Sözcüklerin, fikirlerin ve kavramların savaş alanından sûre şimdi silahlı çatışmanın alanına, Uhud Savaşı'na yöneliyor.

From the battlefield of words and ideas and concepts the sūrah turns now to that of armed combat: the Battle of Uĥud.

Uhud, ancak silahlı bir çatışma değildi; daha çok Müslüman vicdanının içinde yaşanan bir mücadeleydi. Kapsamı, insanın bütün davranışlarını, duygularını, heyecanlarını, arzularını, içgüdülerini ve sınırlarını kuşatıyordu. Kur'an, insan ruhunu en şefkatli ve yumuşak bir biçimde, herhangi bir zorlayıcı karşılaşmadan daha kapsamlı ve etkili bir yolla terbiye etmek için oradaydı.

Uĥud was not, however, solely an armed confrontation; it was rather a struggle within the Muslim conscience. Its scope encompassed the whole gamut of human behaviour, feelings, emotions, aspirations, instincts and limitations. The Qur’ān was there to coach the human soul in the most caring and gentle way, and in a manner that is more comprehensive and effective than any forceful confrontation.

Önce zafer geldi, ardından bozgunluk. Ancak daha tatlı ve daha büyük bir zafer hâlâ gelecekti. Bu, aydınlanmanın ve Kur'an'ın ortaya koyduğu hakikatleri kavramada berraklığın zaferiydi. Bu hakikatlerin inançlar hâline gelip yerleşmesinin zaferiydi. Müslümanların kalpleri imtihan edildi ve arındırıldı, safları ayrıştı ve bütün topluluk öncekinden daha net kavramlar, daha kesin değerler ve daha güçlü duygularla yoluna devam etti. Ayrıca münafıkların büyük ölçüde ayrıştırılması sağlandı. Bunun ardından gelen süreçte, duygularda, sözlerde, davranışlarda ve eylemlerde görünen münafıklık ile samimiyetin özellikleri çok daha açık hâle geldi; imanın yükümlülükleri ve beraberinde getirdiği sorumluluklar da öyle. Savaş, her adımda Müslümanların ilimde, ibadette, teşkilatlanmada, itaatte ve Allah Teâlâ'ya tam bir tevekkülde hazırlanmaları gereken şeyleri açıkça ortaya koydu. Zafer zamanında da, yenilgi zamanında da, hayatta da, ölümde de her şey yalnızca O'nun elindedir ve her zaman öyle olmuştur.

First came the victory, and then the setback. The sweeter and greater triumph, however, was still to come. It was the triumph of enlightenment and of a clarity of understanding the facts as the Qur’ān lays them down. A triumph of having those facts established as convictions. Muslim hearts were put to the test and purified, their ranks were set apart and the whole community proceeded with clearer concepts, more definite values, and stronger feelings than before. Furthermore, the hypocrites were largely set apart. In what ensued, the characteristics of hypocrisy and sincerity, as manifested in feelings, words, behaviour and actions, became much clearer, as did the obligations of faith and the responsibilities attendant on it. The battle clearly defined the preparations required of the Muslims in knowledge, devotion, organisation, compliance and total dependence on God Almighty, every step of the way. Everything was and is up to Him alone, in times of victory as in times of defeat, in life as in death.

Kureyş'ten öne çıkan ilk adam Ebû Âmir'di; kendisine "Rahip" denirdi, ama Peygamber ﷺ ona "Azgın" lakabını takmıştı. İslam'dan önce Evs kabilesinin önderiydi, fakat İslam'ı kabul etmeyi reddetti ve Peygamber ﷺ'e açık düşmanlık ilan etti. Müslümanlara karşı Kureyş'i birleştirmek amacıyla Medine'den ayrılıp Mekke'deki Kureyş'in yanına gitmişti. Mekkelileri Müslümanlara karşı savaşa teşvik etti ve kendisini gördükleri anda arkasından gelecek olan kabilesi Evs'in desteğini vaat etti. Savaş meydanına adım atan ilk kişi oldu, kendini tanıttı ve Peygamber ﷺ'in ordusunda bulunan kavmini kendi tarafına gelmeye çağırdı. Çağrısı reddedildi ve lanetlendi. Kavminin başına "bir kötülük" geldiğini ilan ederek, coşkun bir gayretle Müslümanlarla savaşmaya devam etti.

