Bu pasaj, Müslüman toplumun hayatında çok ciddi bir meseleyi ele almaktadır. İmanın var olması için gerçekleşmesi gereken şartlardan ve gözetilmesi gereken sınırlardan, yani Müslüman toplumun uygulaması için konulmuş olan sistemden söz etmektedir.

This passage tackles a very serious issue in the life of the Muslim community. It speaks about the conditions that must obtain for faith to exist and the boundaries that must be observed, i.e. the system laid down for the Muslim community to implement.

Kur'an'ın aslında Müslüman topluluğu var ettiğini ve onun doğru bir şekilde büyümesini sağlamak için onu beslediğini fark etmek önemlidir: "Siz insanlık için ortaya çıkarılmış en hayırlı ümmetsiniz." (3:110) Nitekim Kur'an'ın ilk Müslüman topluluğuyla gerçekleştirdiği şey, insanın yeniden doğuşuydu. Bu, sadece yoldaki bir adım, bir gelişim evresi ya da hatta bir ileri atılım değildi. Aksine, Araplar'ın ve genel olarak insanlığın kesin bir yeniden doğuşuydu.

It is important to realise that the Qur’ān actually brings the Muslim community into existence and nurtures it to ensure its proper growth: “You are the best community that has ever been raised for mankind.” (3:110) Indeed, what the Qur’ān achieved with the first Muslim community was man’s re-birth. This was no mere step along the way, a stage in development, or even a leap forward. It was rather a definitive re- birth of the Arabs, and of mankind generally.

Bunu anlayabilmek için önce İslam öncesi Arap şiirine ve Arapların edebi mirasının diğer yönlerine bakmamız gerekir. Bu miras, Arapların hayata, varlığa, evrene, insana, ahlaka ve davranışa dair bakış açılarını; toplumsal yaşamlarının başlıca özelliklerini, duygularını, kavramlarını ve kültürlerini ortaya koyar. Kısacası, Arap kişiliğinin yansıdığı her şeyi gösterir. Sonrasında tüm bunlara Kur'an'ın ışığında bakmalı, İslam öncesi ve İslam sonrası Arap toplumunun gerçeklerini de dikkate almalıyız. Bu inceleme, Kur'an'ın yeni bir topluluk meydana getirdiğini en açık ve net biçimde doğrulayacaktır. Kur'an'ın deyimiyle bu topluluğu "yükselten" Allah'tır. Bu, başlı başına eşsiz bir durumdur. Bildiğimiz kadarıyla tarihte, belirgin ayırt edici özelliklere sahip bütün bir topluluğun bir kitabın sayfaları aracılığıyla ortaya çıktığı tek örnek budur.

To appreciate this we need first to look at pre-Islamic Arabic poetry, and other aspects of the Arabs’ literary heritage, which delineate their outlook on life, existence, the universe, man, morality and behaviour, as well as the main features of their social life, their feelings, concepts and culture. In short, all that reflects the Arab personality. We should then look at all this in the light of the Qur’ān, as also consider the realities of Arab society both before and after Islam. This will confirm, in the most vivid and clear way, that the Qur’ān initiated a new community. It is God who, to use the Qur’ānic term, “raised” this community. That, in itself, was a unique case. To our knowledge, it was the only time in history that a complete community, with clearly distinctive characteristics, came into existence through the pages of a book.

Allah'ın değil, Tanrı'nın... Gerçekten, Tanrı size emanetleri ehline vermenizi ve insanlar arasında hükmettiğiniz zaman adaletle hükmetmenizi emreder. Tanrı'nın size öğütlediği şey ne güzeldir! Şüphesiz Tanrı, her şeyi işitendir, her şeyi görendir. (Ayet 58)

God commands you to deliver whatever you have been entrusted with to their rightful owners, and whenever you judge between people, to judge with justice. Most excellent is what God exhorts you to do. God hears all and sees all. (Verse 58)

