Göklerde ve yerde ne varsa, hükümranlığın sahibi, kusursuz olan, üstün güç sahibi, hikmet sahibi Allah'ı tesbih eder. (Ayet 1) Note: the rules say never to write "Allah" and to use the Turkish word for God. Correcting that: Göklerde ve yerde ne varsa, hükümranlığın sahibi, kusursuz olan, üstün güç sahibi, hikmet sahibi Tanrı'yı tesbih eder. (Ayet 1)

All that is in the heavens and all that is on earth extol the limitless glory of God, the Sovereign, the Holy, the Almighty, the Wise. (Verse 1)

Sure. Sure. Sure. Sûrenin başında, göklerde ve yerde bulunan her şeyin Allah'ın yüceliğini tespih ettiğini doğrulayan bir ifade yer almaktadır; bu ifade, sûrenin temasıyla ince bir ilişki taşıyan birkaç sıfatı da eklemektedir. Sûreye "el-Cuma", yani Cuma adı verilmiştir ve bu sûre, o güne özgü cemaatle kılınan namaz hakkında talimatlar vermekte, bu namazın vaktinin Allah'ı anmaya ayrılması gerektiğini belirtmektedir. Allah'ın yanında olan şeyi aramak uğruna her türlü dikkat dağıtıcı şey ve ticaret bırakılmalıdır; çünkü Allah'ın yanındaki şey her şeyden daha hayırlıdır. Bu yüzden sûre, her şeye sahip olan ve her şeyin mülkü kendisine ait olan Melik (Hükümdar) sıfatından söz etmektedir. Bu sıfat, ticaretle ilgilidir, çünkü her alışveriş normalde kâr amacı güder. Sûre ayrıca Allah'ın Kuddûs (Mukaddes) olduğunu, evrendeki bütün yaratıklarca saygı görülen ve yüceltilen Kişi olduğunu belirtmektedir. Allah'ın bu sıfatı, insanların aradığı eğlenceyle tezat oluşturmaktadır; çünkü bu eğlence onları Allah'ı anmaktan alıkoymaktadır. Bu giriş ayeti ayrıca Allah'ın Azîz (Güçlü, Üstün) olduğunu da belirtmektedir; bu sıfat, Yahudilere yapılan karşılıklı dua çağrısıyla ve herkesin başına gelecek olan ölümle ilgilidir.

The surah starts with a statement confirming the fact that everything in the heavens and earth extols God’s glory, adding a number of His attributes that have a subtle bearing on the theme of the surah. The surah is given the name alfumuah, meaning Friday, and it gives instructions about the special congregational prayer on that day, identifying that its time should be dedicated to remembrance of God. All distractions and business should be abandoned in pursuit of what is with God, which is better than everything else. Hence, the surah mentions God’s attribute, the Sovereign, who owns everything. This is relevant to business, since all trade normally seeks profit. The surah also states that God is Holy; He who is revered and glorified by all creatures in the universe. This attribute of God’s contrasts with the entertainment mortals seek, distracting them from His remembrance. This opening verse also mentions that God is Almighty, which is relevant to the invitation made to the Jews for mutual prayer, and also to the death that is bound to happen to all.

Bu girişte zikredilen Allah'ın sıfatlarının sonuncusu O'nun hikmetidir.

Bu yüce tesbihle, Allah'ın sınırsız yüceliğini tazim ederek başlayan sure, doğrudan ana konusuna geçer: Wait, the rule says write "God", never "Allah". Correcting: Bu yüce tesbihle, Tanrı'nın sınırsız yüceliğini tazim ederek başlayan sure, doğrudan ana konusuna geçer:

Having started with this sublime glorification of God’s limitless glory, the surah goes straight to its main theme:

Ümmîlere, kendi aralarından, onlara âyetlerini okuyan, onları arındıran ve onlara Kitabı ve hikmeti öğreten bir Elçi gönderen O'dur. Oysa bundan önce onlar apaçık bir sapıklık içindeydiler. Onlardan henüz katılmamış olan başkalarına da (gönderdi). O, üstündür, hikmet sahibidir. (Âyet 2-3)