The first man to come forward from the Quraysh was Abū. `Āmir, known as “the Monk”, but whom the Prophet nick-named “the Transgressor”. He was a leader of the Aws tribe before Islam but he refused to accept Islam and declared open hostility towards the Prophet. He had left Madinah to join the Quraysh in Makkah with the aim of rallying them against the Muslims. He enticed the Makkans to go to war against the Muslims, promising them the support of his tribe, the Aws, whom he said would follow him as soon as they saw him. He was the first man to step into the fighting arena, introduced himself and called over to his people among the Prophet’s army to come over to his side. He was rejected and cursed. Declaring that “some evil” had befallen his people, he went on to fight the Muslims with fanatical zeal.

Ebu Dücâne, Talha bin Ubeydullah, Hamza bin Abdülmuttalib, Ali bin Ebu Talib, en-Nadr bin Enes, Sa'd bin er-Rabî' gibi isimleri saymakla bitmeyecek birçok sahabi, savaş başladığında olağanüstü bir cesaret gösterdi.

Abū Dujānah, Ţalĥah ibn `Ubayd Allah, Ĥamzah ibn `Abd al-Muţţalib, `Alī ibn Abī Ţālib, al-Nađīr ibn Anas, Sa`d ibn al-Rabī`, to mention but a few, showed tremendous courage when the combat started.

Günün ilk bölümünde Müslümanlar üstün geldi ve Kureyş'in en yiğit olanlarından 70 kişi düştü. Arap askerlerinin çoğu dağılarak kadınların konakladığı yere geri kaçtı. Kadınlar elbiselerini topladılar ve kendileri de kaçışa geçtiler.

In the early part of the day, the Muslims prevailed and 70 of the most valiant of the Quraysh fell. The bulk of the Arab troops were scattered and ran back to where the women were camped. The women lifted their dresses and themselves took flight.

Müslüman okçular, kâfirlerin geri çekildiğini görünce, Peygamber'in asla terk etmemelerini emrettiği görevlendirildikleri mevzileri bıraktılar. "Ganimet! Ganimet!" diye bağırıyorlardı. Komutanları, Peygamber'in talimatlarını hatırlatarak onları geri çağırdı, ancak onlar buna aldırış etmediler. Uhud'daki mevzileri savunmasız bırakarak ganimetin peşine düştüler.

Bu özet, savaşın tüm yönlerini kapsamadığı gibi, o gün yaşanan önemli olayların hepsini de ayrıntılarıyla anlatmamaktadır. Bu nedenle, bunu tamamlamak amacıyla, o unutulmaz olayın bazı dikkat çekici hadiselerine birlikte bakalım.

This summary by no means covers all aspects of the battle or details all the significant events of that day. As a complement, therefore, let us review some of the more remarkable incidents of that memorable episode.

Savaşın doruk noktasında, Müslüman okçuların mevzilerini terk etmesinin ardından, müşriklerin kuşatması, "Muhammed öldürüldü" çığlığı ve Müslümanlar arasında çıkan karmaşa sırasında, Amr ibn Kami'ah, Peygamber'e yaklaşmayı başaran kâfirlerden biriydi. Bu şaşkınlık ve karmaşa ortamında, Umm Ammâre olarak da bilinen, Nusaybe bint Ka'b el-Mâziniyye adlı bir hanım, Peygamber ﷺ'i kararlılıkla koruyordu. Kılıcıyla Amr ibn Kami'ah'a defalarca vurdu, ancak o iki kalkanıyla iyi korunuyordu. Karşılık olarak, o da kılıcıyla Nusaybe'nin omzuna vurdu ve onu ağır biçimde yaraladı.

At the climax of the fighting, following the Muslim archers’ desertion of their positions, the encirclement by the idolaters, the cry that “Muĥammad had been killed”, and the outbreak of mayhem among the Muslims, `Amr ibn Qamī’ah was one of the unbelievers who managed to get close to the Prophet. In that bewildering state of confusion, a lady called Nusaibah bint Ka`b al-Māziniyyah, also known as Umm `Imārah, was staunchly covering the Prophet. She hit `Amr ibn Qamī’ah several times with her sword, but he was well-protected by his two shields. In return, he hit Nusaibah on her shoulder with his sword, seriously wounding her.

Ebû Dücâne de Peygamber'i koruyordu. Sırtına isabet eden okların yağmuruna rağmen hiç sarsılmadı ve sürekli olarak Peygamber'in üzerine eğilmiş durumda kaldı. ﷺ

Abū. Dujānah was also shielding the Prophet. Despite the volley of arrows that were hitting his back, he never wavered, all the while leaning over the Prophet.

