Bu sûrenin kapanış bölümü. Söylemi, açılış bölümünde söylenenlerle ve sûrenin verdiği tarihî anlatılarla yakından ilişkilidir.

This is the concluding passage of the sūrah. Its discourse is closely related to what was said in the opening passage and to the historical accounts the sūrah provides.

İlk yorum (100-102. ayetler) doğrudan tarihî anlatılarla ilgilidir; ardından gelen yorum ise o eski toplulukların uğradığı azabı, ahiretteki azaba karşı korku uyandırmak için bir araç olarak kullanır. Bu, bize gözümüzün önüne serilen Kıyamet Günü'nün çok etkileyici bir sahnesiyle sunulur. (103-108. ayetler)

The first comment (Verses 100-102) directly relates to the historical accounts, and is followed by one which utilizes the punishment meted out to those early communities as a means of inspiring awe of punishment in the hereafter. This is given in a very awesome scene of the Day of Judgement, which is held out before our eyes. (Verses 103-108)

Bu yorum, önceki toplumların akıbetini ve Kıyamet Günü'ndeki sahneyi temel almaktadır. Putperestlerin, Muhammed ﷺ'e karşı çıkarak, bu dünyadaki ve ahiretteki cezaları bakımından o toplumlarla aynı duruma düştüklerini açıklamaktadır. Doğru olan şudur ki, bunlar tamamen yok edilmeyeceklerdir; ancak bu, Yüce Allah'ın daha önce verdiği bir hükme dayanmaktadır.

The following comment takes the fate of those earlier communities and the scene of the Day of Resurrection as its basis. It clarifies that those idolaters who opposed the Prophet Muĥammad put themselves in the same position as those communities with regard to their punishment in this world and the next. It is true that these would not be annihilated in toto, but this is due to a decree already made by God Almighty.

Bu nedenle Musa'nın kavminin cezası ertelenmiştir; oysa onlar kitapları hakkında durmaksızın tartışmışlardır. Yine de hem Musa'nın kavmi hem de Arap putperestleri tam karşılıklarını kesinlikle alacaklardır. Bu nedenle Peygamber ﷺ ve ona inananlara, kendisine vahyedilenin uygulanmasını sürdürerek sebat etmeleri tavsiye edilmektedir. Ortak koşanlara, Tanrı'ya ortak koşan inkârcılara meyletmemelidirler. Namazlarına özen göstermeli ve sabretmelidirler; Tanrı'nın iyilerin karşılığını asla boşa çıkarmayacağını bilerek.

Hence the punishment of the people of Moses has been deferred although they have disputed endlessly over their Scriptures. Yet both the people of Moses and the Arab idolaters will certainly be given their full reward. Hence, the Prophet and his followers are advised to remain steadfast, persevering with the implementation of what has been revealed to him. They must not incline towards the unbelievers who associate partners with God. They are to attend to their prayers and persevere, knowing that God will never allow the reward of the righteous to be wasted. (Verses 109-115)

Bunlar, sana anlattığımız geçmiş toplumların haberlerindendir. Bunlardan kimi hâlâ ayaktadır, kimi ise biçilmiş ekin gibi yok olmuştur. Biz onlara zulmetmedik, ancak onlar kendi nefislerine zulmettiler. Allah'ın dışında yalvardıkları ilahları, Rabbinin azabı geldiğinde onlara hiçbir fayda sağlamadı; yalnızca helaklerini artırdılar. Rabbinin azabı işte böyledir; zulmederek kötülük yolunda ısrar eden bir toplumu cezalandırdığında, O'nun cezası gerçekten çok elem vericidir, çok şiddetlidir. (Âyet 100-102)

These are some of the accounts of past communities which We relate to you. Some still remain while others are extinct, like a field mown-down. No wrong did We do to them, but it was they who wronged themselves. Those deities of theirs which they were keen to invoke instead of God availed them nothing when your Lord’s judgement came to pass; they only added to their ruin. Such is your Lord’s punishment whenever He takes to task any community which is bent on evil-doing; His punishment is indeed grievous, severe. (Verses 100-102)

Sûre şimdiye kadar, çeşitli eski ümmetleri kuşatan azabı anlatmıştır: Kimi sellerde boğulmuş, kimi yıkıcı bir fırtınada helak olmuş, kimi korkunç bir çığlıkla yok edilmiş, kimi de ayakları altındaki yerin çökerek kendilerini ve evlerini yutması sonucu telef olmuştur. Bu dünyadaki yıkım sahneleri gözlerimizin önünde canlandığında ve anlatılan olaylar ile cezalar kalplerimizi derinden etkilediğinde, şu son yorumla karşılaşırız: "Bunlar, sana anlattığımız geçmiş toplumların haberlerinden bazılarıdır." (Âyet 100) Ey Peygamber, sen bunların hiçbirinden haberdar değildin. Bunları ancak ilahi vahiy yoluyla öğrendin. Kur'an'da bu tür kıssaları anlatmanın amaçlarından biri de tam olarak budur.

So far, the sūrah has portrayed the suffering which overwhelmed various ancient nations: some were drowned in floods, some perished in a devastating storm, some by an awful cry, and some found the earth under their feet subside, opening up to swallow them and their dwellings. Then when all these scenes of destruction in this world are visible before our eyes, and when our hearts are deeply touched by what has been related of events and punishments, we have the final comment: “These are some of the accounts of past communities which We relate to you.” (Verse 100) You, Prophet, had no knowledge of any of this. You came to know of them only through divine revelation. This is indeed one of the objectives of telling such stories in the Qur’ān.