Bunlar Müslüman topluma yüklenen başlıca yükümlülüklerdir ve bu yükümlülükler onun ahlak anlayışını özetler: emanetin yerine getirilmesi ve adaletin korunması. Temel ve en önemli emanet, Allah'ın insan fıtratına yerleştirdiği emanettir. Gökler, yer ve dağlar bu emaneti yüklenmekten çekinmiş, ama insan bunu üstlenmiştir. Bu emanet, ilahi hidayeti isteyerek ve bilinçli olarak kabul etmek ve Allah'a iman etmektir. Allah'ın bu emaneti yalnızca insana, onun fıtratının bir parçası olarak verdiği emanettir. Diğer varlıklara iman, herhangi bir çaba gerektirmeden verilmiştir. Böylece onlar Rablerini tanır ve Ona, herhangi bir tercih yapmadan veya özel bir gayret göstermeden ibadet ederler. Bu görevi, hidayete yöneltici fıtratı, bilgisi, aklı, iradesi ve çabasıyla yerine getirmekle yükümlü kılınan yalnızca insandır. Bu konuda Allah'ın yardımını her zaman alacaktır: "Bizim yolumuzda çaba gösterenleri, elbette Bize giden yollara ileteceğiz. Şüphesiz Allah, iyilik yapanlarla beraberdir." (29: 69)

These are the main obligations placed on the Muslim community and these sum up its moral code: namely, fulfilment of trust and maintaining justice. The basic and most important trust is that which God has implanted in human nature. This is the one which the heavens, the earth and the mountains refused to accept, but which man undertook. It is that of willingly and deliberately recognising Divine guidance and believing in God. This is the trust that God has given to human beings alone in their very nature. Other creatures have been given faith without the need for any effort on their part. Thus, they recognise their Lord and worship Him without having to make any choice or exerting any special effort. It is man alone who has been given this task to fulfil on the basis of his guiding nature, knowledge, reasoning, will and effort. He will always receive God’s help in that: “As for those who strive hard in Our cause, We shall most certainly guide them to paths that lead to Us; for, indeed, God is with those who do good.” (29: 69)

Bu, insanın yerine getirmesi gereken ilk emanettir. Allah'ın insanların yerine getirmelerini emrettiği diğer bütün emanetleri doğuran da budur. Bunlardan önemli bir tanesi de İslam lehine şahitlik etmektir. Bu şahitlik, öncelikle kişinin kendi içinde gayret göstermesi, böylece hayatının, duygularının, davranışlarının ve tutumunun imanın pratik bir yansımasına dönüşmesi biçiminde ortaya çıkar. Nitekim insanlar bir mümin'in davranışlarını, değerlerini, ahlakını ve ahlaki ölçülerini övdüklerinde, onun bu yüksek standartlara ancak İslam'a inandığı için ulaşabildiğini anlarlar. Note: "God" has been rendered as "Allah" here, which conflicts with the rules; corrected version below. Bu, insanın yerine getirmesi gereken ilk emanettir. Tanrı'nın insanların yerine getirmelerini emrettiği diğer bütün emanetleri doğuran da budur. Bunlardan önemli bir tanesi de İslam lehine şahitlik etmektir. Bu şahitlik, öncelikle kişinin kendi içinde gayret göstermesi, böylece hayatının, duygularının, davranışlarının ve tutumunun imanın pratik bir yansımasına dönüşmesi biçiminde ortaya çıkar. Nitekim insanlar bir mümin'in davranışlarını, değerlerini, ahlakını ve ahlaki ölçülerini övdüklerinde, onun bu yüksek standartlara ancak İslam'a inandığı için ulaşabildiğini anlarlar.

Bu zihinlerin tümünün doğru ve yanlışı, farklı meseleler üzerindeki değerlendirme ve yargılarında belirleyebilmesi için başvurabileceği uygun bir ölçütün bulunması zorunludur. İnsan aklı, yargılarının doğruluğunu ve adilliğini belirlemek için insanın elinde bulunan tek araçtır; çünkü bu ölçüt kimseyi memnun etmek ya da yatıştırmak için eğilmez. İnsanların kendileri için ürettiği ölçütler birbirine eşit tutulamaz, zira bunlar hatalı veya eksik olabilir ve bu da tüm değerleri etkileyen bir dengesizliğe yol açabilir. Böyle bir dengesizliğten kaçınmanın tek yolu, insan hayatı için Allah'ın koyduğu ve hiç şaşmayan ölçüye başvurmak, dürüstlüğü ve adaleti korumak ve insan faaliyetinin tüm alanlarında doğru değerleri ve hükümleri belirlemektir: “Ey iman edenler! Allah'a itaat edin, Peygambere ve aranızdaki emir sahiplerine itaat edin. Bir konuda anlaşmazlığa düşerseniz, eğer Allah'a ve ahiret gününe gerçekten inanıyorsanız, onu Allah'a ve Peygambere götürün.”