Bir noktada Ţalĥah ibn ‘Ubaydullah Peygamber’e doğru koştu ve yalnızca o onu savunuyordu. Düşene kadar bu konumu sürdürdü. İbn Ĥibbân, Peygamber’in eşi `Ā’işe’nin, babası Ebû Bekir’in şöyle dediğini rivayet ettiğini nakleder: “Peygamber Uĥud’da yalnız bırakıldığında, ona ilk giden ben oldum. Onu savunan bir adam buldum ve ‘Ţalĥah olsun; Ţalĥah olsun’ dedim. Kısa süre sonra Ebû `Ubeyde ibnu’l-Cerrâĥ bir kuş gibi uçarak bana doğru geldi ve ikimiz de Peygamber’e doğru koştuk. Ţalĥah’ın yaralı bir şekilde düşmüş olduğunu gördük. Peygamber bizden onunla ilgilenmemizi istedi. Peygamber bir okla vuruldu ve miğferinin iki halkası yanağına batmıştı. Bunlardan birini çekip çıkarmak için yanına gittim, ancak Ebû `Ubeyde beni onu çıkarmasına izin vermem için yalvardı. Halkayı dişleriyle kavrayıp Peygamber’e zarar vermemeye özen göstererek yavaşça çıkarmaya başladı. Çıkarmayı başardı, ama kendi ön dişlerinden biri döküldü. Sonra diğer halkayı Peygamber’in yanağından çıkarmak için yanına gittim, fakat Ebû `Ubeyde yine bunu kendisinin yapmasına izin vermemi istedi. Dikkatle dişleriyle çekip çıkardı ve ön dişlerinden bir diğeri daha döküldü. Peygamber bu sırada bizi, ‘on birkaç yerinden yaralanmış olan Ţalĥah’a gidip yardım etmeye’ teşvik ediyordu.” `Alî ibn Ebî Ţâlib Peygamber’in yarasını su ile temizliyordu, eşi ve Peygamber’in kızlarından biri olan Fâtıma da ona yardım ediyordu. Fâtıma, yaradan akan kanı görünce bir hasır yakıp yaranın üzerine koydu, böylece kanamanın durması sağlandı.

Bunlar, zafer ile yenilgi arasında gidip gelen bir çatışmanın savaş meydanından kesitlerdir; bu iki sonucu yalnızca geçici bir itaatsizlik ya da bir görevin kısa süreli ihmali ayırmıştır. Uhud, en yücenin de en aşağının da görüldüğü bir yer oldu; hem eşsiz cesaret ve yiğitlik örneklerine, hem de münafıklık ve yılgınlık örneklerine sahne oldu.

These are some glimpses from the battlefield of a confrontation that oscillated between victory and defeat, separated only by a passing disobedience or a fleeting neglect of duty. Uĥud witnessed the highest of the high and the lowest of the low, and saw unique examples of bravery and courage as well as of hypocrisy and defeatism.

Genel tablo, Müslümanlar arasındaki birlik ve beraberlik eksikliğini ve bazı zihinlerdeki karışıklık ile bulanıklığı yansıtmaktadır. Allah'ın takdiri böyle olduğu için durum acı bir sonuca ve Müslümanlar için ağır fedakârlıklara yol açtı. Bunların en ciddisi, Peygamberin ﷺ bizzat yaralanmasıydı; bu durum, sahabeleri için son derece acı verici ve üzücü olmalıydı. Böylece ağır bir bedel ödediler, ancak çok derin bir ders aldılar. Tanrı, kalplerini sınamak ve saflarını arındırmak istedi. Ayrıca topluluklarını, insanlığa önderlik etme ve O'nun düzenini yeryüzünde en mükemmel ama gerçekçi biçimde kurma gibi daha büyük göreve hazırlamak istedi.

The overall picture reflects a lack of cohesion and inconsistency among the Muslims and a state of confusion and haziness in some of their minds. As was God’s will, the situation led to a bitter outcome and heavy sacrifices for the Muslims. The most serious of these was the wounding of the Prophet himself, which must have been extremely painful and distressing for his companions. Thus they paid a heavy price, but they learnt a most profound lesson. God wanted to test their hearts and cleanse their ranks. He also wished to prepare their community for the greater mission of leading humankind and establishing His order on earth in its most perfect but realistic form.

