘We believe in that which has been revealed to us, as well as that which has been revealed to you, for our God and your God is one. It is to Him that we submit ourselves.’ (Verse 46)

Nuh'tan başlayarak sonraki peygamberler aracılığıyla son peygamber Muhammed'e (hepsinin üzerine selam olsun) kadar gelen ilahi mesaj, tek ve aynıdır. Bu mesaj, tek bir Tanrı tarafından, tek bir amaçla verilmiştir: Yolunu kaybetmiş insanlığı Rablerine yeniden yöneltmek ve O'nun koyduğu yaşam biçimine uygun olarak onları yeniden eğitmek. Bu mesajlardan herhangi birine inananlar, diğer bütün mesajlara inananların kardeşleridir. Hepsi, Tek Tanrı'ya kulluk eden tek bir topluluktur. Bütün nesiller boyunca insanlık iki gruba ayrılmıştır: Tanrı'nın tarafı olan inananlar ve Şeytan'ın tarafı olan inkâr edenler. Bu ayrım zamanı ve mekânı aşar. Her inanç nesli, yüzyıllar boyunca uzanan uzun bir zincirin yalnızca bir halkasıdır.

The divine message preached by Noah and subsequent messengers until the last Prophet, Muhammad, (peace be upon them all), is one and the same message. It was given by one God for one purpose, which is to guide mankind, who have gone astray, back to their Lord and to re-educate them in accordance with the way of life He has laid down. Believers in any of these messages are brethren to the believers in all messages. They are all one community worshipping the One God. Mankind, throughout all generations, has been divided into two groups: the believers, who are God’s party, and the rejecters, who are Satan’s party. This division transcends time and place. Every generation of believers is merely one ring in a long chain stretching over many centuries.

Bu, İslam'ın temelini oluşturan büyük ve asil gerçektir. Bu gerçek, insanî ilişkileri kan bağının, ırkın, milliyetin ya da ticari alışverişin çok üstünde bir düzeye yerleştiren ve bu ilişkilere ek bir boyut kazandıran şu ayette ifade edilmiştir:

This is the great, noble truth that forms the basis of Islam. It is laid down in this verse which puts human relations at a level much higher than that of blood, race, nationality, or commercial exchange. It gives these relations an additional dimension:

bu, ırk, renk, milliyet, zaman ve mekân ayrımı gözetmeksizin tek bir iman üzerine kurulu Allah ile bağ kurmanın bağıdır. Böylece geriye yalnızca en güçlü bağ kalır: iman bağı.

that of a link with God based on a single faith that transcends race, colour, nationality, time and place. This leaves only the strongest tie, that of faith.

Derler ki: "Ona Rabbinden neden bir mucize indirilmedi?" De ki: "Mucizeler yalnızca Allah'ın kudretindedir; ben ise yalnızca apaçık bir uyarıcıyım."

They say: ‘Why have no miraculous signs ever been bestowed upon him from on high by his Lord?’ Say: ‘Signs are in the power of God alone; I am only a plain warner.’ (Verse 50)

Onların istediği, insanlık henüz çocukluk çağındayken önceki peygamberlere verilen mucizelere benzer mucizelerdir. Bunlar, yalnızca bu mucizeleri gören nesil ve topluluk için kesin delil niteliğindedir. Ancak bu son mesaj, onun çağrısını alan herkese, insan ömrü sona erene kadar böyle bir delil sunar. Bu yüzden onun mucizesi, harikalarla dolu mucizevi bir kitap olan Kur'an-ı Kerim'in ayetleri şeklinde verilmiştir. Bu kitap, hazinelerini her nesle açar. Gerçek ilim sahibi olanların kalbine açık olan ayetlerden oluşur. Bu ayetleri düşündükçe, onların aslında mucizevi alametler olduğunu fark ederler ve güçlerini aldıkları kaynağı tanırlar.

What they want are miracles like those which earlier messengers were given when humanity was still in its infancy. These serve as final evidence only to the generation and community which sees them. This final message, however, provides such evidence to everyone who receives its call until the end of human life. Therefore, its miracle is given in the form of verses of the Qur’ān, a miraculous book which is full of wonders. It opens its treasures to all generations. It is made up of verses that are clear to the hearts of those gifted with real knowledge. As they reflect on its verses they realize that they are in fact miraculous signs and they recognize the source from which they derive their power.