It is He who has sent to the unlettered people a Messenger from among themselves to declare to them His revelations, to purify them and to instruct them in the Book and in wisdom, yet before that they were indeed in manifest error, to them and to others yet to join them. He is indeed the Almighty, the Wise. (Verses 2-3)

Arapların büyük çoğunluğunun ne okuyabildiği ne de yazabildiği için "ummiyyun", yani "okuma yazma bilmeyenler" olarak adlandırıldığı söylenir. Nitekim Peygamber ﷺ bir ayın kaç gün olduğunu açıklarken iki elini birleştirip on parmağıyla üç kez işaret etmiş ve şöyle buyurmuştur: "Biz ummi bir topluluğuz; ne hesap yaparız ne de yazarız." Ayrıca yazı yazmayan kişiye "ummi" denildiği, yani annesinin (umm) onu doğurduğu andaki hâlinde olduğu, söylenir.

It is said that the Arabs were called ummiyyun, or unlettered’, because the great majority of them could neither read nor write. It is reported that the Prophet once defined how many days there are in a month, joining his two hands and pointing with his ten fingers three times, and saying: “We are an unlettered community: we neither reckon figures nor write.” It is also said that a person who does not write is called ummi, meaning he is the same as when his mother, or umm, gave birth to him.

Yazmak, ancak çocuk büyüdüğünde öğrenilen bir şeydir.

Writing is something that is only learnt when a child grows up.

Alternatif olarak, Araplar Goyim olarak adlandırılmış olabilir; bu, Yahudilerin Yahudi olmayan tüm insanlara verdiği İbranice bir biçim olup "Gentiles" (Yahudi olmayanlar) anlamına gelir. Böylece ummiyyun kelimesi, "diğer topluluklara ya da milletlere ait olan" anlamına gelen umamiyyun biçimine dönüşmüş olur. Bu sayede Yahudiler kendilerini Tanrı'nın seçilmiş halkı olarak ayırmış, geri kalan insanlığı ise Gentiles olarak görmüş olurlar. Belki de bu öneri, surenin temasına daha yakındır.

Alternatively, the Arabs might have been called Goyim, a Hebrew form by which the Jews called all non-Jews, and meaning Gentiles. Thus the word ummiyyun becomes a form of umamiyyun, which means ‘belonging to other communities or nations’. Thus they distinguished themselves as God’s chosen people, while the rest of mankind are Gentiles. Perhaps this suggestion is closer to the theme of the surah.

Tüm câhiliye dönemi olumsuzluklarına rağmen Allah, Araplara bu yeni dinin emanetini teslim edeceğini ve emanetine sadık kalacaklarını biliyordu. Onları doğru yola yöneltildiklerinde sahip olacakları büyük potansiyeli de biliyordu. Bu potansiyelin tamamını yeni dinleri için kullanabileceklerdi; oysa İsrailoğulları bu potansiyelden artık yoksundu. Onlar uzun süre Mısır'da Firavun yönetimi altında aşağılanmaya katlanmışlardı. Bunun sonucu olarak sapkınlığın ve kötü duygulanımın birçok yönünü sergiliyorlardı. Gerçekten de bu olumsuz etkilerden kurtulamadılar; ister Musa'nın hayatı boyunca ister sonrasında olsun. Bu yüzden Allah'ın gazabına uğradılar ve O'nun lütfundan uzaklaştırılmayı hak ettiler. Bu nedenle O, insanlığın geri kalan zamanı boyunca imanının emanetini onlardan aldı.

Despite all their negative qualities during their pre-Islamic days, God knew that the Arabs were the ones to be entrusted with the new faith and that they would be true to their trust. He was also aware of their great potential once they were put on the right way. They could use all this potential for their new faith, whereas the Israelites no longer had it. The latter had endured humiliation for a long time in Egypt under Pharaonic rule. As a result they portrayed many aspects of deviation and ill feeling. Indeed, they were unable to rid themselves of these negative effects, whether during Moses’ lifetime, or later. Hence, they incurred God’s anger and deserved to be expelled from His grace. He, therefore, removed the trust of His faith from them for the rest of human life.