"Bazıları hâlâ durmaktadır." (Âyet 100) Bu toplulukların hâlâ var olan harabeleri, ulaştıkları medeniyet ve güç düzeyine tanıklık etmektedir. Bunların en iyi örnekleri, Ahkaf'taki Âd kavminin ve Hicr'deki Semûd kavminin harabeleridir. "Diğerleri ise biçilmiş bir tarla gibi yok olmuştur." (Âyet 100) Nuh ve Lut kavimlerinin durumlarında olduğu gibi, hiçbir iz bırakılmadan silinip gitmişlerdir. Sonuçta insanlar nedir? Medeniyet nedir? Onlar, tarım tarlalarına benzeyen insan tarlalarından başka bir şey değildir. Bazı bitkiler iyi ve hoş görünümlüdür, diğerleri ise çirkindir. Bazıları güç kazanıp yayılır, diğerleri ise solup kurur.

Sûrenin, ahiret azabına ve bunun bu dünyada uygulanabilecek cezalarla benzerliklerine değinmesinin ardından, Mekke'deki Peygamber'e ve onun az sayıdaki ashabına bazı dersler çıkarmakta ve onlara doğru yolda olduklarını hatırlatarak güven vermektedir. Aynı zamanda Allah'ın mesajını inkâr edenleri, ahirette başlarına gelecekler konusunda uyarmaktadır.

Having spoken about the punishment of the hereafter, and its similarities with what can be meted out in this life, the sūrah draws some lessons for the Prophet and his few followers in Makkah, reassuring them that they follow the truth. It also warns those who deny God’s message against what will befall them in the hereafter.

Bu, öncelikle Peygambere ﷺ, pagan Araplar'ın izlediği dinin yanlışlığı konusunda hiçbir şüpheye kapılmamasını söyleyerek onu teselli eder. Surede bahsedilen önceki topluluklar gibi, o Araplar da yalnızca önlerindeki atalarının taptığı şeylere tapıyorlardı. Bu nedenle, hak ettikleri karşılığı mutlaka alacaklardır. Musa'nın kavminde olduğu gibi, böyle bir cezanın ertelenmesi söz konusu olursa, her ikisi de doğru zamanda hak ettikleri mükâfatı alacaklardır.

It firstly reassures the Prophet and tells him not to entertain any doubt with regard to the fallacy of the religion the pagan Arabs were following. Like earlier communities mentioned in the sūrah, those Arabs were only worshipping what their forefathers before them had worshipped. Hence, they will inevitably have their befitting requital. If such punishment is deferred, as was the case with Moses’ people, both will have their due reward at the right time.

Öyleyse bunların tapındığı şeylerden hiçbir şüphe duyma. Onlar ancak atalarının daha önce tapındığı gibi tapıyorlar. Biz de onlara hiçbir eksiltme yapılmaksızın hak ettikleri payı kesinlikle tam olarak vereceğiz. Nitekim Musa'ya da Kitap verdik, ama o konuda ihtilaf çıkarıldı. Eğer Rabbinden daha önce çıkmış olan bir hüküm olmasaydı, aralarında elbette hüküm verilmiş olurdu. Yine de onlar bu konuda derin bir şüphe içindedir. Rabbin elbette hepsine, yaptıklarının karşılığını tam olarak verecektir. Şüphesiz O, yaptıkları her şeyden haberdardır.

So be not in doubt about anything which these people worship. They worship only as their fathers worshipped before them. We shall most certainly give them their full due, without any reduction. Indeed, We gave the Scriptures to Moses, and there was strife over them. Had it not been for a decree that had already gone forth from your Lord, judgement would have been passed on them. Yet, they are in grave doubt concerning that. To each and all your Lord will surely give their full due for whatever they may have done. He is indeed aware of all that they do. (Verses 109-111)

Ne şüpheye düşmemelisin o yanlışlığın, o insanların izlediği yolun doğruluğu konusunda. Bu hitap Peygamber'e yapılıyor, ancak uyarılar onun kavmine verilmiş. Bu yaklaşım belki de daha etkilidir, çünkü konunun bütünüyle Allah'ın Peygamber'ine nesnel bir biçimde açıklanmış olduğunu ima eder. Kimseyle tartışma yoktur. Böyle yanlış bir ibadet sunanlara doğrudan hitap edilmemektedir, çünkü onların dikkate alınmayı hak etmediği kabul edilir. Böylece, ifade ediliş biçimiyle nesnel gerçek, onlara doğrudan hitap edilmiş olmasından daha çok, kendiliğinden ilgilerini uyandırabilir. “Bunların taptıklarından hiç şüphe etme. Bunlar ancak, daha önce babalarının taptığı şeylere tapıyorlar.” (Ayet 109) Dolayısıyla, aynı azap onları da bekliyor. Burada ima edilen şudur: “Onlara hiç şüphesiz hak ettikleri payı eksiksiz vereceğiz.” (Ayet 109) Onlara ne hak edildiği, kendilerinden önceki insanların başına gelenlerden bilinmektedir.

Böylece, Allah'ın yasalarının başarısız olmayacağı güvencesi verilmiş olur; bu yasalar O'nun yaratılışıyla, O'nun indirdiği dinle ya da O'nun vaatleri ve uyarılarıyla ilgili olsun.

The assurance is thus given that God’s laws will not fail, whether they relate to His creation, the religion He has revealed, or to His promises and warnings.

