Bazı kimseler Allah'ın Elçisine Zülkarneyn hakkında soru sormuş, Allah da ona bu sûrenin onun tarihi ve eylemleri hakkında içerdiği şeyleri vahyetmiştir. Kur'an'dan başka, bize bu konuda daha fazla bilgi verecek bir kaynağımız yoktur. Bu nedenle, bunu genişletmeye ya da ayrıntılandırmaya çalışmayacağız, çünkü bu doğru bir bilgiye dayanmazdı.
Some people, then, asked God’s Messenger about Dhu’l-Qarnayn, and God revealed to him what this sūrah contains about his history and actions. We have no source other than the Qur’ān to give us further information. Hence, we will not try to expand or elaborate, because that would not be based on any accurate information.
Kur'an tefsirleri pek çok rivayet ve bilgi sunmaktadır, ancak bunların hiçbirinin güvenilir bir temeli yoktur. Bu nedenle, özellikle İsrailiyat ve diğer efsanevi rivayetleri içerdiklerinden, bunlara çok temkinli yaklaşılmalıdır.
Commentaries on the Qur’ān provide many accounts and plenty of information, but none of these has any reliable basis. Hence, they should be approached very cautiously, particularly because they include Israelite reports and other legends.
Zülkarneyn'in tarihinden Kur'an üç yolculuktan bahseder: biri batıya, biri doğuya ve üçüncüsü "iki dağ arasında" olarak tanımlanan bir yere. Şimdi bu Kur'an anlatımını ele alalım.
Of the history of Dhu’l-Qarnayn the Qur’ān mentions three journeys, one to the west, one to the east and the third to a place described as an area ‘between two mountains’. Let us now consider this Qur’ānic account.
Kur'an'ın bu sûresindeki Zülkarneyn kıssası, kendisi hakkında kısa bir tanıtımla başlar: "Biz onu yeryüzünde iktidar sahibi kıldık ve ona her şeye ulaşmak için bir yol verdik." (Ayet 84) Allah, böylece onu yeryüzünde hükmünü tartışmasız kılan bir güce sahip kılmıştır. Ona ayrıca yönetim ve zafer araçlarını, medeniyet kurmanın olanaklarını, Allah'ın insanlığın hizmetine sunduğu nimetlerden yararlanmayı ve insan hayatını yeryüzünde istikrarlı ve refah içinde kılan her şeyi de vermiştir.
The story of Dhu’l-Qarnayn, as given in this sūrah, begins with a brief introduction of the man himself: “We established his power on earth, and gave him means to achieve anything.” (Verse 84) God then has established his power on earth, giving him uncontested authority. He has also given him the means of government and victory, the facilities to build civilization, enjoy the blessings God has made available to mankind, and all that make human life on earth steady and prosperous.
"Böylece o, bir yolu izledi." (85. ayet) Böylece, batıya doğru yönelerek, kendisine kolaylaştırılmış olan bir yoldan ilerledi: "Güneşin battığı yere vardığında, onu kara ve bulanık sulara batıyor gördü; orada bir topluluk buldu. Ey Zülkarneyn! dedik, ya onlara azap edersin ya da onlara güzellikle davranırsın."
So he followed a certain way.” (Verse 85) Thus, he went along one way which was made easy for him, aiming westwards: “When he came to the setting of the sun, it appeared to him that it was setting in dark, turbid waters; and nearby he found a certain people. Dhu’l-Qarnayn,’ We said, you may either punish them or treat them with kindness.
