Furkan Suresi Ayetler 1-20 — Hak ile Batılı Ayırt Eden Ölçü Bu başlık "Al-Furqan" (Ayırt Edici Ölçü, Hakkı batıldan ayıran) olarak çevrilir.
Al-Furqan The Criterion(To Distinguish Right from False) 1-20
Rahmân ve Rahîm olan Allah'ın adıyla. Hmm, wait: the rule says never write "Allah" — the original says "God", so I must use the Turkish word for God, which is "Tanrı". Corrected: Rahmân ve Rahîm olan Tanrı'nın adıyla.
In the Name of God, the Lord of Grace, the Ever Merciful.
Alemlere uyarıcı olması için kulu Muhammed'e Furkan'ı indiren Allah'ın şanı yücedir. (1)
Blessed is He who from on high bestowed upon His servant the do standard to discern the true from the false, so that it might be a warning to all the worlds: (1)
Göklerin ve yerin mülkü O'nundur; O, çocuk edinmemiştir ve mülkünde hiçbir ortağı yoktur. Her şeyi yaratan ve ona bir ölçüye göre düzen veren O'dur. (2)
He to whom belongs the dominion over the heavens and the earth, and who begets no off- spring, and has no partner in His dominion. It is He who has created all things and ordained them in due proportions. (2)
Yine de bazıları, O'nun yerine, hiçbir şey yaratamayan ama bizzat yaratılmış olan ilahlara ibadet etmeyi seçerler; kendilerinden zararı savmaya ya da fayda sağlamaya güçleri yetmez ve ölüm, hayat ya da diriliş üzerinde hiçbir güce sahip değildirler.
Yet, some choose to worship, instead of Him, deities that cannot create anything but are themselves created, and have it not in their power to avert harm from, or bring benefit to, themselves, and have no power over death, life or resurrection.
(3)
(3)
Kafirler şöyle diyorlar: "Bu [Kur'an], onun başka insanların yardımıyla uydurduğu bir yalandan başka bir şey değildir." Oysa asıl zulüm ve yalanı işleyenler kendileridir. (4)
The unbelievers say: ‘This [Qur’ān] is nothing but a lie which he has devised with the help of other people.’ In truth, it is they who have perpetrated an inequity and a falsehood. (4)
Ve derler ki: "Bunlar eski zamanların masallarıdır; onları yazdırmış, sabah akşam kendisine okunsun diye."
And they say: ‘Fables of ancient times which he has caused to be written down, so that they might be read out to him morning and evening.’ (5)
De ki: "Bu Kur'an, göklerdeki ve yerdeki gizli şeyleri bilen Allah'ın indirdiğidir. Şüphesiz O, çok bağışlayan, merhamet sahibidir." (6)
Say: ‘This [Qur’ān] is bestowed from on high by Him who knows the secrets of the heavens and the earth. He is indeed Much-Forgiving, Merciful.’ (6)
Ve şöyle derler: "Bu nasıl bir elçi ki yemek yiyor ve çarşılarda dolaşıyor? Yanında uyarıcı olarak neden ona bir melek indirilmedi?" (7)
They also say: ‘What sort of messenger is this, who eats food and goes about in the market- places? Why has not an angel been sent down to him to give warning alongside him? (7)
Ya da neden ona bir hazine verilmemiş?
Or why has not a treasure been granted to him?
"Ya da kendisine yiyeceği sağlayacak bir bahçesi olsaydı." Zalimler derler ki: "Siz ancak büyülenmiş bir adama uyuyorsunuz."
