Sure'nin, insanın başlangıcından öldükten sonra dirilişe kadar uzanan, çağlar ve nesiller boyunca süren bir yolculukta bizi götürmüştü. Şimdi ise bizi evrenin ruhunun derinliklerine ve gözlerimizin önünde görünen yüzüne doğru başka bir yolculuğa çıkarıyor. İnsanın yaratılışından söz ettikten sonra, göklerin ve yerin yaratılışını anlatıyor. Dikkatlerimiz, evrenin içerdiklerine, onun sırlarına, yönlerine ve olaylarına çekiliyor: Gündüzü hızla takip eden geceye, Allah'ın iradesine boyun eğmiş güneşe, aya ve yıldızlara, uzayda hareket eden, bulutları ölü bir topraklara taşıyan rüzgârlara ve bu toprakların kısa sürede canlanıp her türlü meyveyi verecek hale gelişine işaret ediyor.

The sūrah has taken us along a trip that extends over epochs and generations, from the very beginning of human life to resurrection after death. Now it takes us along another trip to the depths of the soul of the universe and what appears of it before our eyes. It tells us about the creation of the heavens and the earth after having told us of the creation of mankind. Our attentions are drawn to what the universe contains, its secrets, aspects and phenomena, referring to the night as it follows the day in quick pursuit, and to the sun, moon and stars which are subservient to God’s will, and the winds that move along in space, carrying the clouds to a land that is dead, and in no time, it quickens and becomes full of life, yielding all types of fruit.

Bu düşünce, insanlığın yaratılış hikâyesinin anlatılmasından ve insanın hayat yolculuğunun hem başlangıcını hem de sonunu betimlemesinden hemen sonra gelmektedir. Sure ayrıca, Şeytan'a uyanların tutumuna ve kibirle Allah'ın elçilerine uymayı reddedenlerin durumuna da değinmektedir. Ayrıca insan toplumunda yaygın olabilecek cahiliyye kavramlarını ve Allah'ın hükmüyle hiçbir dayanağı olmayan, insanların kendileri için uydurdukları gelenekleri de anlatmaktadır. Sure bütün bunları, insanoğlunu evreni yaratan, onu iradesine boyun eğdiren ve yasalarına ve iradesine göre yöneten Rabbine dönmeye teşvik etmek amacıyla betimlemektedir. Gerçekten, bütün yaratılış ve bütün egemenlik yalnızca O'na aittir.

This reflection on different aspects of God’s kingdom comes immediately after relating the story of the creation of mankind and describing both the beginning and the end of man’s life journey. The sūrah also refers to the attitude of those who follow Satan and who arrogantly refuse to follow God’s messengers. It also describes some concepts of jāhiliyyah, or ignorance that may prevail in human society, and the traditions people invent for themselves having no sanction by God’s law. All this the sūrah portrays in order to motivate human beings to return to their Lord who created the universe and made it subservient to His will and who runs it according to His laws and will. Indeed, to Him alone belong all creation and all authority.

Rabbiniz, gökleri ve yeryüzünü altı günde yaratan, sonra arşa istiva eden Allah'tır. Geceyi, kendisini hızla kovalayan gündüzle örter. Güneşi, ayı ve yıldızları da O'nun emrine boyun eğdirilmiş olarak yaratmıştır. Bilesiniz ki yaratmak da emretmek de yalnızca O'na aittir. Âlemlerin Rabbi olan Allah ne yücedir! (54. Ayet)

Your Lord is God who has created the heavens and the earth in six aeons, and is established on the throne. He covers the day with the night in swift pursuit. The sun, the moon and the stars are made subservient to His command. Surely all creation and all authority belong to Him. Blessed is God, the Lord of the worlds. (Verse 54)

Tek tanrılı İslam inancı, insanoğlunun kendi başına Allah'a dair herhangi bir kavram geliştirmesine, yani O'nun nasıl olduğu ya da nasıl davrandığı konusunda bir tasavvur oluşturmasına hiçbir yer bırakmaz. Hiçbir şey hiçbir biçimde Allah'a benzemez. Bu nedenle Yüce Varlık'ı tasvir etmek insan aklının işi değildir. İnsani bir kavram, ancak insan aklının, çevresindeki dünyadan çıkardıklarına dayanarak tanımlayabileceği çerçeve içinde oluşturulabilir. Allah'a benzer hiçbir şey bulunmadığına göre, insan aklı Allah'ın nasıl olduğuna dair kesin bir resim çizemez.

The monotheistic Islamic faith allows no room for any attempt by human beings to work out by themselves any particular concept of God: what He is like or how He acts. There is simply nothing similar to God in any way whatsoever. Hence, it is not up to human intellect to try to picture the Supreme Being. A human concept can only be worked out within the framework that the human intellect can define, on the basis of what it makes out of the world around it. Since there is simply nothing similar to God, then the human intellect cannot draw any definite picture of what God is like.