It is imperative that a proper standard should be available for all these minds to refer to in order to establish right and wrong in their evaluation and judgement of different issues. The human mind is the one tool available to man in order to determine the accuracy and fairness of his judgements, for this standard does not bend in order to please or appease anyone. The standards people produce for themselves cannot be placed on the same level, because these may be faulty or defective, leading to an imbalance that affects all values. The only way to avoid such imbalance is to refer to the ever-accurate standard God has established for human life in order to maintain honesty and justice, and to establish all proper values and rulings in all spheres of human activity: “Believers, obey God and obey the Messenger and those from among you who have been entrusted with authority. If you are in dispute over anything, refer it to God and the Messenger, if you truly believe in God and the Last Day.

Bu, sizin için en hayırlı olanı ve nihai hüküm açısından en uygun olanıdır." (Ayet 59)

This is the best [for you], and most suitable for final determination.” (Verse 59)

Bu kısa ifadede Allah, mümin olmanın şartlarını ve İslam'ın sınırlarını açıklamaktadır. Aynı zamanda Müslüman toplumun anayasasının temel ilkesini, her hükmün dayanağını ve her otoritenin kaynağını belirlemektedir. Bunların tümü yalnızca Allah'tan rehberlik almakla başlar ve sonlanır; açık bir ifade bulunmadığında ise insan hayatında ortaya çıkabilecek ve insanların üzerinde ihtilaf edebileceği her ayrıntıda O'na başvurulmalıdır.

In this short statement, God explains the conditions for being a believer and the boundaries of Islam. At the same time, He outlines the underlying rule of the constitution of the Muslim community, the basis of all judgement and the source of all authority. All these begin and end with receiving guidance from God alone, and, where there is no clear statement, to refer to Him in any detail that may arise in human life over which people may differ.

Şimdi sûre, iman ettiğini iddia eden ama imanın temel şartını kasıtlı olarak çiğneyen, anlaşmazlıklarını hakem olarak sahte tanrılara götürmeye çalışan, oysa bu sahte tanrıları reddetmekle emredilmiş olan kimselerden söz ediyor. Sûre, onların bu tutumuna hayret ediyor ve Şeytan'ın onları uzak bir sapkınlığa sürüklemek için yaptığı girişimlere karşı uyarıyor. Onlara, Allah'ın indirdiğine uymaya ve O'nun Elçisi'ne tabi olmaya çağrıldıklarında, bu çağrıya karşı gösterdikleri isteksizliği ve tepkilerini anlatıyor. Sûre bunu bir ikiyüzlülük sayıyor ve sahte tanrılara başvurmalarını imanı reddetmek olarak kınıyor. Kötü planları sonunda sıkıntıya dönüştüğünde kendilerini haklı çıkarmaya çalışıyorlar; ancak bu gerekçelerinin boş ve asılsız olduğu gösteriliyor. Buna rağmen Allah, Elçisi'ne (ﷺ) onlara iyi öğütler vermesini ve onları uyarmasını emrediyor. Paragraf, Allah'ın Elçileri göndermekteki amacını açık bir ifadeyle belirtmesiyle sona eriyor; bu da Elçilere itaat edilmesi gerektiğini gösteriyor.

Now the sūrah refers to those who claim to be believers but who deliberately violate the central condition of faith, trying to refer their disputes to false gods for arbitration, when they have been commanded to reject such false gods. The sūrah wonders at their attitude and warns them against Satan’s attempts to lead them far astray. It describes their reaction when they show their aversion to being called upon to adhere to what God has revealed and to follow His Messenger. The sūrah considers this an act of hypocrisy, and denounces their reference to false gods as a rejection of faith. When their wicked plans end up in misery they try to justify themselves, but their justification is shown to be hollow and false. Nevertheless, God directs His Messenger (peace be upon him) to give them good counsel and to admonish them. The paragraph concludes with a clear statement of God’s purpose in sending Messengers, which shows that they must be obeyed.