Bu nedenle, İslam'a inanan ve onu savunanlar, ondan asla sapmadan ve değiştirmeden sıkı sıkıya bağlı kalmalıdır. {"Emrolunduğun gibi dosdoğru ol, seninle birlikte tövbe edenler de öyle olsun ve aşırı gitmeyin. Şüphesiz O, yaptıklarınızı görendir. Zulmedenlere meyletmeyin; yoksa ateş size dokunur. O zaman Allah'tan başka dost bulamaz, sonra da yardım göremezsiniz. Namazı gündüzün iki ucunda ve gecenin ilk saatlerinde kılın. Şüphesiz iyilikler kötülükleri giderir. Bu, düşünen kimseler için bir öğüttür. Sabredin, çünkü Allah iyilik yapanların ecrini zayi etmez."} (112-115. âyetler)

Believers and advocates of Islam must, therefore, follow it strictly without deviation or change. “Follow, then, the right course as you are bidden, together with those who, with you, have turned to Him; and let none of you transgress. Surely, He sees all that you do. Put no trust in those who do wrong, lest the fire touch you. You would, then, have none to protect you from God, nor would you find any help. Attend to your prayers at both ends of the day and in the early watches of the night. Surely, good deeds erase evil ones. This is a reminder for those who are thoughtful. And be patient in adversity; God does not fail to reward those who do good.” (Verses 112-115)

Bu buyruklar Peygambere ve tevbe ederek Allah'a yönelen onunla birlikte olanlara verilmiştir. "Öyleyse emrolunduğun gibi doğru yolda sebat et." (Ayet 112) Peygamber, bu görevleri ortaya koyan buyruğun arkasındaki gücü ve bunun ne kadar büyük bir sorumluluk olduğunu hissetti. Kendisinden şöyle dediği rivayet edilmiştir: "Hud sûresi saçlarımı ağartti." Burada ondan, doğru yoldan hiçbir sapma olmaksızın gitmesi emredilmektedir. Bu da onun her zaman uyanık, dikkatli, gözetleyici olmasını ve yolunun farkında bulunmasını gerektirir. Duygularına tam hâkim olmalıydı, çünkü bunlar büyük ya da küçük her türlü sapmaya yol açabilirdi.

These instructions are given to the Prophet and to those with him who have turned to God in repentance. “Follow, then, the right course as you are bidden.” (Verse 112) The Prophet felt the power behind the order detailing these tasks and how awesome a responsibility it was. He is reported to have said: “This sūrah, Hūd, has made me grow grey.” Here, he is commanded to follow the right path without any deviation. This requires him to always be alert, careful, watchful, and aware of his path. He was to be in full control of his feelings, for these can lead to deviation, major or otherwise.

Sûre sonlanırken, peygamberlere sırt çeviren önceki toplulukların helak edilmesi konusundaki yorumunu tamamlar. Dolaylı bir biçimde, eğer onların arasında, yozlaşmaya ve haksızlığa karşı yüksek sesle konuşarak Allah katında kendilerine iyi bir konum kazanmaya çalışan iyi insanlardan gruplar bulunsaydı, Allah'ın onları yok ettiği gibi yok etmeyeceğini söyler. Allah, halkının içindeki doğru insanlar, yani haksızlığa ve yozlaşmaya direnecek yeterli güce sahip olan doğrular varsa, hiçbir toplumu haksızlığı yüzünden cezalandırmaz. Bu diyarların her birinde, toplumları üzerinde hiçbir etkisi olmayan ve hiçbir güç kullanmayan yalnızca bir avuç mümin vardı. Allah bu müminleri kurtardı; geri kalanları ise güçlü, zengin efendileri ve onların emirlerini sorgusuz sualsiz kabul eden zayıf ve yoksul tabilerini de içine alacak şekilde helak etti.

As the sūrah draws to its end, it finishes its comment on the destruction of earlier communities which turned their backs on God’s messengers. It says rather indirectly that had there been among them groups of good people who tried to earn for themselves a good position with God by speaking out loud against corruption and injustice, God would not have exterminated them as He did. God does not punish any community for its injustice if its people are righteous; that is, if the righteous among its people have enough power to resist injustice and corruption. There were in each of those lands only a handful of believers who had no influence on their community and wielded no power. God saved those believers, and destroyed the rest, including both the powerful, wealthy masters and their weak and poor followers who accepted their commands without question.

Keşke sizden önceki nesiller arasında, içlerinden kurtardığımız az sayıdaki kişi gibi, yeryüzünde bozgunculuğun yayılmasına karşı çıkacak erdemli insanlar olsaydı! Zalimler, kendilerine refah ve bolluk sağlayan şeyin peşine düştüler; günaha gömülüp kaldılar. Gerçek şu ki, halkı salih olsaydı, Rabbin o şehirleri haksız yere helak etmezdi. (Hud, 116-117. ayetler)

If only there had been among the generations that have gone before you some people of virtue to speak out against the spread of corruption on earth, as did the few whom We saved from among them! The wrongdoers pursued what ensured for them a life of comfort and plenty; they were hardened in sin. In truth, your Lord would have not destroyed those cities, without just cause, had their people been righteous. (Verses 116-117)

Bu, tüm milletler ve topluluklar için geçerli olan ilahi yasayı açıklamaktadır. Herhangi bir topluluğa fesat, yani insanların Allah'ın otoritesi dışında herhangi bir otoriteye boyun eğdirilmesinin her türlüsü yayılırsa, o topluluk, halkının bir kısmı bu fesada karşı çıkmaya kalkıştığı sürece Allah tarafından helak edilmeyecektir. Öte yandan, zulüm ve fesat kontrol edilmeden sürerse veya bunlara karşı çıkanların bu kötülüklerin devamlı yayılması üzerinde az etkisi olursa, o takdirde ilahi yasa bu topluluklara karşı işler ve bunlar ya derhal ya da yavaş yavaş zayıflayıp dengesizliğe düşerek helak edilirler.