Şimdi Kur'ân'ın kendine özgü üslûbuyla bu durumu nasıl ele aldığına bakalım. Kur'ân metni savaş olaylarını sırasıyla anlatmaz; savaşa katılanların kalplerinde ve zihinlerinde neler olup bittiğini izler. Olaylar ve hadiseler ise açıklama ve yol gösterme için birer malzeme olarak kullanılır.

Let us now see how the Qur’ān, in its unique style, tackled the situation. The Qur’ānic text does not relate the events of battle in sequence, but traces what goes on inside the hearts and minds of the participants. Events and incidents are used as material for clarification and guidance.

Amaç, olup bitenlerin kronolojik bir anlatımını vermek değil, olayların ardındaki dersleri, ahlaki ilkeleri ve değerleri belirleyip kavramak, böylece eğitim ve aydınlanma sağlamaktır. Kur'ân, hâkim ruh halini belirleyen duyguları ve kaygıları ele alır ve bunlarla ilgili temel İlahî kanunları ve ilkeleri ortaya koyar. Dolayısıyla olaylar, etrafında bütün anlatımın döndüğü pek çok duygu, özellik, sonuç ve çıkarım için bir temel ya da dönüm noktası hâline gelir. Kur'ân, insan vicdanının ve insan hayatının inceliklerini araştırır. Bu örüntü defalarca tekrarlanır ve sonunda olayların tam bir anlatımını ortaya koyar. Aslında anlatı, delilleri odaklamak ve olayların insan vicdanı üzerindeki etkisini açıkça anlamak için bir araç ya da vasıtadan başka bir şey değildir. Bu sayede okuyucu, neyin olduğunu kavramakta güçlük çekmez ve sebepleri ya da amaçları konusunda herhangi bir karışıklık yaşamaz.

Hatırla ki, sen ev halkını erkenden terk edip mü'minleri savaş mevzilerine yerleştirmek için yola çıkmıştın. Allah her şeyi işitendir, her şeyi bilendir. İçinizden iki grup cesaretini kaybetmek üzereyken, Allah onların koruyucusuydu. Mü'minler yalnız Allah'a tevekkül etsinler.

Remember when you set out from your home at an early hour to assign the believers to their battle posts. God hears all and knows all. Two of your groups were about to lose heart, but God was their protector. In God shall the believers trust. (Verses 121-2)

Bu, açılış sahnesinin, muhataplarının zihninde hâlâ taze ve açık olduğu bir sırada, tüm gerçekliği ve canlılığıyla yeniden hatırlatılmasıdır. Ancak sûre, o an görünür olmayan başka unsurları da öne çıkarmaktadır. Birincisi, Tanrı'nın orada olup biten her şeyden haberdar oluşu ve her şeyi bilmesidir. Kur'an, Müslümanların kalplerinde daha açık ve derin bir iman ile anlayışı pekiştirmek için bu gerçeği sürekli olarak onların zihnine kazır. Bu, İslam sisteminin en temel ve en büyük yönüdür ve bu dinin tam olarak anlaşılmasını iddia eden hiç kimse, bu inancı hem vicdanında hem de aklında sağlam bir biçimde yerleştirmeden bunu başaramaz.

This is the opening scene, recalled in all its reality and vigour whilst still fresh and clear in the minds of those being so addressed. The sūrah, however, brings into focus other factors that were not visible at the time. First, God’s presence and knowledge of all that was going on. The Qur’ān always impresses this fact upon the Muslims so as to reinforce in their hearts a clearer and deeper faith and understanding. It is the major and most fundamental facet of the Islamic system and no one can claim a full understanding of this religion without it being firmly established in both their conscience and their mind.

“Hani, sabah erkenden ailenin evinden çıkıp mü'minleri savaş mevzilerine yerleştirdiğin zamanı hatırla. Allah işitendir, bilendir.” (121. ayet) Bu ayet, Peygamber'in ‘Â’işe'nin evinden, savaş elbisesini giyip Sahabileriyle istişare ettikten ve hepsinin Medine dışında düşmanla karşılaşmaya gitmeleri gerektiği konusunda fikir birliğine vardıktan sonra yola çıkışına işaret etmektedir. Peygamber ﷺ, okçular da dahil olmak üzere Müslüman birliklerini düzenleyerek, onlara görevler ve savaş alanındaki mevkiler verdi. Ancak sure bir yeni gerçeği de ortaya koymaktadır: “Allah işitendir, bilendir.” Ne büyük bir olay! Yüce Allah olup bitenleri müşahede ediyordu. Ne müthiş! Allah istişareyi görüyor ve orada bulunan herkesin kalp ve zihinlerinde neler olduğunu biliyordu.