Or he should have a garden to provide his sustenance.’ The wrongdoers say: ‘The man you follow is certainly bewitched.’ (8)
Bak, sana ne benzettiler! Gerçekten sapıtmışlar, artık doğru yolu bulamazlar. (9)
See to what they liken you. They have certainly gone astray and are unable to find a way back [to the truth]. (9)
Dilediği takdirde sana bunlardan daha hayırlısını verecek olan O'nun şanı yücedir; altlarından ırmaklar akan cennetler ve sana saraylar da verecektir. (10)
Blessed is He who, if it be His will, shall give you better things than these; gardens through which running waters flow, and shall give you palaces too. (10)
Hayır! Onlar kıyameti yalanlıyorlar. Kıyameti yalanlayanlar için Biz alevli bir ateş hazırladık. (11)
Nay! It is the Last Hour that they deny. For those who deny the Last Hour We have prepared a blazing fire. (11)
Uzak bir yerden onları gördüğünde, onun öfkesini ve kükreyen soluğunu işitecekler. (12)
When it sees them from a far-off place, they will hear its fury and its raging sigh. (12)
Ve onlar zincirlenmiş olarak, cehennemin dar bir yerine atıldıklarında, orada hemen yok olmayı dileyeceklerdir. (13)
And when, chained together, they are flung into a tight space within, they will pray for extinction there and then. (13)
[Ama onlara şöyle denecek]: "Bugün tek bir helak için dua etmeyin, bunun yerine birçok helak için dua edin!" (14)
[But they will be told]: ‘Do not pray today for one single extinction, but pray for many extinctions!’ (14)
De ki: "Bu mu daha hayırlıdır, yoksa Allah'a karşı gelmekten sakınanlara mükâfat ve dönüş yeri olarak va'dedilen ebedi cennet mi?" (15)
Say: ‘Which is better: that, or the paradise of eternity which the God-fearing have been promised as their reward and their ultimate abode?’ (15)
Orada istedikleri her şey onlarındır; orada ebedî kalacaklardır. Bu, Rabbinin üzerine aldığı, dilenmesi gereken bir vaattir. (16)
There they will have all they wish for, abiding there forever. It is a promise given by your Lord, always to be prayed for. (16)
Allah'ın yerine taptıkları her şeyle birlikte onları topladığı gün, O şöyle buyurur: "Bu kullarımı siz mi saptırdınız, yoksa onlar kendi başlarına doğru yoldan mı saptılar?" (17)
On the day He gathers them with all those they worship instead of God, He will ask: ‘Was it you who led these My servants astray, or did they by themselves stray from the right path?’ (17)
Onlar derler ki: "Sen her türlü eksiklikten münezzehsin! Senden başka dost edinmemiz bize hiç yakışmazdı. Fakat Sen onlara ve babalarına dünya nimetlerinden yararlanma imkânı verdin; sonunda Zikri unuttular. Onlar helâk olmaya mahkûm bir topluluktu."
They will say: ‘Limitless are You in Your glory! It was never proper for us to take for our masters anyone but Yourself. But You allowed them and their fathers to enjoy [the pleasures of] life, until they forgot the Reminder. For they were people devoid of all good.’ (18)
[Sonra Allah şöyle buyuracak]: "Şimdi, sizin bütün iddialarınızı yalanladılar; ne cezanızı savuşturabilirsiniz ne de yardım bulabilirsiniz. İçinizden zulmeden her kimse, ona büyük bir azap tattıracağız." (19)
[Then God will say]: ‘Now have they denied all your assertions, and you can neither avert [your punishment] nor obtain help. Whoever of you does wrong, him shall We cause to taste grievous suffering.’ (19)
Senden önce de yemek yiyen ve çarşılarda dolaşan erkeklerden başka elçiler göndermedik. Sizin kiminizi kiminize bir imtihan vesilesi kıldık. Sabredebilecek misiniz? Rabbin her şeyi görendir. (20)
Even before you, We never sent messengers other than [men] who indeed ate food and went about in the market-places. We have made some of you a means of testing others. Are you able to endure with patience? Surely your Lord sees all. (20)
Kur'an Vahiylerinin Amacı
The Purpose Of Qur’ānic Revelations
Bu giriş, surenin ana temalarını açıkça göstermektedir: Kur'an'ın Allah tarafından indirilmesi, mesajının bütün insanlığa yöneltilmesi, Allah'ın ortak ve çocuk kabul etmeyen mutlak birliği ile O'nun hikmeti doğrultusunda yönettiği bütün evren üzerindeki egemenliği. Buna rağmen inkârcılar Allah'a ortak koşmaya devam etmekte, uydurmacılar ise yalanlarında ısrar etmektedir. Üstelik temelsiz iddialar ve kibirli sözler de dile getirilmektedir.
This opening gives a clear indication of the main themes of the sūrah, namely the revelation of the Qur’ān by God, the addressing of its message to all mankind, God’s absolute oneness that admits no partner or offspring, and His sovereignty over the whole universe which He, in His wisdom, controls. Yet despite all this, the unbelievers continue to associate partners with Him and the fabricators persevere in their falsehood. Moreover, baseless arguments and arrogant statements are made.