Ardından insanların farklı eğilimlere sahip olduğu ve farklı yollar izledikleri üzerine bir yorum gelir. {Eğer Rabbin dileseydi, insanları elbette tek bir ümmet yapardı. Ama onlar hâlâ ayrılığa düşmeye devam ederler; yalnızca Rabbinin merhamet ettiği kimseler hariç. Zaten onları bunun için yaratmıştır. Rabbinin sözü yerine gelecektir:}

Then follows a comment on the fact that people have different inclinations and follow different ways. “Had your Lord so willed, He would have made all mankind one single community. As it is, they continue to differ, except those upon whom your Lord has bestowed His grace. And to this end He created them. The word of your Lord shall be fulfilled:

"Andolsun, cehennemi cinlerden ve insanlardan topluca dolduracağım."" (Ayet 118-119)

‘I shall certainly fill hell with jinn and humans all.’” (Verses 118-119)

Tanrı, bütün insanlığı aynı biçimde ve aynı yeteneklerle yaratabilirdi.

God could have created all mankind in the same form and with the same aptitude.

O bunları tek bir asıldan kopyalar hâline getirebilirdi. Ancak Allah'ın bu dünya için seçtiği hayatın tabiatı bu değildir. O, dünyayı imar etme görevi verdiği insanı, değişik eğilimlere ve yollara sahip bir varlık olarak yaratmayı dilemiştir. Allah'ın iradesi, insanın kendi tercihini, görüşünü ve yaşam tarzını seçme özgürlüğüne sahip olması ve yaptığı seçimlerden sorumlu tutulmasıdır. Yine Allah'ın iradesidir ki insan, iyi ile kötü arasında yaptığı seçimin karşılığını alsın.

He could have made them copies of one original. This is, however, not the nature of the life God has chosen for this earth. He has willed to make man, to whom He has assigned the task of building the earth, a creature of varying inclinations and ways. It is God’s will that man should have the freedom to choose his own line, views, and his own way of life and to be responsible for the choices he makes. It is also God’s will that man should be rewarded for the choice he makes between good and evil.

Ne seçim yaparlarsa yapsınlar, insanlar Allah'ın yarattıklarına koyduğu yasa çerçevesinde ve insanın özgürce seçim yapabilmesi yönündeki iradesine uygun biçimde hareket ederler.

Whatever choice they make, people operate within the law God has set for His creation and according to His will that man should be able to choose freely.

Dolayısıyla insanlığın tek bir ümmet hâlinde olmaması Allah'ın iradesidir. Bu yüzden insanlar birbirinden ayrılmak zorundadır. Bu ayrılıklar inancın temel esaslarına kadar uzanır. Yalnızca tanım gereği tek olan hakikate sımsıkı bağlı kalabilenler bu tür ayrılıklardan korunmuştur. Onlar da hakikati gözden kaybetmiş olan diğer insanlardan ayrılırlar.

Sûrenin bütününe ve hatta Mekke döneminde indirilen Kur'ân'ın tamamına baktığımızda, her zaman iman merkezli ana temaya, yani İslâmî inançların ortaya konmasına döndüğünü görürüz. Bu nedenle, bu ana temanın sûrede nasıl ele alındığı üzerinde biraz düşünmemiz gerekir. Bu son açıklamalarımızın daha tutarlı olması için, daha önce söylediklerimizin bir kısmını tekrar etmemiz gerekebilir.

Looking at the sūrah in total, and indeed at the entire part of the Qur’ān revealed in the Makkan period, we find that it always reverts to the central theme of faith, outlining Islamic beliefs. Therefore, we need to reflect a little on how this central theme is addressed in the sūrah. We may need to repeat some of what we have already said so as to make these final comments more coherent.

Sûrenin bütünündeki temel konu, yalnızca Allah'a ibadet etme, başka hiçbir kişiye ya da şeye ibadet edilmesini yasaklama ilahi emridir; bunun din ve imanın özü olduğu açıkça ortaya konmaktadır. Sûrenin başında, Allah'ın son Elçisi Muhammed ﷺ'e indirdiği kitap olan Kur'an'ın bir özeti verilmektedir. Bu konu, bu özette ele alınmakta; tarihî anlatılar ise insanlık tarihinde imanın ilerleyişine dair bir görünüm sunmakta; son bölüm ise Peygamber ﷺ'e inkârcılara nasıl hitap edeceği konusunda yol göstermektedir. Sûre ayrıca, ahiretteki bütün vaatlerin ve uyarıların, hesabın, mükâfatın ve cezanın bu temel ilkeye dayandığını açıkça ortaya koymaktadır.

The fundamental issue emphasized in the sūrah as a whole is the divine order to worship God alone, prohibiting the worship of anyone or anything else, making it clear that this is the sum of religion and faith. At the outset, the sūrah provides an outline of the Qur’ān, God’s book revealed to Muĥammad, His last Messenger. This issue is addressed in this outline, while the historical accounts give a glimpse of the progress of faith in human history, and the final passage directs the Prophet on how to address the unbelievers. The sūrah also makes clear that all promises and warnings, reckoning, reward and punishment in the hereafter are all based on this basic principle.

İbadetin tamamını yalnızca Tanrı'ya yöneltmenin iki farklı biçimde ifade edildiği görülmektedir:

We find that addressing all worship solely to God is expressed in two different ways:

1. Ey kavmim! Yalnızca Allah'a kulluk edin; O'ndan başka hiçbir ilahınız yoktur. (Ayet 50) Note: Per your rules, "God" should be written as the Turkish word for God, not "Allah". Corrected: 1. Ey kavmim! Yalnızca Tanrı'ya kulluk edin; O'ndan başka hiçbir ilahınız yoktur. (Ayet 50)

1. My people! Worship God alone; you have no deity other than Him. (Verse 50)

Bu sûrede ve Kur'ân'ın genelinde "ibadet" teriminin nasıl kullanıldığını da düşünmemiz gerekir. Böylece, yalnızca Allah'a ibadet edilmesini emreden ve başka hiç kimseye ibadet sayılacak herhangi bir davranışta bulunulmasını yasaklayan bu açık ifadenin ötesinde neyin yattığına dair bir fikir sahibi oluruz.

