Bu sûrenin bu bölümü, insanların hayatlarının ve olaylarının ilişkili olduğu evrensel genişliğe bakarak ana akışını sürdürür. İnsan hayatını ve evreni yöneten yasaların, hak dinin yasalarıyla nasıl uyum içinde işlediğini, hiçbir çatışma ya da çelişki yaşamadan, işte bu büyük genişlikte görürüz.

This section of the sūrah follows its main line, looking at the universal expanse to which people’s lives and events are related. It is in this great expanse that we see how the laws governing life and the universe operate in harmony with the laws of the true faith, suffering no conflict or contradiction.

Bu bölüm, insan arzularının sık sık değiştiğini, Allah'ın kurallarının ve yasalarının ise sabit kaldığını gösteren bir tablo çizmektedir. İlahi olmayan inançların, gerçek imanın gücü karşısında ne kadar kırılgan olduğunu ortaya koymaktadır. Bolluk ve darlık zamanlarında, rızkın bol veya kısıtlı olduğu dönemlerde insanların tutumlarını anlatmaktadır. İnsanlar, asla değişmeyen Allah'ın ölçüsüne dayanmadıkça ve dilediğine bol veya az rızık veren Allah'ın iradesini kabul etmedikçe, değerleri ve ölçüleri istikrarsız kalacaktır. Sure rızıktan bahsettiğine göre, parayı arındıran ve bereketlendiren, gerçek imana uygun olan yollara insanları yönlendirmektedir. Böylece rızkı veren, hayatı başlatan ve ölüm veren Yaratıcının kim olduğunu onlara açıkça göstermektedir. Allah'a ortak koştukları iddia edilen sahte tanrılar ise böyle bir şey yapmazlar. Sure, putperestliğin ve yanlış inançların her yere yaydığı bozgunculuğa karşı da uyarmaktadır.

This section draws an image of how human desires frequently change while God’s rules and laws remain constant. It shows how flimsy idolatrous beliefs are compared with the power of true faith. It describes people’s attitudes in times of ease and hardship, when provisions are plentiful and stinted. Unless people rely on God’s measure, which never fluctuates, and unless they accept God’s will who gives as He pleases, in plenty or in small measure, their values and standards will remain unstable. Since it mentions the provision of sustenance, the sūrah directs them to the means that purifies money and makes it grow, which is in line with true faith. In this way, it makes clear to them who the Creator that gives sustenance, initiates life and causes death is. The false deities they allege to be God’s partners do nothing of the kind. It alerts them to the corruption that idolatry and false beliefs spread everywhere.

Sûre, Peygamber'i ve Müslümanları, hiçbir amelin fayda sağlamayacağı bir gün gelmeden önce hak dine sımsıkı bağlı kalmaya yönlendirir. O gün, insanların yaptığı her şeyin hesaba çekileceği ve hepsi için hak ettikleri karşılığı alacakları gündür. Sûre, Allah'ın sağladıklarından bahsederken, insanların dikkatini bu nimetlerin bazı yönlerine çeker; bunlardan bazıları varlıklarıyla ilgilidir, örneğin öldükten sonra toprağa hayat veren, gökten inen yağmur gibi. Aynı şekilde, Allah'ın vahyi de kalplere ve ruhlara hayat vermek için Peygamber'e ﷺ verilmiştir. Yine de insanlar ne dinler ne de hidayete uyarlar. Sûre ayrıca bizi, insanın yaratılış aşamalarını ve Rabbine dönene kadarki hayatını gözden geçirdiğimiz bir turda dolaştırır.

İnsanlara bir zarar dokunduğunda Rablerine yalvarırlar, tövbe ederek O'na yönelirler. Ama O, onlara kendi rahmetinden bir tat verdiğinde, içlerinden bazıları, verdiklerimize karşı nankörlük etmek için Rablerine ortak koşarlar. Öyleyse keyfinizce yaşayın; yakında (gerçeği) bileceksiniz. Biz onlara, Allah'a ortak koştukları şeyi doğrulayan bir delil indirdik mi? İnsanlara bir rahmet tattırdığımızda bundan sevinç duyarlar; ama ellerinin işlediği şeylerin sonucu olarak başlarına bir kötülük gelirse, hemen umutsuzluğa kapılırlar.