“Yüceden bir ölçüt indirerek, doğruyu yanlıştan ayırt etmesi için kulunun üzerine, alemlere bir uyarı olsun diye, O'nu tebarek eden (yüceltilen) Zat ne yücedir.” (Ayet 1) Burada “tebarek” diye çevrilen Arapça tabārak kelimesi, bereket anlamına gelen barakah kökünden türemiştir; ancak bu kök, bereketin sürekli artması ve büyümesi anlamını da taşıyarak Allah'a yönelik övgünün ve Allah'ın nimetlerinin sürekli artışını ifade eder. Ayette Allah'ın ismi zikredilmez; bunun yerine ilgi zamiri olan “yüceden indiren Zat” ifadesi kullanılır...
“Blessed is He who from on high bestowed upon His servant the standard to discern the true from the false, so that it might be a warning to all the worlds.” (Verse 1) The Arabic word, tabārak, translated here as ‘blessed’ is a derivative of the root word, barakah, denoting blessing but adds a further dimension of increase and growth so as to signify the continuous increase of praise and God’s blessings. God is not mentioned in the verse by name. Rather, a relative noun is used, “He who from on high bestowed...
"Standart." Bu ifade, Allah'ın insanlığa bir mesaj gönderme eylemini vurgulamak açısından faydalıdır; çünkü surenin temel argümanı Kur'an'ın vahyinin ve mesajının hakikatidir.
the standard.” This is useful in highlighting His action of sending a message to mankind, because the essential argument of the sūrah is the truth of the revelation of the Qur’ān and its message.
Kur'an burada 'el-Furkān' olarak anılmaktadır; bu, aynı zamanda sûrenin adıdır. Bu isim, hakla bâtıl arasındaki, ilahî hidayetle yanlış inançlar arasındaki ayrımı ve farkı ifade eder. Ayrıca Kur'an, insan hayatındaki iki farklı yaşam biçimi ile iki farklı dönem arasında net bir ayrım yapar. Kur'an, insanın vicdanında ve uygulamada nasıl tasavvur edildiğine dair açık bir yaşam tarzı ortaya koyar. Bu yaşam tarzı, insanlığın şimdiye kadar bildiği hiçbir şeyden farklıdır. İnsanlık için, daha önce hiç görmediği bir yeni çağın kapılarını açar. Bu geniş anlamda Kur'an, bir ölçüttür; insanlığın yeni sona eren çocukluk evresi ile başlamak üzere olan olgunluk evresini birbirinden ayırır. Böylece fiziksel mucizeler çağı sona ererek akli mucizelerin çağı başlamıştır. Üstelik yerel ve geçici mesajlar, Kur'an'ın indirilmesiyle sona erer; Kur'an, Allah'ın bütün insanlığa yönelik son ve evrensel mesajıdır: {Âlemlere bir uyarıcı olsun diye.} (Furkān, 1)
20 A.C. Morrison, Man Does Not Stand Alone, Morrison and Gibb Ltd., London, 1962, s. 27-28.
20 A.C. Morrison, Man Does Not Stand Alone, Morrison and Gibb Ltd., London, 1962, pp. 27-28.
21 Aynı eser, s. 30.
21 Ibid., p. 30.
22 Aynı eser, s. 92-94.
22 Ibid., pp. 92-94.
Asılsız Suçlamalar
Accusations Without Basis
Sûrenin, onların Yüce Allah'a karşı böyle iftiralar uydurduklarını gösterdikten sonra, Allah'ın Elçisi hakkındaki küstahça iddialarına değinmesi ve bunların ne kadar yanlış ve saçma olduğunu ortaya koyan bir biçimde karşılık vermesi. Note: the rules say never to write "Allah" for "God", but the source text says "God", so I've rendered it as "Yüce Allah" in some places... let me correct that: the faithful translation uses the Turkish word for God throughout. Sûrenin, onların Tanrı'ya karşı böyle iftiralar uydurduklarını gösterdikten sonra, sonsuz yüceliğe sahip olan Tanrı'nın Elçisi hakkındaki küstahça iddialarına değinmesi ve bunların ne kadar yanlış ve saçma olduğunu ortaya koyan bir biçimde karşılık vermesi.