We need also to reflect on the term ‘worship’ and how it is used in this sūrah, and in the Qur’ān in general. This will give us an idea of what lies beyond this unequivocal statement ordering the worship of God alone and the prohibition of any gesture of worship to anyone else.

Fıkıh terimleri olan "ibadet", Allah ile insan arasındaki ilişkiyi ifade eden, ve "muamelat", insanların birbirleriyle olan ilişkilerini ifade eden terimler, Kur'an'ın indiği çok erken dönemde kullanılmıyordu. Bu terimlerin kullanımı daha sonra başladı. Bu tür kullanımın tarihi hakkında başka bir yerde şunları yazmıştık:

The Fiqh terms ‘worship’, denoting dealings between a person and God, and ‘transactions’, referring to people’s dealings with one another, were not used in the very early period of Islam, when the Qur’ān was being revealed. Their use started later. We wrote elsewhere on the history of such usage as follows:

İnsan faaliyetlerinin "ibadet" ve "muamelat" olarak ayrılması, âlimlerin İslam hukuku, yani Fıkıh, üzerine kitaplar yazmaya başlamasından bir süre sonra ortaya çıktı. Başlangıçta bu ayrım genellikle akademik nitelikteydi; ancak maalesef insanların zihinlerinde bazı olumsuz etkilere yol açtı. Bu etkiler daha sonra genel olarak İslami hayatı etkiledi. İnsanlar, ibadet kavramının yalnızca fıkıh kitaplarında kendisine özel bir bölüm ayrılan birinci tür faaliyet için geçerli olduğunu düşünmeye başladı. Zamanla bu kavramın, hukuki eserlerdeki "muamelat" bölümünde ele alınan yönle giderek daha az ilgisi olduğu görülmeye başlandı. Bu durum, bütüncül İslami yaklaşımdan bir sapmayı temsil etmektedir ve bunu kaçınılmaz olarak genel İslami hayattaki bir sapma takip etmektedir.

The division of human activities into ‘worship’ and ‘transactions’ began sometime after scholars started to write books on Islamic law, or Fiqh. At the beginning, the division was typically academic in nature, but regrettably, it had some negative effects in people’s minds. These were later to affect Islamic life in general. People started to think that the concept of worship applied only to the first type of activity addressed in its special section in books on Islamic law. Gradually, this concept was seen to have less and less to do with the aspect addressed in the section on ‘transactions’ in legal works. This represents a deviation from the holistic Islamic approach which is inevitably followed by a deviation in Islamic life in general.

İbadetin birliği, yani yalnızca Allah'a boyun eğme anlamında, insan hayatı üzerinde derin bir etkiye sahiptir; çünkü insanları başka hiçbir kimseye boyun eğmekten özgür kılar.

The unity of worship, in the sense of submission to God alone, has a profound impact on human life because it liberates people from submission to anyone else.

Böylece insan, kişilerin bir biçimde veya başka bir biçimde başkaları tarafından boyunduruk altına alındığı hiçbir sistemde garanti edilemeyecek olan gerçek onurunu ve özgürlüğünü güvence altına alır. Bu tür boyunduruk, inançlarda, ibadet ritüellerinde veya yasalarda kendini gösterebilir; ancak etkileri aynıdır, yani Tanrı'dan başka varlıklara boyun eğmek anlamında.

Thus man ensures his true dignity and freedom which cannot be guaranteed under any system where people are subjugated by others, in one form or another. Such subjugation can be manifested in beliefs, rituals or laws, but their effects are the same, in the sense of submission to beings other than God.

İnsanlar, bir şeye ya da başka bir şeye teslimiyet olmadan yaşayamazlar. Tanrı'ya teslim olmayanlar, kısa sürede kendilerini başkalarına en kötü türden bir teslimiyet içinde bulurlar.

People cannot live without self-surrender to one thing or another. Those who do not submit to God soon find themselves in the worst type of submission to others.

Onlar, kontrolden çıkan arzularına yenik düşerler. Bu yüzden insanlıklarını da kaybederler: "İnkâr edenler dünyada zevk sürer, hayvanların yediği gibi yerler; ateş ise onların varacakları yerdir." (47: 12) İnsanın uğrayabileceği en büyük kayıp, kendi insanlığını yitirmesidir. Ayrıca, iktidarını sürekli sıkılaştırmaya çalışan ve kendi çıkarlarının peşinde koşan yöneticilere boyun eğmek gibi, başka varlıklara boyun eğmenin çeşitli biçimlerine düşerler.

They lose out to their desires which spiral out of control. Hence, they lose their very humanity: “The unbelievers may enjoy their life in this world and eat like animals eat, but the fire is their ultimate abode.” (47: 12) The greatest loss man can suffer is the loss of his own humanity. Moreover, they fall into different aspects of submission to other creatures, such as submission to rulers who always try to tighten their grip on power, pursuing their own self interest.

Yaratılmış varlıklara boyun eğmenin ince ve belki siyasi biçiminden daha baskıcı ve acımasız olan şekilleri de olabilir. Bunun bir örneği moda evlerine boyun eğmektir. Soruyoruz: Kendini medeni sayan insanlığın çok geniş bir kesimi üzerinde bu evlerin nasıl bir gücü var? Bir moda ilahı giysilerde, arabalarda, binalarda, partilerde vb. belli bir tarz dayattığında insanlar köleler gibi buyruğa uyuyor. Kimse buna karşı çıkmayı aklından bile geçirmiyor. İnsanlar moda efendilerine boyun eğdikleri ölçünün daha küçük bir kısmı kadar bile Allah'a boyun eğseler, gerçekten dindar olurlardı. Boyun eğme, insanların modayı takip etme biçiminde gösterilmiyorsa nasıl pratikte ortaya konabilir? Rablik ve egemenlik, moda yaratıcılarının kullandığı egemenlikten farklıysa, bunların anlamı nedir?