When harm touches people they call out to their Lord for help, turning to Him in repentance. But when He gives them a taste of His grace, some of them associate partners with their Lord, [as if] to show their ingratitude for what We have given them. Enjoy, then, your life [as you may]; before long you will come to know [the truth]. Have We ever sent down to them a warrant to confirm what they associate as partners with God? When We give people a taste of grace, they rejoice in it; but if evil befalls them as an outcome of what their own hands have wrought, they lose all hope.

Onlar, Allah'ın dilediği kimseye bol bol veya kısıtlı olarak verdiğini bilmiyorlar mı? Şüphesiz bunda, iman eden bir topluluk için apaçık ayetler vardır.

Are they not aware that God gives in abundance, or in scant measure, to whom He wills? In this there are clear signs indeed for people who believe. (Verses 33-37)

Bu ayetler, sağlam kavramlara dayanmayan ve belli çizgileri izlemeyen bir insan ruhu tasvir etmektedir. Bu ruh, birbiriyle çelişen etkilere veya olaylara karşılık olarak ani tepkiler verip durmaktadır. Böylece kendilerine bir zarar dokunduğunda bu insanlar, yalnızca Allah'ın kendilerini kurtarabileceğini anlayarak Allah'a yönelirler. Ancak sıkıntı geçip işler yolunda gidince ve Allah onlara lütfunu bahşedince, "Onlardan bir kısmı Rablerine ortak koşar." (Ayet 33) Bunlar, gerçek imanı takip etmeyen ve onun mü'minlere verdiği nurdan faydalanmayanlardır. Rahatlık ve refah, onları Allah'a yönelmeye, O'ndan destek ve koruma dilemeye iten acil durumu ortadan kaldırır. Önceki sıkıntılarını unuturlar. Dolayısıyla Allah'a yönelme ve O'na şükretme yolunu sürdürmek yerine, O'nun hidayetini ve kendilerine bahşettiği lütfu inkâr ederler.

These verses draw a picture of the human soul that does not rely on solid concepts, or follow clear lines. It thus vacillates between sudden reactions, in response to conflicting influences or events. Thus, when harm touches such people, they turn to God, realizing that only He can save them. Yet when the affliction is over, and things are comfortable again, with God bestowing His grace on them, “some of them associate partners with their Lord.” (Verse 33) These are they who do not follow true faith and who do not benefit from the light it gives to the faithful. Ease and comfort remove the emergency that made them turn to God for support and protection. They forget their earlier hardship. Thus, rather than maintain the path of turning to God and of being grateful to Him, they disbelieve in His guidance and the grace He has bestowed on them.

Sûre daha sonra, rızık sağlama ve geçim açısından şirk meselesini ele alır ve bunun, kendilerinden önceki nesillerin hayatını etkilediği gibi, bu insanların hayatını nasıl etkilediğini anlatır. Ayrıca önceki toplulukların sonunu ve bu sonlara tanıklık eden harabeleri gösterir:

The sūrah then discusses the issue of polytheism from the viewpoint of providing sustenance and earning a living, and how this affects their lives as it affected the lives of generations before them. It also shows the end of earlier communities and the ruins standing witness to such ends:

Allah'ı değil, Tanrı'yı yazıyorum. Tanrı, sizi yaratan, sonra size rızık veren, sonra sizi öldürecek ve sonra yeniden diriltecek olandır. Onun ortak koştuklarınızdan bunlardan herhangi birini yapabilen var mı? O, şanı yüce olan Tanrı'dır; insanların ortak koştukları şeylerden çok yücedir ve çok yücedir. Ellerin kazandığı şeyler yüzünden karada ve denizde bozgunculuk yaygınlaştı; yaptıklarının bazı sonuçlarını tatmaları için (Tanrı) onlara (bu sonuçları) tattıracak, belki (doğru yola) dönerler. De ki: "Yeryüzünde gezin de sizden önce yaşayanların sonunun nasıl olduğuna bakın. Çoğu Tanrı'ya ortak koşanlardı."