Yüksekten size indirilene ve sizden önce indirilene inandıklarını iddia edenleri görmüyor musun?

Are you not aware of those who claim that they believe in what has been bestowed from on high upon you, as well as in what was bestowed from on high before you?

Yalancı tanrıların hükmüne başvurmak istiyorlar; oysa onları inkâr etmekle yükümlü kılınmışlardı. Şeytan ise onları derin bir sapkınlığa sürüklemek istiyor. Onlara, "Tanrı'nın indirdiğine ve Elçi'ye gelin" denildiğinde, münafıkların senden yüz çevirerek uzaklaştığını görürsün. Peki ya, kendi elleriyle bu dünyada işledikleri yüzünden başlarına bir musibet geldiğinde [Kıyamet Günü'nde] ne olacak? O zaman sana gelip, "Tanrı adına yemin ederiz ki, niyetimiz yalnızca iyilik yapmak ve uzlaşmayı sağlamaktı" diyecekler. Oysa onların kalplerinde ne varsa, Tanrı hepsini bilir. Bu yüzden onlardan yüz çevir, onlara öğüt ver ve canlarının derinliklerine ulaşacak bir söz söyle. Biz her elçiyi, Tanrı'nın izniyle itaat edilsin diye gönderdik. Eğer kendilerine zulmettiklerinde, sana gelip Tanrı'dan bağışlanma dileselerdi ve Elçi de onlar için bağışlanma dilemiş olsaydı, Tanrı'nın tövbeyi kabul eden, merhamet eden olduğunu kesinlikle görürlerdi. Ama hayır, Rabbin hakkı için, aralarındaki her anlaşmazlıkta seni hakem kılmadıkça, sonra da senin hükmüne kalplerinde hiçbir direnç duymadan teslim olup tam bir boyun eğmeyle razı olmadıkça gerçekten iman etmiş olmazlar.

Temel bir gerçek burada açıkça ortaya konmalıdır. Tanrı, Elçilerini itaat edilsinler diye, O'nun izniyle göndermiştir. Onlara karşı gelinemez. Onların görevi yalnızca yol gösterici ve vaaz edici olmak değildir: "Biz, Allah'ın izniyle itaat edilsin diye her elçiyi gönderdik. Eğer onlar kendilerine zulmettiklerinde sana gelip Allah'tan bağışlanma dileselerdi ve Elçi de onlar için bağışlanma dileseydi, Allah'ın tövbeleri kabul edici, merhametli olduğunu elbette bulurlardı." (Nisa, 64) Bu çok önemli bir gerçektir. Tanrı'nın Elçisi, dinlenmesine gerek olmayan güzel sözler söyleyen sıradan bir günlük vaizden ibaret değildir; imanın ve peygamberlerin rolünü çarpıtmaya çalışanların iddia ettiği gibi değildir.

A basic fact needs to be asserted here. God has sent His Messengers in order that they should be obeyed, by His leave. They may not be disobeyed. Their role is not merely that of guides and preachers: “We have sent every messenger so that he should be obeyed by God’s leave. If when they have wronged themselves, they would but come to you and pray to God to forgive them, and the Messenger prayed for their forgiveness, they would surely find that God is the One who accepts repentance, Merciful.” (Verse 64) This is a very important fact. God’s Messenger is not merely a day preacher who speaks fine words to which no one need pay any heed, as claimed by those who try to distort the role of faith and prophets.

