Sure surenin, Musa ile Firavun'un kıssasını ve Firavun'un sonunu anlatmaktadır. Bu kıssa, dünyada zulme uğrayan müminlere, tıpkı Mekke'deki küçük Müslüman topluluğun durumunda olduğu gibi, umut vermektedir. Ayrıca kıssa, temelde Mekke'deki putperestlerin tutumuna benzer bir tutum sergileyen kibirli zalimlerin helak edilişini gözler önüne sermektedir.

The sūrah has given us an account of Moses and Pharaoh and the latter’s ultimate end. It gives hope to the believers suffering persecution in the world, as were the small group of Muslims in Makkah at the time. The story also portrays the destruction of arrogant tyrants whose attitude was basically similar to that of the idolaters in Makkah.

Sure située: Sure şimdi İbrahim ve kavmi hakkında anlatmaya geçiyor. Peygamber ﷺ'e, bu kıssayı inkarcılara anlatması emredilir. Çünkü onlar, eski inancına bağlı kaldıkları ölçüde İbrahim'in mirasının bekçileri olduklarını iddia ediyorlardı; oysa çok sayıda ilaha tapıyorlardı. Hatta bir adım daha ileri giderek, Tanrı'nın birliğine dayanan saf inancın takipçileri için bir odak olarak İbrahim'in inşa ettiği Kutsal Mescid'e putlar yerleştirmişlerdi. Peygamber ﷺ, bu iddialarının doğru olup olmadığını bilmeleri için onlara İbrahim'in kıssasını anlatmakla yükümlüdür.

The sūrah now moves on to tell us about Abraham and his people. The Prophet (peace be upon him) is ordered to relate this story to the unbelievers. For they claimed to be the custodians of Abraham’s heritage in so far as they followed his old faith, even though they addressed their worship to multiple deities. Indeed, they went even further, placing idols in the Sacred Mosque built by Abraham as a focus for the followers of the pure faith based on God’s oneness. The Prophet is required to tell them Abraham’s story so that they know whether their claims are right or not.

Bu sûrede tarihî anlatılar kronolojik sırayla verilmez, çünkü burada yalnızca bu anlatılardan çıkarılacak dersler ele alınır. Buna karşılık 7. sûre, el-A'râf'ta, güç farklı kavimlere nasıl geçti ve Âdem'den itibaren Allah'ın elçileri nasıl birbirini izledi gibi tarihsel seyir önemli noktalar olarak vurgulanır. Bu nedenle o sûrede peygamberlerin kıssaları katı bir kronolojik sırayı izler; insanın gökten yeryüzüne inişiyle, yani insan hayatının yeryüzünde başlamasıyla başlar.

In this Sūrah, historical accounts are not given in their chronological order, because it is only concerned with the lessons to be derived from these accounts. In Sūrah 7, The Heights, conversely, the historical line of how power was assumed by different peoples and the succession of God’s messengers since Adam were important points to stress. Hence, the accounts of earlier prophets there followed a strict chronological order, starting with man’s fall from heaven to begin human life on earth.

"Onlara İbrahim'in kıssasını anlat. O, babasına ve kavmine şöyle demişti: Siz neye tapıyorsunuz?" (Ayet 69-70) Burada Peygamber'e, kendilerinin onun dininin takipçileri ve mirasçıları olduğunu düşünen putperest Araplara İbrahim'in kıssasını anlatması emredilmektedir. Peygamber ﷺ böylece İbrahim'in babasının ve kavminin taptığı şeyleri nasıl reddettiğini anlatır; bunlar, Mekke'deki inkârcıların taptığı putlardan farklı değildi. İbrahim ayrıca onların sapkın yollarını da reddetti ve açık bir üslupla onaylamadığını göstererek şöyle sordu: "Siz neye tapıyorsunuz?" "Dediler ki: Putlara tapıyoruz ve onlara bağlılıkla devam ediyoruz." (Ayet 71) Elbette putlarını ilah sayıyorlardı; ancak onlara put demeleri, bunların taştan yapılmış heykellerden başka bir şey olmadığını inkâr edemediklerini gösterir. Yine de bunlara ibadet etmeyi sürdürmüşlerdir. Bu, akılsızlığın en uç noktasıdır. Ne var ki insanlar yanlış inançlara sarıldıklarında, kavramlarının, ibadetlerinin ve sözlerinin ne kadar saçma olduğunu fark edemez hale gelirler.

