Yusuf'un kardeşleri, küçük kardeşlerini kurtarmak için yaptıkları bütün girişimlerin boşa çıktığını anlayınca, Yusuf'u bırakıp gittiler. Ciddi istişarelere dalarak bir araya oturdular. Birbirleriyle son derece ciddi bir biçimde görüş alışverişinde bulunduklarını görüyoruz. Sure, aralarında söyledikleri şeylerin hepsini anlatmaz. Yalnızca, sonraki adımlarının temelini oluşturan son sözü kaydeder: {Ondan umudu kesince, aralarında ciddi bir istişare yapmak üzere çekildiler. İçlerinde en büyükleri şöyle dedi:}

When Joseph’s brothers realized that all their attempts to rescue their young brother were in vain, they left Joseph and went away. They sat in council, deeply involved in earnest consultations. We see them exchanging views in a very serious manner. The sūrah does not mention all that they said. It only records the last statement which formed the basis of their next steps: “When they despaired of [moving] him, they withdrew to begin earnest consultations among themselves. The eldest of them said:

Babanızın sizden Allah adına nasıl söz aldığını ve daha önce Yusuf konusunda nasıl kusur işlediğinizi hatırlamıyor musunuz? Babam bana izin vermedikçe ya da Allah benim lehime hükmetmedikçe bu topraklardan ayrılmayacağım. O, hükmedenlerin en hayırlısıdır.” Babanıza dönün ve deyin ki: “Baba, oğlun hırsızlık yaptı. Biz yalnızca bildiğimiz şeye şahitlik ederiz. Gaybı biz bilemeyiz. Bulunduğumuz kentin halkına ve içinde yolculuk ettiğimiz kafileye sorabilirsin. Biz kesinlikle doğruyu söylüyoruz.”

Do you not recall that your father took from you a pledge in God’s name, and that previously you were at fault with respect to Joseph? I shall not depart from this land until my father gives me leave or God judges for me. He is certainly the best of judges.’ Go back to your father and say: ‘Father, your son has stolen. We testify only to that which we know. We cannot guard against the unforeseen. You may ask the [people of the] town where we were, and the caravan with which we travelled. We are certainly telling the truth.’“ (Verses 80-82)

En büyükleri, onlara verdikleri sözü ve Yusuf'a ve onun iyiliğine karşı olan ihmallerini hatırlatır. Bu iki olayı, kendi kararının dayanağı olarak birleştirir: Babası ona izin verene kadar ya da Allah, kesinlikle boyun eğeceği bir hüküm verene kadar Mısır'dan ayrılmayacak ve babasıyla görüşmeyecektir.

The eldest reminds them of the pledge they had given and of their carelessness about Joseph and his welfare. He combines the two events as the basis for his own decision which is not to leave Egypt or meet his father until the latter has given him permission to do so, or God has made a judgement to which he would certainly submit.

O, kardeşlerinden geri kalanların babalarının yanına dönüp ona tüm açıklığıyla, oğlunun bir şey çaldığını ve bu yüzden alıkonulduğunu söylemelerini ister. Bildikleri tek şey buydu. Kardeşleri masumsa ve bütün bu durumda başka bir şey varsa, bu kesinlikle onlardan gizlenmişti; Allah'ın hikmetiyle onlardan saklamayı seçtiği şeylerden de sorumlu tutulamazlardı.

Herkes Yusuf'un dönüşü karşısında umutsuzluğa kapılırken, bu, Rabbi hakkında gerçeği bilen bu takvalı yaşlı adam üzerinde hiçbir etki yaratmaz. Bu bilgi, başkalarınca kolayca görülmeyen bir bilgidir. Böyle bir bilgi, gerçek bir duygu ve Allah'ın kudretine, lütfune, ihsanına ve salih kullarına bahşettiği merhamete dair bir tecrübeye dayanır. Ancak, Allah'ın kudretine, lütfuna, ihsanına ve salih kullarına bahşettiği merhamete dair bir tecrübeye dayanan bu bilgi, başkalarınca kolayca görülmez. Hmm, I need to correct that: the passage says "God", so I should write Tanrı, not Allah, and the Qur'an verse quote should be handled accordingly. Here is the corrected translation: Herkes Yusuf'un dönüşü karşısında umutsuzluğa kapılırken, bu durum Rabbi hakkında gerçeği bilen bu takvalı yaşlı adam üzerinde hiçbir etki yaratmaz. Bu bilgi, başkalarınca kolayca görülemeyen bir bilgidir. Böyle bir bilgi, gerçek bir duyguya ve Tanrı'nın kudretine, lütfuna, ihsanına ve salih kullarına bahşettiği merhamete dair bir tecrübeye dayanır. Yaşlı adamın, "Sizin bilmediğinizi ben Tanrı'dan bilirim" sözü bu gerçeği ifade eder; bizim bunu ifade edemeyişimiz gibi. Bu, yalnızca benzer bir tecrübe yaşamış olanların takdir edebileceği bir gerçeği içerir. Bu tür insanlar, zorluklar karşısında sıkıntıya ya da umutsuzluğa boyun eğmezler. Aksine, güçlükler onların imanını ve Tanrı'nın kudretine ve merhametine olan güvenlerini yalnızca artırır. Bunun ötesini söylemeyeceğiz. Tanrı'ya, bize bahşettiği lütuf için hamd ederiz. O, Kendisi ile bizim aramızda olanı bilir ve görür.