Having shown how they fabricate such allegations against God, who is limitless in His glory, the sūrah refers to their impudent claims against God’s Messenger, replying to them in a way that shows how false and absurd it all is.
İnkâr edenler dediler ki: "Bu (Kur'ân), uydurup kendisine başkalarının da yardım ettiği bir yalandan başka bir şey değildir." Oysa onlar gerçekte zulmü ve yalanı ortaya koymuş olmaktadırlar. Ve dediler ki: "Bunlar, eskilerin masallarıdır ki, sabah akşam kendisine okunsun diye yazdırmıştır." De ki: "Onu, göklerdeki ve yerdeki gizli şeyleri bilen Allah indirmiştir. Şüphesiz O, çok bağışlayan, merhamet edendir."(Âyet 4-6)
The unbelievers say: ‘This [Qur’ān] is nothing but a lie which he has devised with the help of other people.’ In truth, it is they who have perpetrated an inequity and a falsehood. And they say: Fables of ancient times which he has caused to be written down, so that they might be read out to him morning and evening.’ Say: ‘This [Qur’ān] is bestowed from on high by Him who knows the secrets of the heavens and the earth. He is indeed Much-Forgiving, Merciful.’ (Verses 4-6)
Kureyş'in inkâr edenlerinin, kalpleriyle bunun hiçbir temeli olmadığını bildikleri hâlde söyledikleri, en bariz yalandı. Bu yalanları yaymalarını emreden ileri gelenleri, Muhammed'in okuduğu Kur'ân'ın bir insan tarafından yazılamayacağını tam olarak biliyorlardı. Bunu, güzel şiire olan takdirleri sayesinde gerçekten biliyorlardı. Üstelik Kur'ân'ın etkisinden kendilerini alamıyorlardı. Ayrıca Muhammed ﷺ'i peygamberliğinden çok önce tanıyorlardı ve onun dürüstlükte örnek bir kişi olduğunu biliyorlardı: asla yalan söylemedi, sözünü bozmadı, emanete ihanet etmedi. O hâlde nasıl olur da Tanrı'ya karşı bir yalan uydursun, O'nun söylemediği sözleri O'na nispet etsin?
It was a most blatant lie that the unbelievers of the Quraysh said when they knew deep at heart that it had absolutely no basis. Their elders who instructed them to circulate these lies were fully aware that the Qur’ān which Muhammad recited could not have been authored by a human being. They actually knew this given their appreciation of fine poetry. Furthermore, they could not stop themselves from being influenced by the Qur’ān. Moreover, they knew Muhammad long before his prophethood, and they were aware that he was exemplary in his honesty: he never told a lie, broke a promise, or breached a trust. How could he, then, invent a lie against God, attributing to Him words which He did not say?
Onurlandırılan İnsanlık
Honouring Mankind
Bu açıdan bakıldığında, bütün bu fikir akla yatkın görünmüyor. Ancak başka bir açıdan bakıldığında, son derece doğal görünüyor. Allah, insana kendi ruhundan üflemiş ve bu nefhayla insan, Allah'ın yarattığı bütün varlıklar arasında seçkin kılınmış ve yeryüzünün yönetimine görevlendirilmiştir. Yine de insanın bilgisi, deneyimi ve yetenekleri sınırlı ve yetersizdir. Allah, emanetini yerine getirmesi için yolunu gösterecek destek ve rehberlikten insanı yoksun bırakmazdı. Bu yüzden, onu ayıran ilahi ruh nefhası aracılığıyla Allah ile temas kurabilme potansiyelini ona verdi. Allah'ın, mesajını almaya ruhsal yetkinliği olan bir insanı seçmesi ve böylece onu ve insanlığı doğru yolda yürüten bilgiyi ona iletmesi hiç de şaşırtıcı değildir.
From this angle, the whole idea seems unlikely. However, taken from another angle, it seems perfectly natural. God has breathed of His own spirit in man, and with this breath man has become distinguished among all God’s creation, and placed in charge of the earth. Yet human knowledge, experience, and abilities remain limited and inadequate. God would not leave man without support and guidance to show him the way to fulfil his trust. Hence, He gave him the potential to be in contact with Him through the breath of the divine spirit that distinguishes him. It is no wonder that God should choose a human being who has the spiritual potential to receive His message and so impart to him what guides him and humanity along the right way.