“Relate to them the story of Abraham, when he said to his father and his people: What is that you worship?” (Verses 69-70) The Prophet is instructed here to relate to them the story of Abraham whom the idolater Arabs considered themselves to be his heirs and the followers of his faith. The Prophet thus recounts how Abraham denounced what his father and people worshipped, which were no more than idols similar to those the unbelievers in Makkah worshipped. He also denounced their erring ways, asking them in a clear tone of disapproval: What is that you worship?’ “They answered: We worship idols, and we remain devoted to them.” (Verse 71) They certainly considered their idols deities, but the fact that they called them idols shows that they could not deny the fact that they were no more than statues made of stone, but to which they nevertheless devoted their worship. This is the ultimate degree of absurdity. Yet when people take up wrong beliefs, they lose sight of the absurdity of their concepts, worship and statements.

İbrahim (aleyhisselam), onların akıllarını ve kalplerini uyandırmaya başlar ve durumlarının saçmalığını ortaya koyar: "Dedi ki: Siz onlara dua ettiğiniz zaman sizi duyuyorlar mı? Ya size fayda veriyorlar veya zarar mı?" (Ayet 72-73) İbadet edilen bir ilahta en azından şu olması gerekir: Kendisine tapan kişi gibi işitme yetisine sahip olması. Ancak bu ilahlar, faydaya ulaşmak ve zarar ile sıkıntıyı gidermek için kendilerine yalvaran tapanlarını işitemezler. Eğer işitemiyorlarsa, nasıl fayda sağlayabilirler veya zarar verebilirler? Elbette müşrikler, putlarına bu niteliklerden herhangi birini atfedemezdi. Dolayısıyla, İbrahim'e cevap vermediler; çünkü onun alaycı konuştuğunu fark ettiler. Yine de söylediklerini çürütemiyorlardı. Bu nedenle konuştuklarında, eylemleri üzerinde düşünmeyen körü körüne taklitçiler olduklarını ortaya koydular: "Dediler ki: Biz atalarımızı da böyle yaparken bulduk." (Ayet 74) Doğru, bu putlar işitemez, fayda veremez veya zarar veremez; ama biz atalarımızı onlara tapınırken bulduk ve onların izinden gidiyoruz.

İbrahim, ardından Rabbinin, yani bütün alemlerin Rabbinin sıfatlarını anlatır ve her zaman ve her durumda aralarında var olan bağı dile getirir. Onun bu anlatımını dinlerken, hayatta olup biten her şeyde Tanrı'nın elini kabul eden, yakın ve ilham verici bir ilişkiyi hissederiz.

Abraham then outlines the attributes of his Lord, the Lord of all the worlds, and the bond that exists between them at all times and in all situations. As we listen to his description we feel the close, inspirational relationship that acknowledges God’s hand in everything that happens in life:

Beni yaratan, bana yol gösteren O'dur. Bana yedirip içiren O'dur. Hastalandığımda beni iyileştiren de O'dur. Beni öldürecek, sonra yeniden diriltecek olan da O'dur. Ve ümit ederim ki, Ceza Günü'nde hatalarımı bağışlayacak olan da yine O'dur. (Ayet 78-82)

It is He who has created me, and is the One who guides me. He is the One who gives me to eat and to drink. When I fall ill, He is the One who restores me to health, and will cause me to die and then will bring me back to life. It is He also who, I hope, will forgive me my faults on the Day of Judgement. (Verses 78-82)

İbrahim'in Rabbini tarif edişi ve ikisi arasındaki bağ, onun bütün varlığının bu bağı hissettiği izlenimini verir. Bu yüzden onun bütün arzuları Allah'a sevgi ve güvenle yönelir. Sanki İbrahim Rabbini gerçekten görüyor ve O'nun lütfunu bütün kalbiyle hissediyormuş gibidir. Kur'an İbrahim'in bu tarifini aktarırken ona ahenkli bir ton kazandırır; bu ton, yaydığı yumuşak ve dingin havayla çok rahat bir atmosfer oluşturur.