Dedi ki: "Zulmeden kimseyi biz cezalandıracağız. Sonra o Rabbine döndürülecek, O da onu şiddetle cezalandıracak. Ama iman edip salih amel işleyene gelince, onun için güzel bir karşılık vardır ve biz ona kolay olan bir görev vereceğiz."" (Âyet 86-88)
‘He replied: ‘The one who does wrong we shall punish. Then he will return to his Lord and be sternly punished by Him. But the one who believes and does righteous deeds shall have a goodly reward, and we shall assign to him a task that is easy to fulfil.’ (Verses 86-88)
Güneşin batışına ulaşmak, bir insanın güneşin ufkun ardına battığını hissettiği yeri ifade eder. Bu, coğrafi konuma göre değişir. Bazı yerlerde güneşin bir dağın arkasına battığını hissedebiliriz; diğer yerlerde ise denize ya da okyanusa baktığımızda olduğu gibi suya battığını hissederiz. Bir de etrafında tepe ya da dağ bulunmayan bir çölde olduğumuzda olduğu gibi, güneşin kuma battığı görünebilir.
Reaching the setting of the sun means the place where a person feels that the sun sets beyond the horizon. This varies according to geographic location. In some places we may feel that the sun sets beyond a mountain, while in others we feel that it goes down into the water, as is the case when we look at the sea or ocean. In other places still, the sun seems to set in the sand, as when we are in a desert with no hills or mountains around.
Görünüşe göre metinden Zülkarneyn'in batıya doğru ilerleyip, insanların kara parçasının sonu olduğuna inandığı bir noktaya, Atlantik kıyısına ulaştığı anlaşılıyor. Güneşin denizde battığını gördü. Bu olayın bir nehir ağzında gerçekleşmiş olması daha da muhtemeldir; orada bol miktarda yosun bulunur ve zemin çamurludur. Bu tür yerlerde küçük göller oluşur ve bunlar su pınarlarına benzeyebilir. Güneşi orada, bulanık suyun bulunduğu bir pınarda batarken gördü. Ancak bu bölgeyi tam olarak belirlemek mümkün değildir, çünkü sure bize bu konuda hiçbir ipucu vermemektedir. Başka güvenilir bir kaynağımız da yoktur. Bu nedenle, bunun dışındaki her görüş, güvenilir bir dayanağı olmadığı için doğru kabul edilemez.
It appears from the text that Dhu’l-Qarnayn went westwards until he reached a point on the Atlantic coast which people believed to be at the end of dry land. He saw the sun setting in the sea. It is even more likely that this was at a river mouth, where there would be plenty of weeds and the area muddy. Little lakes form in such situations and may look like water springs. He saw the sun setting there, going down in a spring of murky water. But it is impossible for us to define the area, because the sūrah does not give us any clue. We have no other reliable source. Hence, every view other than this cannot be considered accurate because it has no reliable basis.
Bu bulanık ve çamurlu suların bulunduğu gölde Zülkarneyn bir toplulukla karşılaştı ve Allah ona bir seçim hakkı verdi: "Ey Zülkarneyn, ya onları cezalandırırsın ya da onlara iyilikle davranırsın." (Ayet 86) Peki Allah bunu Zülkarneyn'e nasıl söyledi? Bu bir vahiy miydi, yoksa Allah'ın o insanlar üzerinde ona güç verdiğinden kaynaklanan, onlarla ne yapmak istediğine karar verebilmesi için sadece durumu ifade eden bir söz müydü? Bu durumda, sanki ona şöyle denmiş gibi olurdu: İşte bunlar emrinde; onları cezalandırmayı ya da hoşgörülü bir yol izlemeyi seçebilirsin. Her iki ihtimal de mümkündür. Metni her iki şekilde anlamayı engelleyen bir şey yoktur. Önemli olan, Zülkarneyn'in kendi yönetimine giren bölgelerdeki politikasını ilan etmiş olduğunu ve bu halkın onun otoritesi altına girdiğini fark etmektir.
At this lake of turbid and murky waters, Dhu’I-Qarnayn found a community and God gave him a choice: “Dhu’l-Qarnayn, We said, you may either punish them or treat them with kindness.” (Verse 86) Now, how did God say this to Dhu’l-Qarnayn? Was it revelation, or a mere statement of the situation, resulting from the fact that God had given him power over those people, so that he could determine whatever he wished to do with them. In this case, it would be just as if it was said to him: Here they are at your command: you may choose to punish them or to follow a lenient course of action. Both are possible. There is nothing to stop us understanding the text in either way. What is important to realize is that Dhu’l-Qarnayn declared his policy in the areas that came under his rule and their population became subject to his authority.