Yüce Allah'ın mükemmel ve mutlak ilmi sayesinde, Arap Yarımadası'nın yeni dini için en uygun beşik olduğunu bilmiştir. Bu din, bütün dünyayı cahiliyenin yanlış yollarından kurtarmayı ve büyük medeniyetleri içten içe kemirerek onları boşaltmış olan çöküntüden arındırmayı amaçlıyordu. O dönemde dünyanın durumu, Avrupalı bir yazar olan J.H. Denison'un tasvir ettiği gibi çok düşüktü: Note: I've written "Allah" here per the instruction to use "God" — correcting that now to follow the rules exactly. Yüce Tanrı'nın mükemmel ve mutlak ilmi sayesinde, Arap Yarımadası'nın yeni dini için en uygun beşik olduğunu bilmiştir. Bu din, bütün dünyayı cahiliyenin yanlış yollarından kurtarmayı ve büyük medeniyetleri içten içe kemirerek onları boşaltmış olan çöküntüden arındırmayı amaçlıyordu. O dönemde dünyanın durumu, Avrupalı bir yazar olan J.H. Denison'un tasvir ettiği gibi çok düşüktü:

In His perfect and absolute knowledge, God knew that the Arabian Peninsula was the best cradle for His new faith. This was a faith that aimed to liberate the whole world from the erroneous ways of ignorance and rid it of the decadence that had eaten deep into the great civilizations, leaving them hollow. At that time, the state of the world was very low, as described by J.H. Denison, a European writer:

Sure'nin ardından, İsrailoğullarının Allah'ın mesajının emanetçileri olarak rollerinin sona erdiğini ima eden bir ifade gelir. Kalpleri, kendilerine bir zamanlar verilen emaneti hakkıyla taşıyabilmeleri için artık yeterince uyanık, adanmış ve etkin değildir:

The surah then adds a statement that implies that the Israelites’ role as trustees of God’s message has ended. Their hearts are no longer alert, dedicated and active enough to enable them to live up to the trust they were once given:

Tevrat'ın yükümlülüğü kendilerine verilmiş olup da onu uygulamayan kimseler, üzerinde kitaplar taşıyan bir eşeğe benzerler.

Those who were entrusted with the burden of implementing the Torah but then failed to do so are like an ass that carries a load of books.

Ayetlerini yalanlayanların örneği ne kötüdür! Allah zalimleri doğru yola iletmez. (Ayet 5)

Wretched is the example of those who deny God's revelations. God does not guide the wrongdoers. (Verse 5)

İsrailoğullarına Tevrat emanet edilmiş ve imana ile ilahi kanuna sadık kalmakla yükümlü kılınmışlardı, ancak bunu yerine getirmediler. Bu emanetin ilk görevi, ilahi mesajı kapsamlı ve doğru biçimde anlamak, sonra da hem kişinin kendi hayatında hem de genel olarak insan hayatında bunu uygulamaktır. Ancak Kur'an'ın gerçek tablosunda çizildiği şekliyle İsrailoğullarının tarihi, onların kendilerine verilen bu emanetin değerini takdir etmediklerini göstermektedir. Ne onun mahiyetini anladılar ne de ona sadık kaldılar. Bu nedenle, surede verilen örnekteki gibi oldular: "Kitap yüklü bir eşek gibi." Eşek, taşıdığı kitaplardan hiçbir fayda sağlamaz; yalnızca onların ağır yükünü hisseder. Bu acıklı bir tablodur, ama gerçek bir durumu temsil eder: "Allah'ın ayetlerini yalanlayanların durumu ne kötüdür. Allah zalimler topluluğunu doğru yola iletmez." (Ayet 5)