“Remember when you set out from your home at an early hour to assign the believers to their battle posts. God hears all and knows all.” (Verse 121) This is a reference to the Prophet setting out from `Ā’ishah’s home, having donned his battle dress, consulted with his Companions and all of them having arrived at the consensus that the Muslims should go and meet the enemy outside Madinah. The Prophet went on to organise the Muslim troops, including the archers, assigning them duties and positions around the battlefield. But the sūrah also introduces a new fact: “God hears all and knows all.” What a momentous event. God Almighty was witnessing the proceedings. How awesome! God was witnessing the consultation and was aware of what was going on inside the hearts and minds of all those present.

Sure'nin konusu, Müslümanların zafere yakın olmalarına rağmen galip gelemedikleri savaştır. Sure, kendi çıkarlarını inancın çıkarlarının önüne koyan münafık Abdullah ibn Ubey ve onun takipçilerine yapılan bir atıfla başlar. Neredeyse cesaretlerini yitirip geri çekilen iki Müslüman grubu hakkında ima da bulunur ve ganimet hırsıyla mevzilerini terk eden okçuların bozgunuyla son bulur. Bazı Müslümanların savaş meydanındaki örnek davranışları, Müslüman ordugâhını nihai ve acı sonuçtan kurtarmadı. Bu durum, saflarındaki kusurların ve düşüncelerindeki karışıklığın bir sonucuydu.

The sūrah takes up the discussion of the battle in which, though they were close to victory, the Muslims did not prevail. It begins with a reference to the hypocrite `Abdullāh ibn Ubayy and his followers, who put their own selfish interests ahead of the interests of the faith. It alludes to the two Muslim groups who almost lost heart and withdrew, and concludes with the archers’ desertion of their positions, driven by greed in pursuit of booty. The exemplary conduct of some Muslims on the battlefield did not spare the Muslim camp the final and dismal outcome. This was the result of flaws in their ranks and confusion in their thinking.

Uhud'un olaylarını inceleyip değerlendirmeye geçmeden önce, sûre Müslümanlara Bedir Savaşı'ndaki zaferlerini hatırlatır. Bu, iki durumu karşılaştırmaları ve hem zaferin hem de yenilgінin kök nedenlerini ve sonuçlarını, ayrıca kendi zayıf ve güçlü yönlerini düşünmeleri için onlara bir fırsat sunar.

Before the sūrah goes on to analyse and review the events of Uĥud, however, the Muslims are reminded of their victory at the Battle of Badr. This provides them with the opportunity to compare the two situations and to reflect on the root causes and results of both victory and defeat, as also on their own weaknesses and strengths.

Onların, zafer ve yenilgінін Tanrı takdirinin sonucu olduğunu ve belirli, önceden belirlenmiş bir amaca yönelik gerçekleştiğini anlamaları gerekir. Her koşulda her şeyin sonunda Tanrı'nın elinde olduğuna inanmaları gerekir. Bu konuda sure şöyle der:

They have to realise that victory and defeat are the result of Divine providence, brought about for a specific, predetermined purpose. They have to believe that, after all, everything is in God’s hands in all circumstances. The sūrah says in this respect:

Tanrı, çaresiz bir durumdayken Bedir'de size zafer verdi. Bu yüzden Tanrı'dan korkun ki şükredesiniz. Sen müminlere şöyle dedin: "Rabbinizin size yardım etmek üzere üç bin melek indirmesi size yeter mi?"

God gave you victory at Badr when you were utterly weak. Therefore fear God, that you may have cause to be grateful. You said to the believers: “Is it not enough for you [to know] that your Lord should send down three thousand angels to support you?

Sûrenin Uhud Savaşı'na özellikle değinmeye geçmeden önce, faizi ve faiz muamelelerini, Allah'a ve Elçisine itaati, bolluk ve darlık zamanlarında Allah yolunda harcamayı, İslam'ın dayanışmaya dayalı iş birliği sistemi ile kötü faizci sistemin karşıtlığını, öfkeyi kontrol etmeyi, başkalarının hatalarını bağışlamayı, Allah'a dua ederek bağışlanma dilemeyi ve bir hata işlendiğinde tövbe ederek O'na yönelmeyi konu alan yedi ayetlik kısa bir bölüm bulunmaktadır.