Abraham’s description of his Lord and the bond between them imparts a feeling that every part of his constitution feels this bond. Hence, all his aspirations look to God with love and trust. It is as if Abraham actually sees his Lord and feels his grace with all his heart. As the Qur’ān quotes Abraham’s description, it gives it a melodious tone, one that imparts a very relaxed atmosphere, spreading its soothing, tranquil air.

"Beni yaratan O'dur ve beni doğru yola iletir." (Ayet 78) Beni, nereden olduğunu bildiği ama benim bilmediğim bir yerden var etmiştir. Bu, benim hakkımda her şeyi bildiği anlamına gelir: yapım, doğam, işlevlerim, duygularım ve nihai kaderim. Beni doğru yola iletecek ve hayatta izlemem gereken yolu bana sağlayacak olan da O'dur. Sanki İbrahim kendini, Tanrı'nın dilediği biçimde şekillendirdiği, dilediği formu verdiği esnek bir madde gibi hissediyor. Tam bir güvenle, doğru yolda olduğundan tamamen emin olarak kendini Tanrı'ya teslim ediyor.

“It is He who has created me, and is the One who guides me.” (Verse 78) He has originated me from where He knows but I know not. This means that He knows everything about me: my constitution, nature, functions, feelings, and ultimate destiny. He is the One to guide me and provide me with the line I should follow in life. It is as if Abraham feels himself like an elastic material which God shapes the way He likes, giving it whatever form He chooses. He submits himself to God with full trust, perfectly assured that he is on the right course.

Şimdi İbrahim, Rabbine uzun, kapsamlı ve alçakgönüllü bir dua eder:

Now Abraham addresses a long, comprehensive and humble prayer to his Lord:

Rabbim! Bana hüküm verme gücü (hikmet) ver ve beni salihler arasına kat. Sonradan gelen nesiller arasında bana doğruluğun dilinin olmasını nasip et ve beni Nimet Cennetinin mirasçıları arasına yerleştir. Babamı bağışla, çünkü o sapıklardan biridir.

My Lord! Grant me sound judgement, and join me with the righteous; and grant me the advocacy of the truth in later generations; place me among those who will inherit the garden of bliss! Forgive my father; for he is among the ones who have gone astray.

Beni diriltilecekleri Gün rezil etme; o Gün ki ne mal ne de evlat fayda verir; yalnızca Allah'a selim bir kalple gelen (kurtulur). Not: Bu, Şuara suresinin 87-89. ayetlerinin çevirisi olarak ele alınmıştır; ancak metin İngilizce ve verilen kısaltma bu ayet aralığıyla uyuşmadığından, kaynağın kendi Türkçe meali varsa onu esas almanız önerilir.

Let me not suffer disgrace on the Day when all shall be raised from the dead; the Day when neither wealth nor children will be of any benefit; but only the one who comes to God with a sound heart [will be happy]. (Verses 83-89)

İbrahim'in duasında bu dünyanın konforları ve zevklerinden hiçbir şeyle ilgili bir yön yoktur, fiziksel sağlık bile dahil değildir. Duası daha yüksek yönlere bakar ve saf duygularla motive olur. Bu, Allah'ı gerçek bilgisine sahip olan ve sonuç olarak diğer her şeye çok az değer biçen bir kalbin duasıdır. O, Allah'ın lütfunu bilmiştir ve daha fazlası için dua eder; yaşadığı tecrübeye uygun olarak umut ve korku besler.

Nothing in Abraham’s prayer concerns any aspect of the comforts and pleasures of this world, not even physical health. It looks to higher aspects, motivated by pure feelings. It is a prayer made by a heart which has true knowledge of God and, as a result, attributes little value to everything else. He has known God’s grace and prays for more of it, and he entertains hopes and fears in accordance with his experience.

“Rabbim! Bana hüküm verme gücü ver.” (Ayet 83) Doğruyu tanıyıp doğru ile yanlış değerleri ayırt edebilmem için bana hikmet ver ki doğru yolda yürümeye devam edeyim. “Ve beni salihlerin arasına kat.” (Ayet 83) Bunu, ibadeti örnek alınacak yüce peygamber İbrahim söylüyor. Ne kadar alçakgönüllü bir tevazu! Beklenen şeyi yerine getirememekten ne kadar endişe duyuyor, gönlünün değişmesinden ne kadar korkuyor! Salihlerden olmak için ne kadar istekli! Bu konuma ulaşabilmesinin, kendisini böyle derecelere ulaştıracak salih amelleri yapmasını Allah'ın kendisine nasip etmesine bağlı olduğunu düşünüyor.