Whilst everyone else despairs at Joseph’s return, this has no effect on this pious old man who knows the truth about his Lord, which is a knowledge that is not readily apparent to others. Such knowledge is based on real feeling and an experience of God’s ability, kindness, grace and the mercy He bestows on pious servants. His statement, ‘I know of God what you do not know,’ expresses this fact as we cannot. It embodies a truth which is only appreciated by those who have had a similar experience. Such people do not succumb to hardship or despair in the face of adversity. In fact adversity only enhances their faith and trust in God’s power and mercy. We will not say more than that. We praise God for the grace He has bestowed on us. He knows and sees what is between Him and us.

Ya'kub, oğullarına geri dönüp iki küçük kardeşleri hakkında haber aramalarını emreder: "Oğullarım, gidin Yusuf'u ve kardeşini araştırın; Allah'ın rahmetinden ümidinizi kesmeyin; çünkü Allah'ın rahmetinden ancak kâfirler ümidini keser." (Ayet 87) Bu, kalbi Tanrılık gerçeğinin farkında olan bir insanın tutumudur. "Oğullarım, gidin Yusuf'u ve kardeşini araştırın." Arapça "haber aramak" anlamındaki taḥassasū ifadesi, nazik ve sabırlı bir arayış çağrışımları taşır; öyle ki kardeşlerinin başına ne geldiğini öğrenmek için gösterdikleri çabada kendi ruhlarından bir şeyler ortaya koyabilsinler. Tanrı'dan asla ümidini kesmemelidirler, çünkü O onlara rahmet ve merhametle yönelebilir. Burada "rahmet" anlamında kullanılan rawḥ kelimesi bile, zorluktan kurtulan bir ruhun özgürleşme deneyimini çağrıştırır.

Onlar ayrıca Yusuf'a bahşedilen Tanrı lütfunun, yani ona verilen yüksek mevkinin ve sabır, takva ve iyilik gibi niteliklerinin farkına vardıklarını da kabul ettiler. Yusuf, suçlarını kabul etmelerine bağışlayıcı bir merhametle karşılık verdi ve böylece kendilerinden utanma ihtiyaçları ortadan kalktı. Bu, Yusuf'un önceki sınavlarından sıkıntı ve zindanla başarıyla çıktığı gibi, bu sınavından da refah ve iktidarla başarıyla çıktığını gösterir.

They also acknowledged what they realized to be aspects of God’s grace bestowed on Joseph, giving him high position, and qualities of forbearance, piety and benevolence. Joseph replied to their acknowledgement of guilt with charitable forgiveness that ended the need for them to feel ashamed of themselves. This shows that Joseph came through his trial with affluence and power as successfully as he came through the earlier trials with hardship and imprisonment.

Yusuf, kardeşlerine karşı çok bağışlayıcıdır. Onların sözüne, her türlü kınamayı bir kenara bırakarak karşılık verir: "Bugün size hiçbir kınama yok. Allah sizi bağışlasın. O, merhamet edenlerin en merhametlisidir." (Ayet 52) Böylece geçmişte yaşananların içinde hiçbir kin ya da acı bırakmadığını gösterir. Kardeşlerinin bağışlanması için Allah'a dua eder ve sohbeti, üzüntüsü dinmeyen babasının durumu gibi ilgi gerektiren konulara çevirir; babasının gözleri hüzünden beyazlaşmıştı. Yusuf, babasına bu müjdeyi bir an önce ulaştırmak ve onunla en kısa sürede buluşmak ister.

Joseph is very charitable to his brothers. He replies to their statement by waiving all reproach: “None shall reproach you today. May God forgive you. He is indeed the Most Merciful of those who show mercy.” (Verse 52) He thus shows that the events of the past have left no lingering bitterness in him. He prays to God to forgive his brothers and turns tie conversation to matters that need attention, such as his father whose sorrow was unabated, and whose eyes had become white with grief. Joseph wants to speed up the process of giving him the good news and to meet him as soon as possible.