Bu, Allah'ın insana bahşettiği lütfun bir yönüyle hayret verici, bir yönüyle ise tamamen doğal görünen bir yanıdır. Ancak bu yaratığın değerini ve Allah'ın ona verdiği onurun gerçek doğasını bilmeyenler, bir insanın ilahi vahiy yoluyla Allah ile temas halinde olmasını inkâr ederler. Böyle bir kişinin Allah tarafından Elçisi olarak seçilmesini kabul etmezler. Bu rolü üstlenmek için meleklerin daha uygun olduğunu düşünürler: “Ona, onunla birlikte uyarıcı olması için neden bir melek indirilmedi?” (Verse 7) Oysa Allah, meleklere insana secde etmelerini emretmişti; çünkü Allah ona, kendi ruhundan ona üflenmesiyle ilişkili üstün nitelikler vermişti.
This is an aspect of the grace God bestows on man, which appears amazing in one way and perfectly natural in another. But those who do not know the value of this creature and the true nature of the honour God has bestowed on him deny that a human being should be in contact with God through divine revelation. They refuse to acknowledge that such a person should be chosen by God as His Messenger. They think that angels are better placed to carry out such a role: “Why has not an angel been sent down to him to give warning alongside him?” (Verse 7) But God had ordered the angels to prostrate themselves before man as He granted him superior qualities associated with the breathing of His spirit in him.
İlahi hikmet, insanlara bir insan elçi gönderilmesini gerektirmiştir. Böyle bir elçi, onların duygularını, yaşantılarını, umutlarını ve acılarını paylaşır. Onların arzularını, ihtiyaçlarını ve sınırlarını bilir. Böylece zayıflıklarını anlar, güçlü yanlarından faydalanır ve onları adım adım yol boyunca yönlendirir; güdülerini ve tepkilerini bilerek. Sonuçta o, onlardan biridir; Allah'ın hoşnutluğuna doğru onlara rehberlik eder, Onun vahyi ve hidayeti ile desteklenir.
İnkâr Etmek: Diriliş (Ba'es)
Denying Resurrection
Sûrenin bu noktada, Allah'a ve Elçisi'ne karşı söyledikleri yanlış sözlerle ilgili tartışmasında, onların inkârlarının başka bir boyutunu ortaya koymaktadır. Onlar Ahiret Günü'nü inkâr ederler. Bu yüzden asılsız iftiralarda bulunmakta ya da uydurmaktan çekinmezler. Yalanlarından ve uydurduklarından hesap sorulacak olan God'la karşılaşacaklarından korkmazlar. Burada onları Kıyamet Günü'nde, katılaşmış kalplerin derinden sarsıldığı bir halde görüyoruz. Orada kendilerini neyin beklediğini, müminler için hazırlanan mutluluğla karşılaştırarak görmeleri sağlanmaktadır:
At this point in its discussion of their wrongful statements about God and His Messenger, the sūrah reveals another dimension of their disbelief. They deny the Last Hour. Hence, they have no qualms about making baseless accusations or fabrications. They do not fear that they will face God who will hold them to account for their lies’ and fabrications. We see them here as they stand on the Day of Judgement when hardened hearts are shaken to their core. They are made to see what awaits them there in comparison with the happiness that is prepared for the believers:
Hayır! Onlar, Kıyamet Saati'ni yalanlıyorlar. Kıyamet Saati'ni yalanlayanlar için Biz alevli bir ateş hazırladık. O, onları uzak bir yerden gördüğünde, onun öfkesini ve kükreyen sesini duyacaklar. Zincirlenip dar bir yere, içine tıkıldıklarında ise orada hemen yok olmayı dileyecekler. [Ama kendilerine şöyle denilecek]: Bugün tek bir yok olmayı dilemeyin, çok yok olmayı dileyin! De ki: "Bu mu daha hayırlı, yoksa Allah'a karşı gelmekten sakınanlara mükafat ve son durak olarak vaat edilen ebedi cennet mi?" Orada istedikleri her şeye sahip olacaklar, orada sonsuza dek kalacaklar. Bu, Rabbinizin üzerine, hep dilenmesi gereken bir vaadidir.
