Ancak Musa'yı sabrını zorlayacak başka tuhaf olaylar da bekliyordu: "Böylece ikisi yola devam etti; nihayet bir genç adamla karşılaştılar. [Bilge kişi] onu öldürdü." (Ayet 74)
There are, however, other strange events awaiting Moses which would exhaust his patience: “And so the two went on until they met a certain young man. [The sage] slew him.” (Verse 74)
İlk eylem, gemiyi ve yolcularını belirli risklere maruz bırakmıştı. Şimdi ise bir gencin hiçbir kışkırtma ya da haklı gerekçe olmaksızın açıkça öldürülmesi söz konusudur. Musa, gördüğü hiçbir şeyi sorgulamamaya dair verdiği bütün sözlere rağmen, bunu sabırla çekemeyecek kadar ileri gitmişti. Bu yüzden: "Musa şöyle dedi: 'Sen masum bir cana, bir can karşılığı olmaksızın kıydın mı? Gerçekten de işlediğin şey çok çirkin bir iştir.'" (Ayet 74)
The first action exposed the boat and its passengers to certain risks. Now there is the blatant murder of a young man without provocation or justification. This was too much for Moses to tolerate patiently, despite all the promises he had given not to question anything he saw. Hence, “Moses exclaimed: ‘Have you killed an innocent man with no cause of just retribution for murder? Foul indeed is that which you have perpetrated.’” (Verse 74)
Bu, Musa'nın verdiği sözü unutmadığını ortaya koymaktadır. Muhtemelen sözünü hatırlıyordu, ancak bir cinayete tanık olduğunda sessiz kalamadı. Ona göre o genç masumdu. Öldürülmesini gerektirecek hiçbir suç işlememişti.
This suggests that Moses was not unmindful of his promise. He probably remembered it, but felt unable to keep quiet when he witnessed a murder. To him, the young man was innocent. He had not perpetrated anything to justify his killing.
Belki de daha reşit yaşta değildi; bu yüzden yaptığı herhangi bir kötülükten dolayı sorumlu tutulamazdı.
He was perhaps even under age, so that he could not be held accountable for any misdeeds.
Bir kez daha bilge kişi, Musa'ya koyduğu şartı ve Musa'nın verdiği sözleri hatırlatır; ayrıca en başta söylediklerini de anımsatır: "Sana, benimle sabredemeyeceğini açıkça söylemedim mi?" (Ayet 75) Bu sefer ise bilge kişi bir adım daha ileri gider ve Musa'ya tüm bunları kendisine bizzat söylediğini hatırlatır: "Sana açıkça söylemedim mi...?" Demek ki bu erken uyarı Musa'ya şahsen yapılmıştı, ama o ikna olmamıştı. Yine de bu adamın yoldaşı olmak, onun şartlarını kabul ederek bunu istemişti.
Once again the sage reminds Moses of the condition he has made and the promises Moses has given, referring also to what he said in the first place: “Did I not make it clear to you that you would not be able to have patience with me?” (Verse 75) This time, however, the sage goes further and reminds Moses that he said all this to him personally: “Did I not make it clear to you...” So the early warning was addressed to Moses personally, but he was not convinced. He had sought to be the man’s companion accepting his conditions.
Yine Musa düşünür; iki kez söz verip sözünü tuttuğunu, hatırlatılmasına rağmen unuttuğunu bilmektedir. Pişmanlığı onu fazlasıyla özür dilemeye iter ve bu da bilgeyle uzun süreli bir birliktelik olasılığını elinden alır. Kendisine yalnızca bir son şans tanır: “Musa dedi ki: Eğer bundan sonra sana bir şey sorarsam, artık beni yanında tutma; çünkü o zaman benden yeterince mazeret almış olursun.” (Ayet 76)
Again Moses reflects, knowing that he has broken his promises twice, forgetting it despite reminders. His regret makes him too apologetic, depriving himself of any possibility of a lengthy companionship with the sage. He gives himself only one last chance: “Moses said: If ever I question you again, do not keep me in your company; for then you would have had enough excuses from me.” (Verse 76)
Üçüncü ve son sahneye geliyoruz: "Derken ikisi yola devam ettiler, nihayet bir kasabaya vardıklarında halkından yiyecek istediler, fakat onlar ikisine de konukseverlik göstermeyi reddettiler. Orada yıkılmak üzere olan bir duvar buldular ve [o bilge] onu onardı." (Ayet 77) İkisi de açtır, fakat kendilerini halkı son derece konuksever olmayan bir kasabada bulurlar.