Bu bölümde, İbrahim'in korkusunu duyduğu Kıyamet Günü'nün bir sahnesi yer almaktadır. Bu sahne o kadar canlıdır ki, İbrahim Tanrı'ya alçakgönüllü duasını yönelttiğinde neredeyse onu kendi gözleriyle görüyormuş gibidir:

We then have in the present passage a scene of the Day of Judgement, which was feared by Abraham. It is so vivid that he almost sees it with his own eyes as he addresses his humble prayer to God:

Cennet, Allah'a karşı gelmekten sakınanlara yakın getirilecek; alevli ateş ise yolunu şaşırmışların karşısına yerleştirilecektir. Onlara şöyle denecek: "Allah'tan başka taptığınız o şeyler nerede? Size yardım edebiliyorlar mı, yoksa kendilerine yardım edebiliyorlar mı?" Sonra onlar, yolunu şaşırmışlar ve İblis'in orduları ile birlikte cehenneme yuvarlanacaklar. Orada birbirleriyle tartışarak diyecekler ki: "Allah'a andolsun ki, sizi âlemlerin Rabbi ile eşit tuttuğumuzda, apaçık bir sapkınlık içindeymişiz. Bizi saptıranlar ancak suçlu olanlardı. Şimdi ne bizim için şefaatçimiz var, ne de can dostumuz. Keşke bir kez daha dünyaya dönme şansımız olsaydı da mümin olsaydık!"

Paradise will be brought within sight of the God-fearing; whereas the blazing fire will be placed in full view of the ones lost in error. It shall be said to them: ‘Where is now all that you used to worship instead of God? Can they help you or even help themselves?’ They will be hurled into hell, as also those who are lost in error, and Iblīs’ hosts, all together. And there, quarrelling with one another, they will say: By God, we were obviously in error, when we deemed you equal to the Lord of all the worlds. It was only the truly guilty ones who led us astray. And now we have none to intercede for us nor any loving friend. Would that we had a second chance [in life], so that we could be believers.’ (Verses 90-102)

Sahne, takvalı insanlara yakın gösterilen cennetin bir resmiyle başlar; Allah'tan korkanlara, O'nun azabına uğratılmaktan gerçekten endişe duyanlara. Doğru yoldan sapan ve Kıyamet Günü'nü inkar eden, sapıklığa düşenlere ise cehennemin ateşi tam olarak gözlerinin önüne serilir. Cehennemi görecek kadar yakında durup, işledikleri kötü amelleri sert biçimde azarlanırken cehenneme atılmadan önce, onlara ilk olarak Allah'ın yerine tapmakta oldukları ilahlar sorulacaktır. Kendilerine yöneltilecek soru şudur: “Allah'ı bırakıp taptığınız şeyler nerede şimdi?” (Ayet 92-93) Nerededirler? “Size yardım edebiliyorlar mı, ya da kendilerine yardım edebiliyorlar mı?” (Ayet 93) Onlardan hiçbir cevap duyulmaz. Gerçekten de bir cevap beklenmez. Bu soru yalnızca azarlama yoluyla sorulmuş bir sorudur. Bu nedenle: “Cehenneme atılacaklar; onlar da, sapıklığa düşmüş olanlar da ve İblis'in orduları, hepsi birlikte.” (Ayet 94-95) Burada kullanılan kubkibū kelimesi, “atılacaklar” diye çevrilmiştir ve bu kelime onların birbirlerinin üstüne, bunun sonucunda büyük bir gürültüyle yuvarlanarak düşmelerini ima eder. Tıpkı bir heyelanın meydana gelmesi ve hemen ardından başka heyelanların gelmesi gibidir. Sapıklık içinde olan bu insanlar cehennemde “İblis'in orduları, hepsi birlikte” ile birlikte bulunurlar. Gerçekten de hepsi İblis'in ordularının bir parçasıdır.