“De ki: Ayetler yalnızca Allah'ın katındadır.” (50. ayet) Allah, gerektiğinde onları kendi planlarına göre gösterir. Herhangi bir ayetin gönderilmesi konusunda Peygamber'in ya da başka hiç kimsenin Allah'a öneride bulunması söz konusu değildir. Peygamber ﷺ onlara bunu bildirir ve böyle bir öneride bulunmanın kendi ahlakına ve yaradılışına aykırı olduğunu açıklar. “Ben yalnızca apaçık bir uyarıcıyım.” (50. ayet) Ben şeyleri açıklarım, mesajımı iletir ve insanları uyarırım. Bunu yaptığımda, bana verilen görev yerine getirilmiş olur.

“Say: Signs are in the power of God alone.” (Verse 50) He produces them when there is need according to His own plans. It is not for the Prophet or anyone else to make suggestions to God concerning the provision of any sign. The Prophet tells them this, explaining that it is alien to his manners and nature that he should make such a suggestion. “I am only a plain warner.” (Verse 50) I explain things, deliver my message and warn people. When I have done that, the task assigned to me has been fulfilled.

Ne yapılacağına karar vermek Allah'a aittir. Böylece iman, her türlü karışıklıktan ve şüpheden arınmış olarak saf bir biçimde sunulur. Allah'ın Elçisinin görevinin sınırları, insanların Allah'ın sıfatlarıyla karıştırılmaması için belirlenmiştir. Onun tebliğini bulanıklaştıracak hiçbir belirsizliğe izin verilmez. Önceki peygamberlik mesajlarında da bu tür belirsizlikler yaşanmış; insanlara gösterilen mucizeler efsane ve masallarla karıştırılmış ve bu durum hakikat yolundan sapmaya yol açmıştır.

Sure sūre, inkārcıların ne yaptığı konusundaki tartışmasını sürdürüyor. Tanrı'nın azabını üzerlerine çekmelerinden, cehennemin kendilerine yaklaştığı zamandan söz ediyor:

The sūrah continues its discussion of what the unbelievers do. It refers to their precipitation of God’s punishment, when hell draws close to them:

Onlar senden azabı çabuklaştırmanı istiyorlar. Doğrusu, eğer bunun için belirlenmiş bir süre olmasaydı, azap onlara çoktan gelmiş olurdu. Yine de azap onlara mutlaka ansızın gelecek ve onlar farkında olmayacaklar. Azabı çabuklaştırmanı istiyorlar; oysa cehennem inkârcıları mutlaka kuşatacaktır. [Bu olacak] o gün ki azap, hem üstlerinden hem de ayaklarının altından onları bürüyecek. Ona şöyle denecek: "Kendi yaptıklarınızın karşılığını şimdi tadın." (Âyet 53-55)

They challenge you to hasten their punishment. Indeed, had not a term been set for it, that punishment would have already come upon them. Still, it will most certainly come upon them of a sudden, and they will be taken unawares. They challenge you to hasten the punishment; but indeed hell is bound to encompass the unbelievers. [That will be] on the day when suffering will overwhelm them from above them and from beneath their feet. He will then say: ‘Taste now [the result of] your own doings.’ (Verses 53-55)

Kâfirler uyarıları duydular, ama Tanrı'nın kendilerine düşünüp konumlarını gözden geçirmeleri için zaman tanımasındaki hikmeti kavrayamadılar. Bu yüzden Peygamber'e cezalarını çabuklaştırması için meydan okudular. Tanrı, zalimlerin kötü ve kibirli yollarında devam etmeleri için insanlara sık sık zaman tanır. Ayrıca müminleri imtihan eder ki imanda ve sebatta güçlensinler. Üstelik bir imtihan karşısında sebat edemeyenler, müminlerin safından ayrılır. Tanrı, kalplerinde iyilik bulunduğunu bildiği kimselerin hakikati tanımaları, yollarını düzeltmeleri ve O'nun hidayetini kabul etmeleri için de onlara zaman tanır. Aksi halde, babaları sapık ve yolunu şaşırmış olsa bile, çocukları yalnızca O'na ibadet eden müminler olarak yetişebilir. Ya da Tanrı, kendi başka bir amacı için onları bir süre bırakabilir.