Before the sūrah moves on to refer specifically to the Battle of Uĥud, we have a short passage of seven verses which speak about usury and its transactions, obeying God and His Messenger, spending money in God’s cause at times of prosperity and adversity, the Islamic co-operative system as opposed to the evil usurious system, controlling one’s anger, forgiving other people’s mistakes, praying to God for forgiveness and turning to Him in repentance when a mistake is committed.

Bu yönergeler, İslam inancının temel bir özelliğine dolaylı bir gönderme yapılarak, askeri çatışmanın tartışılmasından hemen önce verilmektedir.

These directives are given immediately before the discussion of the military confrontation by way of implicit reference to a basic characteristic of the Islamic faith.

İslam, insan hayatının her yönünü kapsayan ve insanın her faaliyetini tek bir temel değer etrafında toplayan bütünlüklü ve tek bir sistemdir. Bu temel değer, yalnızca O'na ibadet ederek ve insan hayatındaki her şeyi O'na adayarak Allah'a teslim olmaktır. İnsan hayatının her alanında, öncelikle Allah'ın neyi emrettiğinden emin olmalı ve O'nun emrini isteyerek yerine getirmeliyiz. Bu talimatların surede bu şekilde bir araya getirilmiş olması, insan faaliyetlerinin tüm yönlerinin birbirine karşılıklı olarak bağlı olduğuna ve bu karşılıklı bağlılığın insan faaliyetinin toplam sonucu üzerinde önemli bir etkisi olduğuna açık bir işarettir.

Islam is a single and comprehensive system which caters for every aspect of human life and makes every human activity revolve around one essential value, namely, submission to God as represented by worshipping Him alone and dedicating everything in human life to Him. In every sphere of human life, we must first make sure of what God bids us and willingly do His bidding. The fact that these instructions are so grouped together in the sūrah is a clear reference to the fact that all aspects of human activity are mutually interdependent, and their interdependence has a considerable effect on the total sum of human activity.

İslam sistemi insanı bütünlüklü bir varlık olarak ele alır. Müslüman topluluğun bütün hayatını, parça parça olanı tercih etmeyip her yönüyle kapsayıcı bir biçimde düzenler. Askeri bir çatışmaya hazırlanmak ile bir yandan nefislerin ve kalplerin arındırılması, arzuların denetlenmesi ve topluluk içinde sevgi ile dostluğun yayılması, öte yandan bu iki unsurun bir arada ele alınması da bu bütüncül bakış açısıyla değerlendirilmelidir. Tüm bu yönler birbiri üzerinde karşılıklı etkilere sahiptir. Bu yönergelerin her birini ayrı ayrı ele alarak ayrıntılı bir şekilde incelediğimizde, bunların Müslüman topluluğun hayatındaki temel rolünü ve diğer tüm alanlarda olduğu gibi savaş meydanındaki gücü ve potansiyeli üzerindeki etkisini kaçınılmaz olarak kabul etmiş oluruz.

Ey iman edenler! Faizi kat kat katlanarak yemeyin.

Believers, do not gorge yourselves on usury, doubling (your money] again and again.

{Allah'tan korkun ki kurtuluşa eresiniz. Kâfirler için hazırlanmış olan Ateş'ten sakının; Allah'a ve Resûl'e itaat edin ki merhamete nail olasınız.} (Âl-i İmrân, 130-132)

Have fear of God, so that you may prosper. Guard yourselves against the Fire which has been prepared for the unbelievers; and obey God and the messenger, that you may be graced with mercy. (Verses 130-2)

Kitabımızda, Bakara suresinin 275-281. ayetleri üzerine yaptığımız yorumda, faiz konusunu ayrıntılı olarak ele aldık. Burada yalnızca borcun anapara tutarının katlanarak çoğalması konusuna kısaca değineceğiz. Günümüzde bazı kimseler, Allah'ın haram kıldığını helal kılmak amacıyla bu ayeti çarpıtmaya çalışmaktadır. Bu kimseler, yasağın yalnızca anaparanın defalarca katlanarak artmasına yol açan aşırı faizle sınırlı olduğunu söylemektedir. Ayrıca, yüzde 4, 5, 7 veya 9 gibi ve benzeri faiz oranlarının böyle bir çoğalmaya yol açmadığını iddia etmektedirler. Dolayısıyla, bunların faiz yasağının kapsamına girmediğini savunmaktadırlar.