Ayrıca insan, Tanrı'nın eylemlerinin nasıl gerçekleştiğini hayal edemez. İnsanın önünde duran tek seçenek, Tanrı'nın evrendeki eylemlerinin etkileri üzerinde düşünmektir.

Moreover, it simply cannot visualize how His actions take place. The only alternative available to man is to reflect on the effects of God’s actions in the universe around him.

Bu nedenle, "Allah gökleri ve yeryüzünü nasıl yarattı?", "Arş üzerinde hangi biçimde yerleşmiştir?" ve "Kendisini yerleştirdiği bu arş nasıl bir arştır?" gibi sorular bir mümininin aklına gelmez. Doğrusu, bütün bunlar ve benzeri sorular tamamen ilgisiz ve anlamsızdır. Bu tür soruları yanıtlamaya çalışmak daha da ilgisizdir ve açıkladığımız temel kuralı doğru anlayan hiç kimse tarafından yapılmaya kalkışılamaz. Ne yazık ki, bu tür soruları tartışmak için büyük çaba harcayan ve bunlar üzerinde çok zaman kaybeden bazı İslami gruplar, bu girişimlerinde Yunan felsefesinin etkisinde kalmışlardır.§ Kur'an, gökleri ve yeri yaratmasından söz ederken, "gün" anlamına gelen "yevm" ifadesini kullanır; yani Allah'ın gökleri ve yeri yarattığı zaman dilimini belirtir. Yaratılışları bu tür altı yevm, yani altı gün sürmüştür. Bu da yine insan algısının erişemeyeceği alana aittir. Bu yaratılışın hiçbir kısmına hiçbir insan ya da herhangi bir yaratık tanıklık etmemiştir: "Ben onları, gökleri ve yeri yarattığımda, ne de kendi yaratılışlarında şahit tutmadım." ()

Böylece insan bilinci, evrenin canlı manzaralarına daha önce dikkatsiz ve ilgisiz bir biçimde baktığı yerde, bu manzaralar karşısında hayrete düşer. Bununla birlikte şu idrak da gelir: Bu büyük yaratıkların tümü Yaratıcı'nın otoritesine boyun eğmektedir. Bu noktada sûre, insanlara tek Rab'lerini hatırlatır ve onu tevazu ve tam bir teslimiyetle çağırmaya yöneltir. Ona teslimiyetlerinin sınırları içinde kalabilmeleri için Rububiyetini kabul etmeleri gerekir; O'nun otoritesini tanımalı ve O'nun hukukunu terk ederek kendi keyfî arzularının peşinden giderek yeryüzünde fesat çıkarmaktan veya fesat yaymaktan kaçınmalıdırlar. "Rabbinize tevazu ile ve gizlice dua edin. Şüphesiz O, haddi aşanları sevmez."

Thus, the human consciousness is overawed by the lively scenes of the universe which it used to look at in a dull inattentive way. Coupled with this is the realization that all these great creatures submit to the authority of the Creator. At this point, the sūrah reminds human beings of their only Lord and directs them to call upon Him with humility and full submission. They must acknowledge His Lordship in order to keep within the limits of their submission to Him, recognizing His authority and refraining from creating or spreading corruption in the land by abandoning His law and following their own capricious desires. “Call upon your Lord with humility, and in the secrecy of your hearts. He does not love those who transgress the bounds of what is right.

“Yeryüzü düzene konulduktan sonra orada bozgunculuk yapmayın. Ona korku ve umutla dua edin. Şüphesiz Allah'ın rahmeti iyilik yapanlara yakındır.” (Ayet 55-56)

Do not spread corruption on earth after it has been so well ordered. Call on Him with fear and hope. Truly, God’s grace is ever near to the righteous.” (Verses 55-56)