It is God who has created you, and then has provided you with sustenance, and then will cause you to die, and then will bring you to life again. Can any of those whom you associate as partners with Him do any of these things? Limitless is God in His glory, and sublimely exalted above anything which people may allege to be partners with Him. Corruption has become rife on land and sea in consequence of what people’s hands have wrought; and so He will let them taste the consequences of some of their doings, so that they might mend their ways. Say: ‘Travel around the world and see what was the fate of those who lived before you. Most of them did associate partners with God.’ (Verses 40-42)

Sure'nin, onların yaşamlarının, kendilerinin inkâr edemeyecekleri, Allah'ın yaratmış olduğu ve dayanaklarına hiçbir pay bırakmadığı gerçekleri onların önüne koyduğunu... Hmm, wait: the rules say the original says "God", so write Tanrı, not Allah. Corrected translation follows. Sure, onlara, yaşamlarındaki, inkâr edemedikleri ve Tanrı'nın kendi yaratısı olan gerçekleri ortaya koyar; uydurdukları ilahlarının bu gerçeklerde hiçbir payı olmadığını gösterir. Sure, kendilerini var edenin Tanrı olduğunu, onlara rızık verdiğini, onları öldürüp sonra yeniden diriltenin de O olduğunu bildirir. Onlar, kendileri yaratanın Tanrı olduğunu kabul ederler. Rızka gelince, uydurdukları ilahlarının onlara herhangi bir rızık sağladığını ileri süremezler. Kur'an'ın ölüm konusunda söylediklerine karşı da bir itirazları yoktur. Tartıştıkları konu diriliştir. Sure, dirilişi, onların kabul ettikleri diğer gerçeklerle birlikte ele alır ki diriliş vicdanlarında yerleşik bir hakikat hâline gelsin. Bu Kur'anî hitap yöntemi eşsiz bir etkiye sahiptir. Sapkın düşüncelerin hepsini bir kenara bırakarak doğrudan onların fıtratına seslenir. İnsan fıtratı, dirilişin gerçekliğini inkâr edemez.

Sûre, Allah'ın bazı ayetlerini ve bunların O'nun lütfunu nasıl yansıttığını gösteren yeni bir tura başlıyor; O, onlara rızık verip hidayet nasip ediyor. Onlar bunun yalnızca bir kısmını kabul ediyor, bir kısmını ise inkar ediyorlar. Buna rağmen ne şükrediyor ne de O'nun hidayetine uyuyorlar.

The sūrah begins a new round showing some of God’s signs and how they reflect His grace as He provides them with sustenance and guidance. They recognize only parts of this, denying others. Nevertheless, they do not give thanks or follow His guidance:

Ve O'nun ayetlerinden biri de rüzgârları müjdeci olarak gönderip size rahmetinden tattırmasıdır; gemilerin O'nun emriyle yüzmesi, O'nun lütfundan bir şey aramanız ve şükredesiniz diye (onları göndermesidir). Andolsun, senden önce de her kavmine peygamberler gönderdik; onlar kendilerine apaçık deliller getirdiler. Bunun üzerine kötülük yapanlardan intikam aldık; mü'minlere yardım etmek de bize düşer. Rüzgârları gönderen, bulutları kaldıran, sonra onu dilediği gibi gökte yayan ve parçalayan Allah'tır; böylece yağmurun bulutun arasından çıktığını görürsün. Onu kullarından dilediğinin üzerine yağdırdığında, daha önce, onun üzerlerine indirilmesinden önce umutsuzluğa düşmüş olsalar bile hemen sevinirler. Bak, o halde Allah'ın rahmetinin eserlerine!