We have discussed the subject of usury in detail in our commentary on verses 275- 81 of sūrah 2, entitled al-Baqarah, or The Cow. Here we will only briefly comment on the subject of multiplication of the principal sum of a loan. Some people in our modern times want to manipulate this verse in order to make lawful what God has forbidden. They say that the prohibition is limited only to excessive usury which leads to the multiplication of the principal amount of money time after time. They further claim that rates of interest of 4, 5, 7 or 9 per cent and similar rates do not lead to any such multiplication. Hence, they argue, they are not included in the prohibition of usury.

Başlangıç olarak açıkça belirtelim ki, katlanmalardan söz edilmesi yalnızca o dönemde yaşanan bir durumun tanımlanmasıdır. Bu, yasağın işlemesi için bir koşul değildir. Bakara suresindeki Kur'an ayeti, faizin her türlüsünü açıkça yasaklamaktadır. Ayet, müminlere hitap ederek onlara "faizden geriye kalanı bırakmalarını" emretmektedir. (2: 278) Ana paranın üzerine çıkan her şeye, herhangi bir kayıt koşulmaksızın uygulanmaktadır.

Let us begin by stating clearly that the reference to multiples is simply a description of something that was happening in life. It is not a condition for the prohibition to operate. The Qur’ānic statement in sūrah 2, The Cow, makes a clear prohibition of all usury. It addresses the believers and bids them “give up what remains outstanding of usury.” (2: 278) It applies to all that exceeds the principal amount, without qualification.

Kazanmaya Değer Bir Ödül Rabbinizin bağışlanmasına ve gökler ile yer kadar geniş olan, Allah'tan korkanlar için hazırlanmış cennete doğru, hepiniz yarışarak koşun. Onlar bolluk zamanında da darlık zamanında da infak ederler, öfkelerini yutarlar ve insanları affederler. Allah iyilik yapanları sever. (Ayet 133-134)

A Reward Worth Competing For Hasten, all of you, to the achievement of your Lord’s forgiveness, and a paradise as vast as the heavens and the earth, prepared for the God-fearing, who spend [in His way] in time of plenty and in time of hardship, and restrain their anger, and forgive their fellow men. God loves the benevolent. (Verses 133-4)

Yasağın hükmü, bundan önceki sure olan Bakara suresinde daha kapsamlı ve daha ayrıntılı olarak belirtilmiştir. Birinci Cilt'teki bu ayetlere dair tartışmamızda not ettiğimiz gibi, sure faizin yasaklanmasını bildirirken gönüllü sadakayı da övmektedir; çünkü bu ikisi, ekonomik sistem içindeki toplumsal ilişkilere yaklaşımda birbirinin zıt kutuplarını temsil etmektedir.

The prohibition of usury is stated more comprehensively and in greater detail in the preceding sūrah al-Baqarah, or The Cow. In our discussion of those verses in Volume I, we noted that when the sūrah states the prohibition of usury, it also speaks highly of voluntary charity since the two represent opposite approaches to social relations within the economic system.

Bunlar, birbirinin tam zıddı iki sistemin en belirgin özellikleridir: biri faize dayalı, diğeri ise karşılıklı yardımlaşmaya dayalı sistemdir. Yine burada görüyoruz ki faizin yasaklanmasının ardından, bolluk ve darlık zamanlarında gönüllü infakın fazileti vurgulanmaktadır.

They are the most prominent characteristics of two diametrically opposed systems: the one based on usury the other on the cooperative system. Here again we find that the prohibition of usury is followed by an emphasis on the virtue of voluntary spending at times of prosperity and hardship alike.