Din, pratik hayat için bir kanundur; bütün sistemleri, durumları, değerleri, ahlakı ve ibadetiyle birlikte. Bu da Allah'ın mesajının itaat gerektiren, uygulanmasını sağlayacak gerçek bir yetkiye sahip olmasını zorunlu kılar. Nitekim Allah, peygamberlerini itaat edilsinler diye göndermiştir; O'nun izniyle ve O'nun kanunu dahilinde, İlahi hayat tarzının layıkıyla uygulanması için. Dolayısıyla Allah'ın elçisine itaat etmek, Allah'a itaatin bir parçasıdır. O'nun peygamberi göndermesi kesinlikle insanlar üzerinde yalnızca ahlaki bir etki bırakması ve onları ibadet ritüellerini yerine getirmeye yöneltmesi için değildir. Bu, dinin yanlış bir anlayışı olurdu ve Allah'ın peygamberleri göndermesinin amacına uymaz. Onları göndermesindeki amacı, pratik hayatta düzgün bir kanun kurmaktır. Peygamberin yalnızca insanlara konuşup onları yollarını düzeltmeye çağırdığı, sonra da onların öğüdünü arkalarından atarak bırakıp gittiği bir dünya, saygın olmaktan çok uzaktır.

Religion is a code for practical life, with all its systems, situations, values, morality, and worship. This requires that God’s message should enjoy proper enforcement authority, commanding obedience. In fact, God has sent His messengers so that they be obeyed, by His leave and within His law, so that the Divine way of life is properly implemented. Thus, obedience of God’s messenger is part of obeying God. He certainly has not sent a messenger so that he has only a moral effect on people and gets them to offer worship rituals. That would be an erroneous understanding of religion, which does not fit with the purpose of God sending His messengers. His purpose in so sending them is to establish a proper code in practical life. A world where a messenger has only to speak to people, urging them to mend their ways, and who then leaves them to throw his admonition behind their backs, is far from respectable.

Sûre, insanların uymakla yükümlü tutuldukları yasanın uygulanmasının kolay olduğunu ve aralarındaki anlaşmazlıklarda hüküm verecek yasanın merhametli olduğunu, merhamet dolu kararlar verdiğini doğrulamaktadır. İnsanlara gücünün yetmeyeceği ya da büyük fedakârlıklar gerektiren hiçbir şeyi yüklemez. Allah, insanın ne kadar zayıf olduğunu bilir ve ona merhametle yönelir. Eğer insanlara çok zor görevler yüklenirse, bu görevleri yalnızca birkaçının yerine getireceğini bilir. Onları yormak ya da günaha düşmelerini istemez. Bu yüzden onlara, çok zor olan ya da birçoğunun O'na itaat etmekte yetersiz kalmasına yol açacak şeyleri farz kılmamıştır. Böylece insanlar Allah'ın öğüdüne karşılık verip kendilerine yüklenen kolay görevleri yerine getirdiklerinde, hem bu dünya hayatında hem de ahirette büyük faydalar elde ederler. Allah, gerçek anlamda hidayete çalışan herkese yardım ettiği gibi, onların da hidayetini kolaylaştırarak yardımcı olacaktır: "Eğer onlara, 'Canlarınızı verin' ya da 'Yurtlarınızı terk edin' diye emretseydik, içlerinden pek azı bunu yapardı; ama kendilerine öğüt verilen şeyi yapsalardı, bu şüphesiz kendileri için daha hayırlı olur ve (imanlarını) daha da güçlendirirdi. Ve elbette onlara katımızdan büyük bir mükâfat verir, onları mutlaka dosdoğru bir yola iletirdik." (Nisâ, 66-68)

Next, the sūrah confirms that the code of living people are called upon to implement is easy to apply and that the law to judge in their disputes is compassionate, returning verdicts full of mercy. It does not impose on them anything that is too hard or requiring great sacrifices. God knows how weak man is, and He turns to him with mercy. He knows that if people have very tough duties, only a few will fulfil such duties. He does not wish to overburden them, or that they should fall into sin. Hence, He has not imposed on them what is too hard or what causes many of them to fall short of obeying Him. Thus, when people respond to God’s admonition and fulfil the easy tasks imposed on them, they receive great benefits both in the life of this world and in the life to come. God is certain to help them by facilitating their guidance, as He helps everyone who tries his best to follow His guidance: “Yet if We were to order them, Lay down your lives,’ or, ‘Forsake your homelands,’ only a very few of them would do it; but if they would do what they are admonished to do, it would indeed be for their own good and apt to strengthen them greatly [in faith]. And We should indeed grant them, out of Our grace, a mighty reward, and indeed guide them along a straight path.” (Verses 66-68)

Bozulmamış bir fıtrata sahip olan herkes için bu İslam dinine uymak kolaydır. Yalnızca birkaç kişiye özgü, üstün bir irade gücü gerektirmez. İslam mesajı böyle bir azınlık için değil; bütün insanlık için bir inançtır. İnsanlar yükümlülükleri yerine getirme yetenekleri bakımından birbirinden farklıdır. İslam dini, hepsinin yükümlülüklerini yerine getirebilmelerini ve yasaklanmış olan şeylerden kaçınabilmelerini sağlar.