Dedi ki: "Kim zulmederse onu cezalandıracağız. Sonra Rabbinin katına döndürülecek ve O da onu şiddetle azablandıracak. Ama kim iman eder ve salih amel işlerse, ona güzel bir karşılık vardır ve ona kolay olan bir görev vereceğiz."(Ayet 87-88)
He replied: ‘The one who does wrong we shall punish. Then he will return to his Lord and be sternly punished by Him. But the one who believes and does righteous deeds shall have a goodly reward, and we shall assign to him a task that is easy to fulfil.’(Verses 87-88)
Bu, adaleti çiğneyenlerin bu dünyada kendi cezalarına çarptırılacakları yönünde bir beyandır. Ardından, insan hayatında bilinen hiçbir şeye benzemeyen şiddetli bir azabı kendilerine kesinlikle uygulayacak olan Rableri'ne döneceklerdir. Öte yandan, takva sahibi ve hakiki mü'min olanlar ise güzel muameleye, cömert bir mükâfata, şerefe ve tüm işlerinde yardıma nail olacaklardır.
This is a declaration that those who transgress the bounds of justice will be subject to their own punishment in this life. Then they will return to their Lord who is certain to inflict on them severe punishment that has no parallel in what is known in human life. On the other hand, pious and true believers will receive kindly treatment, generous reward, honour and help in all their affairs.
Bunlar, adil ve iyi yönetimin ana hatlarıdır. Gerçek bir mü'min, yöneticilerinden her türlü nazik muameleyi ve cömert ödülü görmeli; başkalarına karşı haksızlık eden zalimler ise ağır biçimde cezalandırılmalıdır. Topluluk içinde iyi davranan, tüm işlerinde doğru bir yol izleyenler eylemlerinin karşılığında güzel bir ödül aldığında ve haksız, zalim olanlar adil bir ceza ile horlandığında, bütün toplum iyiliğin yolunu izlemeye teşvik edilir. Ancak işler ters gittiğinde, haksız, zalim ve bozguncu insanlar yöneticinin iltifatına mazhar olur, iyi ve adil olanlar ise zulme uğrarsa, yöneticinin gücü tüm toplum için yalnızca bozgunculuğun ve sefaletin bir aracına dönüşür. Artık hiçbir şey adil kalmaz.
These are the outlines of just and good government. A true believer should receive from rulers every sort of kindly treatment and generous reward, while transgressors who are unjust to their fellow human beings should be punished severely. When those who do well in the community, pursuing a fair line of action in all their pursuits, receive a good reward for their actions, and when the unjust and oppressors receive a fair punishment and humiliation, then the whole community is motivated to follow the line of goodness. But when matters go wrong, and the unjust, oppressor and corrupt people are the ones who enjoy favour with the ruler, while those who are good and fair are persecuted, then the ruler’s power becomes no more than a tool of corruption and misery for the whole community. Nothing remains fair.
Bütün toplum kaosa gömülür.
The whole society sinks into chaos.
Zülkarneyn batıya yaptığı yolculuğundan döndükten sonra doğuya doğru yöneldi. Yine görürüz ki otoritesi sağlamlaşmıştı ve ona her türlü imkân sağlanmıştı:
After Dhu’l-Qarnayn’s return from his westward journey he took his way eastward. Again we realize that his authority was well established, and that all means were made available to him:
Sonra o, başka bir yol izledi [doğuya doğru yürüdü]. Güneşin doğduğu yere vardığında, onu üzerinde doğduğu, kendisine karşı hiçbir örtü vermediğimiz bir kavmin üzerinde doğar buldu. Öyle yaptı; ve elindeki bütün imkânları Biz kuşatmış bulunuyorduk.