The unbelievers heard the warnings but could not understand God’s wisdom in allowing them time to consider their positions. Hence, they challenged the Prophet to hasten their punishment. God often allows people time so that the wrongdoers continue their wicked and arrogant ways. He also tests the believers so that they grow stronger in faith and perseverance. Moreover, those who cannot remain steadfast when exposed to a test abandon the believers’ ranks. He also allows them time so that those of them whom He knows to have goodness in their hearts recognize the truth, mend their ways and accept His guidance; or else, their own offspring may grow up as believers worshipping Him alone even though their fathers were errant and misguided. Or He may leave them a while for some other purpose of His.

Sure'nin bu sahnede, ayaklarının altından ve üstünden kendilerini kuşatan bir azap içinde bulunan dikkatsiz inkârcıları bıraktığı görülür. Ardından, inkârcıların zulmüne uğrayan ve onların Allah'a ibadet etmelerini engellemeye çalıştığı mü'min kullara yönelir. Onlara, inançlarını gerçek anlamda yaşayabilmeleri için zulümden kaçmaya çalışmalarını söyler. Bu, yüreğe dokunan sevgi dolu bir hitap biçiminde verilir:

The sūrah leaves careless unbelievers in this scene of suffering, one which engulfs them from above and from under their feet. It moves on to address the believers who suffer persecution at the hands of the unbelievers, who aim to prevent them from worshipping God. It tells them to try to flee from persecution so that they can truly practise their faith. This is given in the form of a loving address that touches one’s heart:

"Ey iman eden kullarım! Şüphesiz yeryüzüm geniştir; o hâlde yalnızca Bana kulluk edin. Her can ölümü tadacaktır. Sonra hepiniz Bize döndürüleceksiniz. İman edip salih amellerde bulunanları, altlarından ırmaklar akan, içinde ebedi kalacakları cennetteki köşklere mutlaka yerleştireceğiz. Çalışıp gayret edenlerin, sıkıntılara karşı sabredip Rableri'ne tevekkül edenlerin mükâfatı ne güzeldir! Nice canlılar vardır ki rızıklarını taşımazlar; onları da sizi de rızıklandıran Allah'tır." Hem işitendir, hem bilendir. (Ayet 56-60)

You servants of Mine who have believed! Spacious is My earth: worship Me alone, then. Every soul shall taste death. Then to Us you all must return. Those who believe and do righteous deeds We shall certainly lodge in lofty mansions in paradise through which running waters flow, therein to abide. Excellent is the reward of those who strive, those who are patient in adversity and in their Lord place their trust. How many a living creature is there that does not bear its sustenance! It is God who provides for them and for you. He alone hears all and knows all. (Verses 56-60)

Hearts'in yaratıcısı, onların bütün duygularını, geçici düşüncelerini, algılarını ve fikirlerini bilen Rab, onlara sevgiyle hitap ederek, imanları uğruna hicret etmeye davet ediyor: "Ey iman etmiş kullarım!" Bu sözler en başından itibaren onlara gerçek konumlarının bilincini veriyor ve onları Rableriyle bağlıyor: "Kullarım!" Bu birinci şefkatli dokunuştur; ikincisi ise ardından gelen sözlerde hissedilir: "Yeryüzüm geniştir." Siz benim kullarımsınız ve bu, sizi rahatlıkla barındırabilecek geniş olan Benim yeryüzümdür. O halde sizi, imanınız yüzünden zulme uğradığınız ve baskı gördüğünüz, Allah'a özgürce ibadet edemediğiniz düşmanca bir yerde tutan nedir? Bu dar ve kısıtlı yeri terk edin ve ibadet özgürlüğünü yaşayabileceğiniz başka bir yer bulun, Benim geniş yeryüzümde: "Yeryüzüm geniştir, yalnız Bana ibadet edin." (Ayet 56)