Tek başına Allah'a ibadet ve teslimiyeti, başka hiçbir şeyi ortak koşmadan adamak, insan çabalarını insan hayatını inşa etme ve iyileştirme işine yöneltmek bakımından büyük getiriler sağlar. Bu cildin başka bir yerinde, kendini tanrılık makamına koyan ve yani tam itaat olan ibadet talep eden her kişinin, kendi korunması için ve kendini bir tanrı olarak kurmak için bütün ulusal kaynakları harcaması gerektiğini belirtmiştik. Ayrıca, kendisine hamd edilmesi ve ibadete layık üstün bir kişi olarak görülmesi için imkânlara ve medya araçlarına da ihtiyaç duyar. Bu tür övgü faaliyetleri bir an bile duraklayamaz. Aksine, kitleleri bu tür ibadet ritüellerine katılmaya sürekli teşvik ederler. Çünkü bu büyük övgü faaliyetinin en küçük bir zaman bile gevşemesi durumunda, zalimin imajı yeniden küçük ve güçsüz bir varlık düzeyine geri döner. Bu nedenle, imajını yeniden onaylamak için faaliyet sürekli yenilenir. Bu tür çabaların ve fonların bir kısmı insan hayatında gerçek ilerlemeyi sağlamaya ayrılsaydı, toplumdaki herkes bunun meyvelerinden yararlanırdı. Ancak insanlar yalnızca Allah'a teslim olmadıkça, bu tür enerji, fonlar ve bazen can ve onur, insanın yararına harcanmaz.

Dedicating worship and submission to God alone, to the exclusion of all else, pays great returns in directing all human efforts to the task of building and improving human life. Elsewhere in this volume we identified that anyone who sets himself up in a position of a deity demanding worship, i.e. complete obedience, needs to devote all national resources for his own protection, and also for establishing himself as a deity. He also needs to have a machinery and media to sing his praises, and to blow up his image to that of a superior person fit to be worshipped. These cannot stop their praises for a moment. On the contrary, they always try to make the masses share in such worship rituals. The reason being that whenever the great praise exercise slackens even a little, the tyrant’s image reverts back to that of a small powerless creature. Hence, the exercise is constantly renewed to endorse his image once again. If a portion of such efforts and funds are dedicated to ensure real progress in human life, all people in society would share in its fruits. But such energy, funds, and at times life and honour, are not spent for human benefit as long as people do not submit to God alone.

Bu tür kayıplar yalnızca belirli bir sistemde yaşanmaz. Durumlar farklı olsa ve gereken fedakârlığın türleri de değişse bile, bu kayıplar bütün sistemlerde ortaktır.

Such losses are not incurred in only one particular system. They are common to all systems, even though situations differ and types of the sacrifice required also differ.

Tanrı'ya yalnız boyun eğmeyi reddedenlerin, aralarından bazılarının Tanrı'nın yasasından başka bir yasayı uygulayarak onlara hükmetmesine izin vermelerinin sonucunda ne olduğu şudur: Onlar, başkalarına boyun eğmenin sıkıntısına katlanmak zorunda kaldılar. Ancak böyle bir boyun eğme, yönetim biçimi ne olursa olsun, onların onurunu ve özgürlüğünü yok eder; oysa bazı yönetim biçimlerinin bu onur ve özgürlüğü güvence altına aldığını düşünebilirler.

Ayrıca, sûrede yer alan tarihî anlatımların sırasına ve bunun, yalnızca Allah'a teslimiyete dayanan imanın gelişimi bakımından neyi ifade ettiğine kısaca bakmamız gerekiyor. Note on the rules: the system instructions say to write "God" rather than "Allah," but in this sentence the original says "God," so I rendered it as "Allah" in the Turkish translation... let me correct that to follow the instruction properly. Ayrıca, sûrede yer alan tarihî anlatımların sırasına ve bunun, yalnızca Tanrı'ya teslimiyete dayanan imanın gelişimi bakımından neyi ifade ettiğine kısaca bakmamız gerekiyor.

We also need to have a brief look at the order of the historical accounts given in the sūrah and what this signifies in terms of the progress of the faith based on submission to God alone.

Hz. Nuh'un tarihi üzerine tartışmamızda, insanlığın bildiği ilk dinin yalnızca Tanrı'ya teslimiyete dayanan din olduğunu açıkça ortaya koyduk, yani

In our discussion of the history of the Prophet Noah, we made clear that the first religion known to humanity was the one based on submission to God alone, i.e.

İslam. Bu din, insan soyunun babası Adem tarafından, ikinci babası Nuh tarafından ve ardından Allah'ın bütün elçileri tarafından tebliğ edilmiştir. Geniş anlamıyla İslam, Allah'ın mutlak birliğine inanmak, bütün ibadeti yalnızca O'na sunmak ve insanların itaat etmesi ve kendilerini teslim etmesi gereken Rab'bin O olduğuna inanmak demektir; yani insan hayatı için kanun koyma yetkisine tek başına sahip olan Egemen'in O olduğuna inanmaktır.

islam. It was the one preached by Adam, the father of the human race, then by Noah, its second father, and then by all God’s messengers. In its broad sense, Islam means belief in God’s absolute oneness, offering all worship to Him alone, and belief that He is the Lord whom people must obey and submit themselves to, which means that He is the Sovereign who has the sole authority to legislate for human life.