Bu emir, insanların uygun bir ruh hâli içinde bulunduğu en uygun noktada verilmiştir. İnsanlar, Rablerine alçakgönüllülük ve teslimiyetle yönelmeye, O'na dua etmeye yönlendirilmektedir. Ayrıca gürültü çıkarmadan, kalplerinin gizliliğinde O'na yalvarmaları istenmektedir. Allah'a gizlice yapılan dua, insan ile Rabbi arasındaki yakın ilişkiyi teyit ettiği için çok daha uygundur. Ünlü hadis âlimi Müslim, Ebû Mûsâ'nın rivayetiyle şu sahih hadisi nakleder: "Biz Allah'ın Resûlü ﷺ ile bir yolculukta idik — (bir rivayette bunun bir askerî sefer sırasında olduğu belirtilir) — ve insanlar yüksek sesle Allah'ı tesbih etmeye başladılar. Allah'ın Resûlü ﷺ onlara şöyle buyurdu: 'Ey insanlar, yavaş olun ve sesinizi alçaltın. Siz sağır ya da uzakta olan birine çağrıda bulunmuyorsunuz. Her şeyi işiten ve yakınında olan Birine çağrıda bulunuyorsunuz. O, şüphesiz sizinle beraberdir.'" Kur'an'ın akışı, Allah'ın yüceliğine rağmen insana bu kadar yakın olduğu bilincini vurgular. Bu, Allah'a dua ederken pratik biçimde burada tasvir edilmektedir. Allah'ın yüceliğinin bilincinde olan bir kimse, O'na yüksek sesle yalvarmaya kendini çok mütevazı görür. O'nun bize bu kadar yakın olduğunu fark edersek, O'na yüksek sesle yalvarmak için hiçbir sebebimiz kalmaz. Samimi bir dua ve O'nun önünde tam bir alçakgönüllülük sahnesiyle birlikte, Arapların cahiliye günlerinde yaptıkları gibi, egemenliği yalnızca Allah'a ait olduğu hâlde kendilerine egemenlik iddia ederek O'nun otoritesini gasp etmeye çalışmamaları da emredilmektedir. Ayrıca Allah yeryüzünü düzene koyup onu ve insan hayatını yönetecek kanunları koyduktan sonra, insanların nefsanî arzularının peşinden giderek yeryüzünde fesat çıkarmamaları emredilmektedir. Rabbine alçakgönüllülükle ve gizlilik içinde yalvaran, O'nun yakınlığını ve icabet edişini hisseden iman sahibi bir ruh, saldırganlığa ve fesada yönelmez. Bu iki tutum, insanın ruhunda ve duygularında derinden birbirine bağlıdır. Kur'an, bu duygulara yaklaşımında onlara değinmektedir. Bu yaklaşım, yaratılanını bilen ve her şeyden tam olarak haberdar olan Yaratıcı tarafından tasarlanmış bir yaklaşımdır.

Bir kez daha sûre, bizi düşünmemiz için evrenin geniş bir manzarasını gözlerimizin önüne seriyor; ancak insanlar bu manzaraya çoğu zaman az dikkat ediyor ve onun ne anlattığının farkına varmadan kalıyorlar. Az önce tartıştığımız fikir Allah'ın lütfundan söz ediyor ve bu yeni manzara, Allah'ın lütfunun işleyişine bir örnek sunuyor. Bunu, yağan yağmurda, büyüyen bitkilerde ve canlanan hayatta görüyor ve hissediyoruz.

Once more the sūrah gives us a panoramic scene of the universe raising it before our eyes to contemplate, but people often pay little attention to it and remain unaware of what it conveys. The idea that we have just discussed speaks of God’s grace, and the new scene provides an example of God’s grace in action. We see and feel it in the rain that pours down, the growing vegetation and the life that quickens:

"Ve O, rahmetinin önünde rüzgârları müjde verici olarak gönderendir. Nihayet onlar ağır bulutları yüklendiklerinde, Biz onları ölü bir beldeye sürer, orada suyu indiririz; böylece onunla her türlü meyveyi çıkarırız. İşte ölüleri de böyle diriltiriz; umulur ki öğüt alırsınız."

“He it is who sends forth the winds heralding His coming mercy, and when they have gathered up heavy clouds, We may drive them towards dead land and cause the water to fall upon it, and thus We cause all manner of fruit to come forth. Thus shall We cause the dead to come to life, so that you may keep this in mind.” (Verse 57)

Tüm bunlar, Rabbliğinin evrende, ayrıntılı bir plan çerçevesinde meydana getirdiği şeylerin tezahürleridir. Hepsi Allah'ın değil, Tanrı'nın yaratmasıdır. Bu nedenle, bütün insanlar O'nu kendilerinin tek Rabbi olarak kabul etmelidir. Yaratan ve rızık veren, O'nun kulları üzerine bahşettiği rahmetinin bir işareti olarak başlattığı doğa yasalarının işleyişi yoluyla hareket eden O'dur. Her an rüzgârlar eser, bulutları toplar ve yağmura yol açar. Ancak bütün bunların, gerçekte olduğu gibi, Tanrı'nın eylemine atfedilmesi, Kur'ân'da en canlı biçimde anlatılan yeni unsurdur; sanki tasvir edilen sahneleri düşündüğümüzde onu gerçekten görüyormuşuz gibi.

All these are manifestations of what God’s Lordship brings about in the universe, in accordance with an elaborate plan. They are all of God’s own making. He, then, should be acknowledged by all human beings as their only Lord. It is He who creates and provides sustenance through the operation of the natural laws which He sets in motion as a sign of His mercy which He bestows on His servants. At every moment winds blow and cause the clouds to gather up, prompting a rainfall. But attributing all this to God’s action, as it is indeed the case, is the new element outlined most vividly in the Qur’ān as if we actually see it as we contemplate the portrayed scenes.