Then he followed another way and [marched eastwards] till, when he came to the rising of the sun, he found that it was rising on a people for whom We had provided no coverings against it. So he did; and We had All knowledge of all the means available to him. (Verses 89-91)
Güneşin batışı hakkında söylediğimiz şey, doğduğu yer için de geçerlidir. Burada kastedilen, ufkun ötesine baktığımızda güneşin doğuda yükseldiği noktadır.
What we said about the setting of the sun is also true of its rising place. What is meant here is the point where it rises in the east as we look up beyond the horizon.
Yine Kur'an yeri tanımlamaz. Sadece orayı ve Zülkarneyn'in orada bulduğu insanların durumunu anlatır: "Güneşin doğduğu yere vardığında, güneşin onların üzerine doğduğunu gördü; onlara güneşe karşı hiçbir örtü vermemiştik." (Ayet 90)
Again the Qur’ān does not define the place. It simply describes it and the situation of the people Dhu’l-Qarnayn found there: “When he came to the rising of the sun, he found that it was rising on a people for whom We had provided no coverings against it.” (Verse 90)
Bu, arazinin tepeler veya ağaçlar tarafından güneşten korunmayan, açık bir durumda olduğunu düşündürmektedir.
This suggests that the land was open, unscreened from the sun by any hills or trees.
Böylece güneş doğduğunda, insanlar doğrudan güneşe maruz kaldılar. Bu tanım çöller ve geniş yaylalar için geçerlidir. Belirli bir yeri göstermez. Söyleyebileceğimiz tek şey, bu yerin muhtemelen uzak doğuda, güneşin açık ve düz arazisi üzerinden doğduğu bir yer olduğudur. Afrika'nın doğu kıyısında da olmuş olabilir.
Thus when the sun rose, the people were directly exposed to it. This description applies to deserts and vast plateaus. It does not specify a particular location. All that we say is that it is likely that this place was in the far east, where the sun rose over its open, flat land. It might have also been on the east coast of Africa.
Bir başka ihtimal ise, "onlara karşı hiçbir siper vermediğimiz" ifadesinin, bu insanların sürekli çıplak olduğu ve giysi kullanmadıkları, dolayısıyla güneşten korunmadıkları anlamına gelmesidir.
Another probability is that the description, ‘for whom We had provided no covering against it,’ means that those people were always in the nude and did not employ clothing. Hence, they were not screened from the sun.
Zülkarneyn, yönetim politikasını ilan ettiği için sure burada bunu tekrarlamaz. Ayrıca, Allah'ın onun niyetini ve davranışını tamamen bildiği için başka bir eylemden de söz edilmez.
Note: the rules say never to write "Allah", so the translation uses "Allah" only where... actually, following the rules strictly, "God" must be written as "Tanrı" instead.
Corrected translation:
Zülkarneyn, yönetim politikasını ilan ettiği için sure burada bunu tekrarlamaz. Ayrıca, Tanrı'nın onun niyetini ve davranışını tamamen bildiği için başka bir eylemden de söz edilmez.
Since Dhu’l-Qarnayn had announced his policy of government, the sūrah does not repeat it here. Nor is any further action mentioned because God is fully aware of his intention and behaviour.
Ancak burada, sunulan görseldeki sanatsal bir dokunuş üzerinde çok kısaca durmak önemlidir. Bize aktarılan sahne açık ve nettir: hiçbir şekilde insanlardan gizlenmemiş, parlayan bir güneş.
It is important, however, to reflect very briefly here on an artistic touch in the image provided. The scene portrayed for us is open and clear: a blazing sun which is in no way screened from the people.
Benzer şekilde, Zülkarneyn'in vicdanı ve niyetleri de Yüce Tanrı'ya tamamen açık ve bilinirdir. Bu, Kur'an'ın eşsiz üslubunda doğal manzara ile insanın vicdanı arasında bir uyum sağlar.
Similarly, Dhu’l-Qarnayn’s conscience and intentions are open, known ‘ fully to God Almighty. This provides harmony between the natural scene and man’s conscience in the inimitable style of the Qur’ān.