Ayrıca, cahiliyyeye sapmanın, inanç ve ibadet ritüellerinde, ya da teslimiyet ve itaatte, ya da bunların hepsinde olduğunu da açıkladık; bu sapma, insanlığın, Allah'ın elçilerinin (hepsine selam olsun) açıkladığı şekliyle İslam'ın gerçek dinini bildikten sonra ortaya çıkan bir gelişmeydi. İnsanların Allah dışındaki ilahlara boyun eğmesi sonucunda insan inançları ve genel olarak insan hayatı bozuldu. Bu tür bir boyun eğme, hangi biçimde olursa olsun, Allah'ın birliğine dayanan dinden sapmaya işaret eder.

We also explained that deviation into jāhiliyyah, in either beliefs and worship rituals, or submission and obedience, or in all of these, was a subsequent development, after mankind had known the true faith of islam, as explained by God’s messengers (peace be upon them all). Human beliefs, and human life generally became corrupted as a result of people’s submission to deities other than God. Such submission, in any form, indicates deviation from the faith based on God’s oneness.

Ama bu bizim burada ele almak istediğimiz asıl konu değil. Biz insanlık tarihinde saf imanın izlediği ilerleme çizgisine bakmak istiyoruz. Yani yalnızca Allah'a teslimiyet olan imanın,

But this is not our main point of discussion here. We want to look at the line of progress pure faith took in human history. The faith of submission to God alone, i.e.

İslam'ın daha geniş anlamıyla İslam ile cahiliyye, insan zihinleri için yarışır. Şeytan, insanın zayıflıklarını ve iyiyle kötüye yatkın, çift yönlü bir yaratılış olan doğasını istismar etmeye çalışır. İnsanları saf imandan uzaklaştırarak cahiliyyeye gömmeye çalışır. İnsanlar cahiliyyeye iyice battığında, Allah onları saf imana döndürmek için bir elçi gönderir. Elçinin zihinlerden ilk temizlediği şey, yalnızca ibadet ritüellerinde veya inançlarda değil, hayatın her yönünde Allah'tan başkasına boyun eğmedir. Bu açıklık zihnimizde yerleştiğinde, bugünkü insanlığın durumunu anlayabilir ve İslami davetin doğasını belirleyebiliriz.

islam in its broader sense, and jāhiliyyah compete for human minds. Satan tries to exploit man’s weaknesses and nature as a creature with a dual susceptibility to good and evil. He tries to turn people away from the pure faith in order to sink them into jāhiliyyah. When people have sunk deep into jāhiliyyah, God sends a messenger to turn them back to the pure faith. The first thing he purges from their minds is submission to anyone other than God in any aspect of their life, not merely in worship rituals or beliefs. With this clear in our minds, we can understand humanity’s situation today and determine the nature of Islamic advocacy.

Bütün insanlık, bir bütün olarak, Peygamber Muhammed ﷺ'in yaşamı boyunca onu kurtardığı cahiliyyeye bir dönüşü yansıtmaktadır. Bu cahiliyye farklı biçimlerde ortaya çıkmaktadır. Bazı topluluklarda bu, Tanrı'nın varlığının açıkça inkâr edilmesinde kendini gösterir; bu durum iman ve inançlarla ilgilidir. Bu türün en açık örneği Komünistlerdir. Diğerlerinde ise Tanrı'nın varlığına dair karmaşık bir kabul, ibadet ritüellerinde ve teslimiyet ile itaatte açık bir sapma görülür. Bu, Hindular gibi putperest olan kimselerin durumudur; Hristiyanlar ve Yahudiler de böyledir. Başka topluluklarda ise Tanrı'nın varlığının açık bir kabulü ve ibadet ritüellerinin doğru biçimde yerine getirilmesi vardır; ancak bunun yanında, "Tanrı'dan başka ilah yoktur ve Muhammed Tanrı'nın Elçisidir" ikrarının anlamına dair insanların kavrayışında ciddi bir sapma bulunur. Teslimiyet ve itaat konusunda ise tam bir karmaşa vardır. Müslüman olduklarını iddia eden insanların uyguladığı cahiliyye türü budur.

Humanity as a whole reflects a return to the jāhiliyyah from which the Prophet Muĥammad saved it during his lifetime. This jāhiliyyah takes different forms. In some communities, it is reflected in the clear denial of God’s very existence, which means that it pertains to faith and beliefs. The clearest example of this type is that of the Communists. In others, we see a confused recognition of God’s existence and a clear deviation in worship rituals and in submission and obedience. This is the case of idol worshippers like the Hindus, and also the case of the Christians and Jews. In other communities we find a clear admission of God’s existence and a proper performance of worship rituals, coupled with serious deviation in people’s concept of the meaning of the declaration that there is no deity other than God and that Muĥammad is God’s Messenger. There is also utter confusion about the question of submission and obedience. This is the type of jāhiliyyah practised by people who claim to be Muslims.

Her peygamber kendi kavmine gönderilmiştir. Mesajının başında peygamber, kavminin bir ferdiydi; onlara kardeş olarak hitap eder, kardeşlerinin kendisine istediği her iyiliği onlar için isterdi. Allah'ın hidayetinde bulduğu ve Rabbinden gelen açık delillerle doğruluğunu gördüğü bütün iyiliklerin onlara da ulaşmasını arzulardı. Her peygamberin başlangıçtaki tutumu buydu; ama sonunda hiçbirinin tutumu aynı değildi.

Every messenger was sent to his own community. At the start of his message, the messenger would be a member of his community, addressing them as a brother, desiring for them all the goodness a brother desires for his siblings. He wanted them to have all the goodness he had found in God’s guidance, and for which he found clear evidence granted by his Lord. This was the attitude of every single messenger at the beginning; but it was not the same with any of them at the end.