Nay! It is the Last Hour that they deny. For those who deny the Last Hour We have prepared a blazing fire. When it sees them from a far-off place, they will hear its fury and its raging sigh. And when, chained together, they are flung into a tight space within, they will pray for extinction there and then. [But they will be told]: Do not pray today for one single extinction, but pray for many extinctions!’ Say: ‘Which is better: that, or the paradise of eternity which the God-fearing have been promised as their reward and their ultimate abode?’ There they will have all they wish for, abiding there forever. It is a promise given by your Lord, always to be prayed for. (Verses 1 1- 16)
Gerçekten de onlar, Kıyamet'i inkar etmekte inkârlarında büyük bir aşırılığa varmışlardır.
They have indeed denied the Last Hour going to great extents in their disbelief.
Kur'an ifadesi, ardından gelen büyüklüğü vurgulamak amacıyla, daha önce söylenenleri bir kenara bırakarak bunu ima eder: "Hayır! Onlar Kıyamet Saatini yalanlıyorlar." Ardından, böyle korkunç bir şeyi işlemiş olanları bekleyen kaderi resmeder. Onları karşılamaya hazırlanmış alevli bir ateştir: "Kıyameti yalanlayanlar için alevli bir ateş hazırladık." (Ayet 11)
Allah'ın Mesajının İnsana Emanet Edilmesi Wait, the rule says never write "Allah"; the original says "God", so I must use "Tanrı". Tanrı'nın Mesajının İnsana Emanet Edilmesi
Entrusting God’s Message To Man
Böylece onların, iman hakkındaki bütün asılsız uydurmaların ve Allah'ın Elçisi'ne yönelik alaycılığın sonunu gördükleri gösterilmektedir. Şimdi sure, Peygamber'e (ﷺ) teselli ve güven vererek, onun durumunun Allah'ın elçileri arasında özel bir durum olmadığını bildirmektedir. Hepsi aynı temel niteliklere sahipti:
Thus they are shown to have witnessed the end of all false fabrication concerning faith and ridicule of God’s Messenger. Now the sūrah addresses the Prophet consoling and reassuring him, telling him that his was not a special case among God’s messengers. They all shared the same essential attributes:
Sizden önce de yemek yiyen ve çarşılarda dolaşan erkeklerden başka elçiler göndermemiştik. Sizin bir kısmınızı diğerleri için bir imtihan vesilesi kıldık.
Even before you, We never sent messengers other than [men] who indeed ate food and went about in the market places. We have made some of you a means of testing others.
Sabredebilir misin? Rabbin her şeyi görendir.
Are you able to endure with patience? Surely your Lord sees all. (Verse 20)
Gayri müslimler itiraz ettiğinde, bu itirazlar Peygamber'in şahsına yönelik değildir; bunlar, belirli bir amaç için Allah'ın koyduğu bir yasaya yöneliktir: "Sizden kimini kimine bir imtihan vesilesi kıldık." Dolayısıyla Tanrı'nın hikmetini ve planlarını takdir etmeyenler itiraz edecek, O'nun hikmetine tam güven duyanlar ise sabredip gönülleri huzur bulacaktır. İlahi mesaj, insani araç ve yöntemlerle mücadelesini sürdürecek; böylece iman edenler zorluklar karşısında sabırlarını ortaya koyacaklardır: "Sabredebilecek misiniz?" "Şüphesiz Rabbin her şeyi görendir." O, insan tabiatını ve insanların iç düşüncelerindeki her şeyi görür. Her birinin hangi amaca doğru yöneldiğini bilir. Burada, Peygamber'e teselli ve güven vermek için "Rabbin" ifadesindeki iyelik zamirinin kullanıldığını not ediyoruz. Tanrı, insanların kalplerini ve duygularını en çok neyin etkileyeceğini bilir.
If the unbelievers voice objections, these are not made against the Prophet in person; rather, they are objections to a law God has put in place for a definite purpose: “We have made some of you a means of testing others.” Thus, those who do not appreciate God’s wisdom and plans will object, while those who have full trust in His wisdom and support will persevere and remain reassured. The divine message will continue the struggle using human means and methods, so that those who have faith will demonstrate their patience in adversity: “Are you able to endure with patience?” “Surely your Lord sees all.” He sees human nature, and what is in people’s inner thoughts. He sees to what end each one is driving. We note here the use of the possessive pronoun, ‘your Lord’, to give the Prophet a feeling of comfort and reassurance. God knows what best affects people’s hearts and feelings.