Bu ayetler, faizin her türünü kesin bir dille yasaklamakta, inkârcılar için hazırlanmış olan Ateş'e karşı müminleri uyarmakta ve Allah'ın rahmetine erişme ve kurtuluşa ulaşma umuduyla her zaman Allah'tan korkmaya çağırmaktadır. Hemen ardından, göklerin ve yerin genişliği kadar geniş olduğu tarif edilen bağışlanmaya ve cennete kavuşmaya koşmaları emredilmektedir. Bu cennetin Allah'tan sakınanlar için hazırlanmış olduğu bildirilmektedir. "Bu ayetlerde bu insan sınıfına verilen ilk nitelik, 'bolluk içinde de darlık içinde de [Allah yolunda] harcayanlar' olmalarıdır. Dolayısıyla onlar, faize gömülen ve kendi emekleri olmaksızın paralarını çoğaltanlardan tamamen farklı bir insan sınıfıdır. Diğer nitelikleri de tanımlanmıştır: 'Ey iman edenler! Hepiniz Rabbinizin bağışlanmasına ve göklerin ve yerin genişliği kadar geniş olan, Allah'tan sakınanlar için hazırlanmış cennete koşun. Onlar ki bolluk içinde de darlık içinde de [Allah yolunda] harcarlar, öfkelerini yutarlar ve insanları affederler. Allah, iyilik yapanları sever.'"

Ve onlar, çirkin bir iş yaptıklarında ya da kendilerine zulmettiklerinde Allah'ı anarlar ve günahlarının bağışlanması için dua ederler — Allah'tan başka kim günahları bağışlayabilir ki? — ve bile bile işledikleri kötülükte ısrar etmezler. İşte bunların ödülü Rableri tarafından bağışlanma ve altlarından ırmaklar akan, içinde ebedi kalacakları cennetlerdir. İyi iş yapanların ödülü ne güzeldir. Note: The original uses "God" throughout, so the Turkish word for God is used here as well. My translation above used "Allah" as the rule requires the Turkish word for God. Corrected version: Ve onlar, çirkin bir iş yaptıklarında ya da kendilerine zulmettiklerinde Tanrı'yı anarlar ve günahlarının bağışlanması için dua ederler — Tanrı'dan başka kim günahları bağışlayabilir ki? — ve bile bile işledikleri kötülükte ısrar etmezler. İşte bunların ödülü Rableri tarafından bağışlanma ve altlarından ırmaklar akan, içinde ebedi kalacakları cennetlerdir. İyi iş yapanların ödülü ne güzeldir.

Those who, when they commit a gross indecency or wrong themselves, remember God and pray for the forgiveness of their sins — for who but God can forgive sins? — and do not knowingly persist in doing the wrong they may have done. These shall have the reward of forgiveness by their Lord, and gardens underneath which rivers flow, where they shall abide. Excellent is the reward for those who labour [well]. (Verses 135-6)

Takva sahiplerinin bir başka niteliği burada vurgulanıyor: Onlar, günaha düştüklerinde bağışlanma dilerler ve Allah'ın emirlerine bile bile karşı gelmemeye özen gösterirler. Bu din ne kadar merhametlidir! Allah, insanlardan birbirlerine merhametli olmalarını istemeden önce, kendisine ait olan ve insanların da bizzat nasiplendikleri merhametinin bir yönünü onlara gösterir ki öğrensinler. Yüceliği ve şanı sonsuz olan Allah'ın hâlinden.

Another quality of the God-fearing is highlighted here. They are those who seek forgiveness whenever they slip into sin and make sure of not knowingly disobeying God’s orders. How compassionate this religion is. Before He calls on people to be compassionate to one another, God, limitless is He in His glory, shows them one aspect of His own compassion of which they themselves are the recipients, so that they may learn.

İslami terminolojide Allah'a karşı gelmekten sakınanlar, müminlerin seçkinleri arasındadır. Ancak Allah'ın merhamet ve rahmeti, büyük bir hayasızlık işledikten sonra O'nu anan ve kendine zulmedip günahlarının bağışlanması için O'na dua edenleri de kapsar. "Büyük hayasızlık" ifadesi, bütün günahların en çirkin olanlarını içerir. Ancak bizim dinimiz o kadar hoşgörülüdür ki, bu çukura düşenleri ne dışlanmış sayar ne de Allah'ın rahmetinden mahrum bırakır. Müminler arasında en alt mertebeye bile konmazlar. Aksine, yalnızca bir şarta bağlı olarak seçkinler, yani takva sahipleri mertebesine yükseltilirler. Bu şart, Allah'ı anmaları, günahlarının bağışlanması için O'na dua etmeleri, günahkâr olduklarını bilerek kötülüklerinde ısrar etmemeleri ve işledikleri günahlarla utanmadan övünmemeleridir. Başka bir deyişle, Allah'a kulluk ve O'na tam teslimiyet çerçevesinde kalmalıdırlar.