This brings us to the third and last scene: “And so the two went on until they came to a town, where they asked its people for food, but they refused them all hospitality. There they found a wall on the point of falling down, and [the sage] rebuilt it.” (Verse 77) The two are hungry but find themselves in a town whose population are extremely inhospitable.
Onlar ne misafir ağırlarlar ne de yoksula ve açlara bir şey verirler. Buna rağmen adam orada yıkılmak üzere olan bir duvar bulur. Arapça metin, yurīdu en yanqadda, daha canlıdır; duvarı neredeyse yıkılmak isteyen bir iradeye sahip, yaşayan bir varlık gibi gösterir.
They receive no guests and give nothing to the poor and hungry. Yet the man finds a wall there about to fall down. The Arabic text, yurīdu an yanqadda, is more vivid, making the wall almost like a living creature with a will that makes it want to fall.
Yine de bu yabancı, karşılıksız olarak duvarı yeniden inşa etmekle meşgul.
Yet this stranger occupies himself with rebuilding the wall for nothing.
Musa, durumun ironik olduğunu düşünür. Bu kadar yabancı bir kişi, kendilerine küçük bir yiyecek bile verilmeyen ve hiçbir misafirperverlik gösterilmeyen bir kasabada duvarı yeniden inşa etmek için neden bu kadar çaba harcasın? En azından emeğinin karşılığında bir ücret talep etmeliydi, böylece yiyecek satın alabilirlerdi. Musa şöyle der: “Dilemiş olsaydın, yaptığın iş karşılığında bir ücret alabilirdin.” (Ayet 77)
Moses finds the situation full of irony. Why should such a stranger exert so much effort in rebuilding a wall in a town where they were denied even a little food and all hospitality? He should have at least demanded some money for his labours and then they could have bought some food to eat. He says: “Had you wished, you could have taken payment for what you did.” (Verse 77)
Bu, bu alışılmadık arkadaşlığın sonunu işaret etti. Musa'nın artık ileri sürecek hiçbir mazereti kalmamıştı: "[Bilge kişi] dedi ki: Bu, benimle senin aranın ayrılığıdır. Şimdi sana, sabredemediğin o olayların hepsinin gerçek anlamını açıklayacağım." (Ayet 78)
This signalled the end of this unlikely companionship. Moses no longer had any excuse to offer: “[The sage] replied: This is the parting of ways between me and you. Now I shall explain to you the real meaning of all [those events] which you were unable to bear with patience.” (Verse 78)
Musa ve hikayeyi takip eden herkes, şimdiye kadar anlamı ya da amacı hakkında hiçbir ipucu verilmeden bir dizi sürprizle karşı karşıya bırakıldı.
Up to this point Moses, as well as everyone following the story, have been subjected to a series of surprises with no indication as to their meaning or purpose.
Bizim tepkimiz Musa'nınki ile aynı. Bu olağanüstü işleri yapan kişinin kim olduğunu bile bilmiyoruz. Kur'an, onun adını bize söylemez; böylece onu çevreleyen genel şaşkınlık hissini artırmış olur. Ama adı bize ne katabilirdi ki? Bilge kişi, sonuçları hemen nedenlerine bağlamayan daha yüksek ilahi hikmeti temsil eder. Bu, bilmediğimiz amaçların var olduğunu açıklamayı hedefler. Dolayısıyla onun adını bizden saklaması, temsil ettiği soyut kavramla iyi bir uyum içindedir.
Our response is the same as that of Moses. We do not even know who the person was who did such singular acts. The Qur’ān does not tell us his name, in order to add to the general air of bafflement surrounding us. But what would his name add? The sage simply represents higher divine wisdom which does not attach results to their immediate causes. It aims to explain that there are objectives of which we may know nothing about. Hence, keeping his name from us fits in well with the abstract concept he represents.
Ayrıca, daha başından itibaren üst güçler hikâyenin gelişimini belirler. Musa, bu adamla buluşmaya o kadar hevesli ki, tamamen yorgun düşene kadar yol alır.
Furthermore, higher forces dictate the development of the story right from the beginning. Moses is so keen to meet this man, he travels until he is totally worn out.
Ama hizmetçisi yemeklerini, dinlenmek için durdukları kayanın yanında bırakır. Ancak unutkanlığı, dönüp tam o noktada adamı bulmalarına sebep olur. Yolculuklarına devam etmiş olsalardı, onu kaçırmış olacaklardı. Adamın adı gibi, bütün ortam da gizemle örtülüdür.
But his servant leaves their food at the rock where they stopped to rest. But his forgetfulness is the cause of their return only to find the man at that very spot. Had they travelled on, they would have missed him. The whole atmosphere is shrouded in secrecy, just like the man’s name.