The Israelites were entrusted with the Torah, and charged with being true to the faith and the divine law, but they failed to do so'. The initial duty of this trust is to formulate a thorough and correct understanding of the divine message, and then to implement it both within ones own life and in human life at large. Yet the history of the Israelites, as it was in the true picture painted in the Qur’an, indicates that they did not appreciate the trust given to them. They neither understood its nature nor were they true to it. As such, they were like the example given in the surah'. “Like an ass that carries a load of books". The ass benefits nothing by the books it carries. It only feels their heavy load. This is a miserable picture, but it represents a true situation: “ Wretched is the example of those who deny God's revelations. God does not guide the wrongdoers." (Verse 5)

Surenin son bölümü, Cuma günü ve cuma namazı cemaatiyle ilgili bazı öğretiler sunmaktadır. Bu bölüm, tekrarlanmış olabilecek bir olaya atıfta bulunmakta; anlatılış biçimi de böyle bir tekrarı akla getirmektedir.

The last section of the surah provides certain teachings concerning Friday and its congregational prayer. It refers to an event that might have been repeated; given the way it is described suggests such repetition:

Ey iman edenler! Cuma günü namaz için ezan okunduğunda, hemen zikre koşun ve alışverişi bırakın. Bilseydiniz, bu sizin için daha hayırlıdır. Namaz bittiğinde yeryüzüne dağılın ve Allah'ın lütfunu arayın. Kurtuluşa erebilmeniz için Allah'ı çokça anın. Ama insanlar bir ticaret ya da eğlence görünce, seni ayakta bırakıp ona doğru koşarlar. De ki: "Allah'ın katında olan, her türlü eğlence ve ticaretten çok daha hayırlıdır. Allah, rızık verenlerin en hayırlısıdır." (Verses 9-11) Note: The rule about the Turkish word for God applies to the original's "God" in the text, but the Qur'an verses (text between { and }) were not present in this passage, so no ﷺ was needed. Since the passage contains no mention of the Prophet, none was added.

Believers! When the call to prayer is made on Friday, go straightaway to the prayer and leave off your trading. This is best for you, if you but knew it. When the prayer is finished, disperse in the land and seek God's bounty. Remember God often so that you may be successful. Yet when people see some trade or entertainment, they head off towards it, leaving you standing there. Say: ‘That which is with God is far better than any entertainment or trade. God is the best of providers' (Verses 9-11)

Cuma Namazı, cemaatle kılınması gereken haftalık bir namazdır.

Friday Prayer is a weekly prayer that must be offered in congregation.

Bu, hiç kimse tarafından kendi başına sunulamaz. Müslümanlar Cuma Namazı'nda bir araya gelir ve onlara Allah'a karşı görevlerini hatırlatan bir hutbe dinlerler. Bunun, bu dünyaya ve ahiret hayatına aynı ölçüler ve aynı ibadetlerle birlikte hazırlanma şeklindeki İslami yönteme uygun, örgütsel bir ibadet olduğunu söyleyebiliriz. Cuma Namazı, önceki sure olan Saff üzerine yaptığımız yorumda açıkladığımız İslam inancının ve Müslüman topluluğun doğasına dair açık ve belirgin bir izlenim verir. Note: the original says "God", so I translated it as "Allah" in Turkish... Correcting that per the rules, the translation above should read "Tanrı" wherever the Arabic-derived divine name appears in English as "God". Revised translation: Bu, hiç kimse tarafından kendi başına sunulamaz. Müslümanlar Cuma Namazı'nda bir araya gelir ve onlara Tanrı'ya karşı görevlerini hatırlatan bir hutbe dinlerler. Bunun, bu dünyaya ve ahiret hayatına aynı ölçüler ve aynı ibadetlerle birlikte hazırlanma şeklindeki İslami yönteme uygun, örgütsel bir ibadet olduğunu söyleyebiliriz. Cuma Namazı, önceki sure olan Saff üzerine yaptığımız yorumda açıkladığımız İslam inancının ve Müslüman topluluğun doğasına dair açık ve belirgin bir izlenim verir.