En acil olanı, onun sıkıntısını gidermek ve gücünü ve görme yetisini geri kazanmasına yardımcı olmaktı. Bu yüzden kardeşlerine şöyle der: “Şimdi gidin, bu gömleğimi alın ve babamın yüzüne sürün, görüşü geri gelecektir. Sonra bütün ailenizle birlikte bana dönün.” (Ayet 93)

Most urgent of all, he wanted to remove his distress and to help him regain his strength and his eyesight. Hence he tells his brothers: “Now go and take this shirt of mine and lay it over my father’s face, and he will recover his sight. Then come back to me with all your family.” (Verse 93)

Yusuf bunu, babasının gönül bulanmadan gözlerinin açılacağını nereden biliyordu? Bu da Allah'ın ona öğrettiklerinin bir parçasıydı. Ani bir şaşkınlık, mucizevi sonuçlar doğurabilir. Üstelik Yusuf ile Yakub, Allah'ın elçileri olmak üzere seçtiği peygamberler olduğuna göre, neden bir mucize olmasın?

Sûre, bizi bir kez daha şaşırtıyor. Bu son yolculuğa dair tüm ayrıntıları bir kenara bırakarak, doğrudan yoğun duygularla dolu bir son sahneye geçiyor. Yorumumuza, uzun zaman önce kaybettikleri oğulları Yusuf ile belirlenmiş buluşmalarına yaklaşan aile ile devam ediyoruz.

The sūrah gives us yet another surprise. Leaving out all details about this last trip, it moves directly to a highly charged final scene. We pick up our commentary with the family approaching its appointed meeting with Joseph its long departed son.

Hepsi Yusuf'un huzuruna çıktıklarında, Yusuf anne babasını yanına aldı ve şöyle dedi:

“When they all presented themselves before Joseph, he drew his parents to himself saying:

"Allah dilerse, güvenle Mısır'a girin." Ve anne babasını en yüksek onur makamına çıkardı; onlar da ona secde ederek yere kapandılar. Yusuf şöyle dedi:

‘Enter Egypt in peace, if it so pleases God.’ And he raised his parents to the highest place of honour, and they fell down on their knees, prostrating themselves before him. He said:

"Babacığım, bu, çok önceki rüyamın gerçek anlamıdır. Rabbim onu gerçekleştirdi. Bana karşı lütufkâr davrandı; beni zindandan çıkardı ve Şeytan benimle kardeşlerim arasına fitne soktuktan sonra sizi çölden getirdi. Rabbim dilediği şekilde lütufkârdır. Hiç şüphesiz O, her şeyi bilendir, hikmet sahibidir."

‘Father, this is the real meaning of my dream of long ago. My Lord has made it come true. He has been gracious to me, releasing me from prison, and bringing you all from the desert after Satan had sown discord between me and my brothers. My Lord is gracious in whatever way He wishes. He is All-Knowing, truly Wise.” (Verses 99-100)

Elbette bu çok güçlü bir sahne. Umutsuzluk ve kaybedilmiş umut, acı ve sıkıntı, özlem ve keder, bir de kavuşma için yükselen sessiz ve acil bir yalvarış gibi, taşıdıkları her şeyle birlikte uzun yıllar geçti. Kolay aşılamayacak bir imtihanın uzun ve zorlu yılları. Tüm bunlardan sonra, duygu yoğunluğu, haz, mutluluk ve heyecan dolu bu güçlü sahneye ulaşıyoruz. Bu, hikâyenin başındaki sahneyle yakından bağlantılı bir son sahne. Başlangıç sahnesi çoktan geride kaldı, ama son sahne şimdi gerçekleşiyor. İki sahne arasında Yusuf, Allah'ı anıyor ve O'nu asla unutmuyor: "Hepsi Yusuf'un huzuruna girdiğinde, anne babasını yanına çekti ve şöyle dedi: 'Allah dilerse, emin olarak Mısır'a girin.'" (Ayet 99)

It is certainly a most powerful scene. Long years have passed with all that they carried of despair and lost hope, pain and distress, longing and grief, and also an urgent, silent plea for reunion. Long hard years of a test that is not easy to pass. After all that we have this powerful scene, with its intensity of feeling, pleasure, happiness and emotion. It is a final scene that is closely connected to the opening one in the story. The opening scene is long gone, but the final one is now taking place. Between the two, Joseph remembers God, never allowing himself to forget Him: “When they all presented themselves before Joseph, he drew his parents to himself saying: ‘Enter Egypt in peace, if it so pleases God.’“ (Verse 99)