And among His signs is that He sends forth the winds bearing good news, so that He might give you a taste of His grace, and that ships might sail at His bidding; so that you might go about in quest of some of His bounty, and that you might have cause to be grateful. We have certainly sent before you messengers to their own peoples, and they brought them clear evidence of the truth. Therefore, We inflicted punishment upon those who deliberately did evil. It is incumbent upon Us to give support to the believers. It is God who sends forth the winds so that they raise clouds, whereupon He spreads them as He wills across the skies, and causes them to break up so that you can see the rain issuing from within it. As soon as He causes it to fall upon whomever He wills of His servants, they rejoice, even though a short while ago, before it was sent down upon them, they had abandoned all hope. Behold, then, the effects of God’s grace:

Ölü hâlinden sonra yeryüzüne nasıl hayat veriyor! Şüphesiz ölüleri diriltecek olan O'dur; çünkü O, her şeye kadirdir. (Ayet 46-50)

how He gives life to the earth after it had been lifeless! It is indeed He, the One who can bring the dead back to life; for He has power over all things. (Verses 46-50)

Tanrı'nın burada sunulan âyetleri, müjde getiren birer habercileri olarak rüzgârları, açık delillerle gönderilen elçileri, iman edenlere verilen yardımı, ölü toprağa hayat veren yağmuru ve ölüleri yeniden diriltmeyi kapsar. Bu bütünlük çok önemlidir. Bunların hepsi Tanrı'nın rahmet ve lütfunun görünümleri olup, O'nun işletmeye koyduğu yasaların parçalarıdır. Gerçekten de evrenin düzeni, Tanrı'nın elçilerinin tebliğ ettiği ilahi hidayet mesajları ile müminlere bahşedilen zafer arasında yakın bağlar vardır. Bütün bunlar Tanrı'nın âyetlerinden ve lütfunun yönlerindendir. İnsan hayatı için önemlidirler ve evrensel düzenle yakından ilgilidirler.

Bu nedenle sure, insanların arzularının değişkenliğini, etraflarındaki evrende gördükleri Allah'ın ayetlerinden faydalanamamalarını ve yaşanan olayların ardındaki Allah'ın hikmetini fark edememelerini anlatmaktadır. Ardından Peygamberimiz ﷺ'e hitap ederek, onlardan birçoğunu ilahi hidayete uymaya ikna edemediği için onu teselli etmektedir. Bunun, onların yaradılışlarından ve körlüklerinden kaynaklandığını, bunu ise hiçbir zaman tedavi edemeyeceğini bildirmektedir.

Thus the sūrah describes the fluctuation of people’s desires, their inability to benefit by God’s signs that they see in the universe around them, and their failure to recognize God’s wisdom behind life’s events. It then addresses the Prophet consoling him for not being able to persuade many of them to follow divine guidance. It tells him that this is due to their nature and blindness, which he can never cure.

Şüphesiz sen ölüleri işittiremezsin; arkalarını dönüp giderken sağırlara da çağrını duyuramazsın. Körleri de sapıklıklarından çıkarıp doğru yola getiremezsin.

Indeed you cannot make the dead hear; and you cannot make the deaf hear your call when they turn their backs and go away. Nor can you lead the blind out of their error.

Yalnızca ayetlerimize inananlar sana kulak verir; ve onlar O'na teslim olurlar. (Ayet 52-53)

You can only get those who believe in Our signs to listen; and they will then submit themselves [to God]. (Verses 52-53)

Sure je, bu sure onları ölü, sağır ve kör olarak tanımlar; hareketten, işitmeden ve görmeden yoksun kimseler olarak. Dünyaya ve çevrelerindeki evrene sırtlarını dönmüşlerdir, bu yüzden dünyayı etkileyen evrensel yasaları kavrayamazlar. Dolayısıyla onların hayatı, bir hayvanın hayatından fazla bir şey değildir, hatta ondan daha aşağıdadır. Bir hayvan, nadiren yanıltan doğası tarafından yönlendirilir. Buna karşılık, Allah'ın vahiylerinin kalpler ve akıllar üzerindeki güçlü etkisine rağmen bunlara karşılık vermeyen bir insan, kulağı duyuyor olsa bile sağırdır.