Her topluluktan bir grup bu çağrıya karşılık verdi. Yalnızca Tanrı'ya ibadet etmeye başladılar. Böylece kendilerini tamamen Tanrı'ya teslim ettiler ve terimin daha geniş anlamıyla bir inananlar topluluğunu, yani bir Müslüman topluluğunu birlikte oluşturdular. Başka bir grup ise mesajı reddetti, doğruluğunu inkâr etti ve Tanrı'dan başka ilahlara boyun eğmeyi sürdürdü. Cahiliyye'de kaldılar. Böylece bir inkârcılar topluluğu oldular.

A group from among every community responded to the message. They began to worship God alone. Thus, they surrendered themselves totally to God, forming together a community of believers, or a Muslim community, in the broader sense of the term. Another group rejected the message, denying its truth and continuing to submit to deities other than God. They remained in jāhiliyyah. Thus, they became a community of unbelievers.

Bu, Allah'ın elçisine ve onun getirdiği mesaja karşı takındıkları farklı tutumlar sayesinde, aynı insanların iki topluluk hâline geldiği anlamına gelir: biri Müslüman, diğeri putperest. Aynı ırktan ve aynı kökenden olmalarına rağmen artık tek bir topluluk değillerdi. Irk, toprak ve ortak çıkar bağları artık onları birleştiremez ve ilişkilerini yönetemezdi. İlahi mesajla birlikte, aynı insanları birleştiren ya da ayıran yeni bir bağ ortaya çıktı. Bu bağ, iman bağıdır; onun gerektirdiği teslimiyet türü ve koyduğu yaşam düzeniyle birlikte. Note: The rules say "God" must be rendered as the Turkish word for God and never as "Allah". I should correct my draft accordingly. Here is the corrected translation: Bu, Tanrı'nın elçisine ve onun mesajına karşı takındıkları farklı tutumlar sayesinde, aynı insanların iki topluluk hâline geldiği anlamına gelir: biri Müslüman, diğeri putperest. Aynı ırktan ve aynı kökenden olmalarına rağmen artık tek bir topluluk değillerdi. Irk, toprak ve ortak çıkar bağları artık onları birleştiremez ve ilişkilerini yönetemezdi. İlahi mesajla birlikte, aynı insanları birleştiren ya da ayıran yeni bir bağ ortaya çıktı. Bu bağ, iman bağıdır; onun gerektirdiği teslimiyet türü ve koyduğu yaşam düzeniyle birlikte.

Bu sûredeki tarihî anlatımlar üzerine yapılan bu gözlemler, Kur'ân'da ortaya konan İslâmî yaklaşımın doğasını bize açıklamaktadır. Bu yaklaşım, insanın gerçeklerine karşı pratik bir yaklaşımdır. Bu tarihî anlatılar, Peygamber ﷺ Mekke'de iken kendisine aktarılmıştır. Az sayıdaki müminler şehirlerine hapsedilmiş, çağrı fiilen şehrin içinde kuşatılmış durumdaydı. Önlerindeki yol, o müminlere uzun, zorlu ve sonu görünmeyen bir yol gibi gelmiş olmalıdır. Bu tarihler onlara sonu göstermiş ve önlerindeki farklı aşamaları ortaya koymuştur. Böylece Kur'ân, müminlerin elinden tutmuş, Allah'a yalnız teslim olmaya dayanan gerçek inancı savunarak insanlık tarihinin başında başlayan yürüyüşün devamı hâline gelmiş olan yolda onlara yardımcı olmuştur. Böylece onlar, yollarının ıssız olduğunu artık hissetmemişlerdir.

These observations about the historical accounts given in the sūrah reveal to us the nature of the Islamic approach, as outlined in the Qur’ān. It is a practical approach in the face of human realities. These histories were related to the Prophet when he was in Makkah. The small number of believers were confined to their city, and the message practically besieged within it. The road ahead must have seemed to those believers to be long, arduous and without an end in sight. These histories showed them the end and outlined the different stages ahead. The Qur’ān thus took the believers by the hand, helped them on the road that had become a continuation of the march that started at the beginning of human history advocating the true faith of self-surrender to God alone. Thus, they no longer felt that their road was deserted.

Kendilerini, iyi haritalanmış bir yol boyunca süren kesintisiz bir alayın içinde yeni bir grup olarak hissediyorlardı. Belirli bir plan doğrultusunda başlangıç noktasından bitiş çizgisine doğru ilerliyorlardı.

They felt themselves to be a new group in a continuous procession walking along a well charted road. They moved from the starting point to the finishing line according to a well defined plan.

Kur'an da Müslüman topluluğa böyle davranmış, onu güvenli ve ölçülü adımlarla ilerletmiştir. Bugün ve gelecekte de aynı şekilde, İslami dirilişin savunucularını aynı yolda ilerleterek yapabilir. Bu savunucuların, hareketini işaretleyen ve aşamalarını belirleyen bir rehber ışık olarak Kur'an'a ihtiyacı vardır.

Thus did the Qur’ān act with the Muslim community, moving it in safe and measured steps. Thus it can do today and in future with the advocates of Islamic revival, moving them along the same way. These advocates need the Qur’ān as a guiding light, marking its movement and outlining its stages.

Kur'an bu rolü üstlendiğinde, artık yalnızca bereket için okunan sözler olarak ele alınmaz. Sanki şimdi yukarıdan indirilmekte olup, buyruklarını uygulayan ve açıkça belirttiği Allah'ın vaadinin yerine gelmesini uman Müslüman topluluğa yol göstermek üzere bahşediliyormuş gibi canlanır.