The Creator of these hearts who knows all their feelings, fleeting thoughts, perceptions and ideas addresses them with love, inviting them to emigrate for the sake of their faith: “You servants of mine who have believed.” These words, right from the outset give them a feeling of their true status, linking them to their Lord: Servants of Mine!’ This is the first caring touch, while the second is felt in what comes next: “Spacious is My earth.” You are My servants, and this is My earth, which is spacious and can comfortably accommodate you. What keeps you, then, in a hostile place where you are oppressed and persecuted on account of your faith, and where you cannot worship God in freedom? Leave this narrow and restricted place and find somewhere else in My spacious earth, to enjoy freedom of worship: “Spacious is My earth: worship Me alone.” (Verse 56)

Muhammed ﷺ'in Tanrısı... no. Let me translate faithfully. Kısa bir süre mü'minlerle ilgilendikten sonra, sûre bu kez inkârcıların tutumundaki ve düşüncelerindeki açık çelişkiye geri döner. Onlar, gökleri ve yeri yaratanın Tanrı olduğunu, güneşi ve ayı emrine verenin O olduğunu, yağmuru yağdırıp ölmüş olan toprağı O'nun yeniden canlandırdığını kabul ederler. Bütün bunların, kendilerine bol ya da az rızık sağlamak bakımından ne anlama geldiğini bilirler. Korku içinde oldukları bir durumda ise yalnızca Tanrı'ya yönelip yardım dilerler. Buna rağmen Tanrı'ya ortak koşarlar, yalnızca O'na ibadet edenlere zulmederler ve onları düz inançlarından döndürmeye çalışırlar. Tanrı'nın lütfundan habersizdirler. Kendilerine, Kutsal Mescid'in çevresinde güvenli bir hayat veren de O'dur; oysa bizzat kendileri, orada dini baskıya başvurmaktadırlar.

Having completed a short round with the believers, the sūrah then picks up again the clear contradiction in the unbelievers’ position and concepts. They acknowledge that it is God who has created the heavens and the earth, made the sun and the moon subservient, causes rain and quickens the earth after it has been dead. They know what all this involves in providing sustenance for them, either in abundance or small measure. They turn to God alone for help when they are in a situation of fear. Yet in spite of all this, they associate partners with God, persecute those who worship Him alone and try to turn them away from their straightforward faith. They are oblivious to God’s grace. It is He who has given them a life of security in the neighbourhood of His Sacred Mosque where they themselves are guilty of religious oppression.

Eğer onlara: "Gökleri ve yeri kim yaratmıştır ve güneşi ile ayı kim emrine boyun eğdirmiştir?" diye sorsaydın, mutlaka: "Allah" diye cevap vereceklerdir.

If you were to ask them: ‘Who is it that has created the heavens and the earth, and made the sun and the moon subservient [to His laws]?’ they will be sure to answer:

‘Tanrı.’ Öyleyse onların zihinleri ne kadar çarpıktır! Kullarından dilediği kimseye rızkı bol veren de, daraltan da gerçekten Tanrı'dır. Tanrı her şeyi bilendir. Onlara: “Gökten su indirip ölmüş olan yeryüzünü bununla yeniden dirilten kimdir?” diye sorsan, mutlaka: “Tanrı” diyecekler. De ki: “Hamd yalnızca Tanrı'ya aittir!” Ama onların çoğu akıl erdirmez. Bu dünya hayatı yalnızca bir eğlence ve oyundan ibarettir. Eğer bilselerdi, asıl hayat ahiret hayatıdır. Bir gemiye bindiklerinde, yalnızca O'na inanarak dinlerini yalnızca Tanrı'ya has kılıp O'na dua ederler; ama O, onları karaya sağ salim çıkardığında hemen O'na ortak koşmaya başlarlar. Böylece Bizim onlara verdiklerimize nankörlük ederler ve dünya hayatından yararlanmaya devam ederler. Yakında gerçeği bileceklerdir. Etrafları kapılıp götürülen insanlarla dolu iken, Bizin güvenli bir harem kıldığımızı görmüyorlar mı? Hâlâ batıla inanıp Tanrı'nın nimetlerini inkâr mı edecekler? Tanrı'ya karşı yalan uyduran veya kendisine gerçek ulaştığında onu yalanlayandan daha zalim kim olabilir? Kâfirlerin barınağı cehennem değil midir? (Âyet 61-68)