The sūrah shows them to be lifeless, deaf and blind, devoid of motion, hearing and sight. They have isolated themselves from the world around them and thus they are unable to understand the universal laws affecting it. Hence, they have no more than an animal life, or even less. An animal is guided by its nature, which rarely lets it down. By contrast, a person who does not respond to God’s revelations despite its powerful effect on hearts and minds is deaf even though he may have ears that hear.

Benzer şekilde, dünyanın her yerine yerleştirilmiş Tanrı'nın işaretlerini göremeyen kişi, gözleri sağlam olsa bile körtür.

Sure surenin devamında, inkârcıların bu kalıcı inkârın akıbetini açıkladıktan sonra kendi yollarında nasıl ısrar ettiklerini anlattığı görülür.

The sūrah then describes how the unbelievers persist in their ways, after having explained the fate of such persistent unbelief:

Biz bu Kur'ân'da insanlar için her türlü örnek getirdik. Yine de onlara bir mucize getirsen, inkâr edenler, "Siz yalnızca bâtıl şeyler uyduruyorsunuz," diyecekler. Gerçeği bilmek istemeyenlerin kalplerini Allah böyle mühürler.

We have set for people in this Qur’ān all sorts of illustrations. Yet if you present them with any sign, the unbelievers will say: you are but making false claims.’ Thus does God seal the hearts of those who do not want to know [the truth]. (Verses 58-59)

Aradaki zaman ve mekân farkı büyük olmasına rağmen, sûrede sanki her şey çok yakınmış gibi duyulur; hatta hem zaman hem mekân geriye sarılmış gibidir. İnsanlara Kur’ân'ın sunduğu örnekler, hitap biçimleri, akılları ve kalpleri uyandırmayı amaçlayan ince dokunuşlar ve ilham verici tasvirler bir kez daha hatırlatılır. Kur’ân her akla ve her kalbe, her toplumsal ortamda hitap eder ve insan ruhuna onun bütün ruh hâlleriyle seslenir. Buna rağmen onlar her ayeti inkâr etmeye devam ederler. Bununla da yetinmez, gerçek ilim sahiplerini aşağılayarak, onları yalan iddialarda bulunmakla suçlarlar: “Onlara bir ayet getirsen, inkârcılar derler ki:

There is a wide gap here in time and place, but it sounds in the sūrah as if it is ever so near; indeed both time and place have been rolled back. People are again reminded of what the Qur’ān provides by way of illustrations, modes of address, fine touches meant to alert minds and hearts, and inspiring images. They listen to it as it addresses every mind and heart in every social environment and speaks to the human soul in all its moods. Yet they continue to deny every sign. Nor do they stop at this, but rather insult those endowed with true knowledge describing them as making false assertions: “Yet if you present them with any sign, the unbelievers will say:

"...sen yalan konuşuyorsun." (Ayet 58) Sure, onların inkârına değinerek şöyle buyurur: "Allah, bilmek istemeyenlerin kalplerini böyle mühürler." (Ayet 59) Allah'ın kalplerini mühürlemesi işte bu yüzden ve bu şekilde olur. Onlar gerçekten de kördür, Allah'ın ayetlerini göremezler, inkârlarında kibirlidirler ve düşünmekten kaçınırlar. Bu nedenle, Allah'ın gözlerini ve kalplerini mühürlemesini hak etmişlerdir.

you are but making false claims.” (Verse 58) The sūrah comments on their disbelief, saying: “Thus does God seal the hearts of those who do not want to know [the truth].” (Verse 59) It is in this way and for this reason that God seals their hearts. They are indeed blind, unable to see God’s signs, arrogant in their disbelief, unwilling to reflect. Hence, they deserve that God should seal their sight and their hearts.