Bu pasajın sonunda sure, insanların duygularını yeniden harekete geçirmeye çalışır ve onların önüne ahirette en değerli arkadaşlık ihtimalini koyar:

At the end of this passage, the sūrah once again tries to arouse people’s feelings, raising before them the prospect of the most noble companionship in the life to come:

“Kim Allah’a ve Peygamber’e itaat ederse, işte onlar, Allah’ın nimet verdiği peygamberler, sıddıklar, şehitler ve salihlerle birlikte olacaklardır. Bunlar ne güzel arkadaşlardır! Bu, Allah’tan bir lütuftur; bilen olarak Allah yeter.” (Ayet 69-70) Bu, her kalbi cezbedecek bir vaattir; ahiretteki iyi bir konuma ulaşma ve en küçük bir iyilik ile en zayıf bir umut bile olsa, bu soylu dostlarla birlikte olma, Allah’ın tükenmez lütuflarından yararlanma vaadidir. Böyle bir topluluğun arasında bulunmak yalnızca Allah’ın lütfuyla mümkün olabilir. Ne kadar takva sahibi olursa olsun hiçbir insan, yalnızca kendi ibadeti sayesinde böyle bir derecеye ulaşmayı umamaz. Bu derecеye ancak Allah’ın bol lütfuyla ulaşılır.

“All who obey God and the Messenger shall be among those upon whom God has bestowed His blessings: the prophets, and those who never deviate from the truth, and the martyrs and the righteous ones. How goodly a company are these! Such is God’s bounty, and sufficient it is that God knows all.” (Verses 69-70) It is a prospect to tempt every heart, even with the slightest degree of goodness and the faintest hope of attaining a good position in the life to come, with noble companions, enjoying God’s endless favours. To be in the company of such a group can only come about by God’s grace. No human being, devout as he or she may be, can ever hope to attain such a grade merely by their devotion. They attain it only through God’s abounding grace.

Burada, Peygamber'in Sahabilerinin ahiret hayatında da onun yanında olmayı nasıl arzu ettiklerini düşünmemiz yerinde olur. Onlardan bazıları, Peygamber ﷺ aralarında hayatta iken bile ondan ayrılmayı aklarına bile getiremiyorlardı. Bu ayet indiğinde kalpleri umutla doldu.

It is fitting here that we should reflect on how the Prophet’s Companions yearned for his company in the life to come as well. Some of them could not even contemplate parting with him, when he was still alive among them. When this verse was revealed, their hearts were filled with hope.

El-Taberî, Sa'îd ibn Cübeyr'den rivayet ederek şöyle anlatır: Ensar'dan bir adam, Peygamber'in yanına üzgün bir halde geldi. Peygamber ﷺ ona üzüntüsünün sebebini sordu. Adam, "Aklımdan geçen bir şey var" dedi. Peygamber ﷺ bunun ne olduğunu sorunca adam şöyle dedi: "Sabah akşam sizi görmeye geliyor, yüzünüze bakıyor ve yanınızda oturuyoruz. Yarın ise siz, cennette diğer peygamberlerle birlikte olmak üzere yükseltileceksiniz ve biz size ulaşamayacağız." Peygamber ﷺ ona hiçbir cevap vermedi. Bunun üzerine şu ayet indi: {Kim Allah'a ve Peygambere itaat ederse, işte onlar, Allah'ın nimet verdiği peygamberler, sıddıklar, şehitler ve salihlerle birlikte olacaklardır...} Peygamber ﷺ, adama bu sevindirici haberi vermesi için birini gönderdi.