Bu ikinci bölümde sûre, insanlığın ilk dönemlerine uzanan toplulukları ve bunların ilahi hidayete karşı tutumlarını anlatan tarih derslerini ele almaktadır. Kıssanın sıkça tekrarlandığını görürüz. Nitekim Mekke'de inkârda direnen, Peygamber Muhammed ﷺ'e düşmanca bir tavır takınan insanlar, sapmış olan o önceki toplulukların bir uzantısı gibi görünmektedir. O eski toplulukların akıbetleri zikredilmekte, Arap inkârcılarının üzerinde düşünmeleri için tarihî olaylar önlerine konulmakta; aynı zamanda müminlere de şu güvence verilmektedir: Eski zamanlarda inananları hiç terk etmeyen ilahi koruma, onları da yüz üstü bırakmayacaktır.

In this second part, the sūrah picks up the lessons of history as it mentions communities going back to the early days of humanity and their attitudes towards divine guidance. We find the story frequently repeating itself. Indeed, the people who persisted in disbelief in Makkah, taking a hostile attitude to the Prophet Muĥammad (peace be upon him), appear to be an offshoot of those earlier communities that went astray. The fates of those earlier communities are mentioned, putting before the Arab unbelievers certain historical events for them to reflect upon as also to reassure the believers that divine care, which never deserted the believers of old, would also not fail them.

Sure sūre, Nuh, İbrahim, İsmail ve İshak, Musa ve Harun, İlyas, Lut ve Yunus'un kıssalarına kısaca yer verir. Özellikle İbrahim ile İsmail'in kıssasına daha geniş yer ayırır; çünkü bu kıssa, en yüksek iman ve fedakârlık örneğini önümüze koyarak Allah'ın iradesine gerçek teslimiyetin ne olduğunu bize gösterir. Bu olay Kur'ân'ın başka hiçbir yerinde anlatılmaz. Bu kıssalar birlikte, bu bölümün bütününü oluşturur.

The sūrah gives brief accounts of Noah, Abraham, Ishmael and Isaac, Moses and Aaron, Elijah, Lot and Jonah. It dwells more on Abraham’s and Ishmael’s story as it puts before us an example of supreme faith and sacrifice showing us the nature of true surrender to God’s will. This particular episode is not mentioned anywhere else in the Qur’ān. Together, these stories make up the entire passage.

Atalarını sapmış halde bulmuşlar ve onların izinden koşarcasına gitmişlerdi. Onlardan önceki eski toplulukların çoğu da sapmıştı; oysa onlara uyarıcılar göndermiştik. Uyarılmış olanların sonunun ne olduğuna bir bakın. Ancak Allah'ın gerçek kulları bunun dışındadır.

They found their forefathers astray, and rushed to follow in their footsteps. Most of the people of old went astray before them; although We had sent them warners. Behold what happened in the end to those that had been warned. Not so God’s true servants.

(Ayetler 69-74)

(Verses 69-74)

Bu insanlar hata içinde gösterdikleri inatta katı yüreklidirler; ama aynı zamanda sadece başkalarının izinden gidiyorlar, düşünmeden ve tefekkür etmeden. Babalarının izinden gitmek için acele ediyorlar, sorgulamak ve incelemek için hiçbir fırsatı değerlendirmiyorlar: "Onlar atalarını sapık bulmuşlar, hemen onların izlerine koşmuşlar." (Ayet 69-70) Hem onlar hem de babaları sapkınlığın örnekleridir; önlerinden gelen toplulukların çoğunluğunun durumu da böyleydi: "Onlardan önceki eski insanların çoğu sapmıştı." (Ayet 71) Yine de uyarılar almışlardı, ama bunlara kulak asmadılar: "Oysa onlara uyarıcılar göndermiştik." (Ayet 72) Bu sonunda neye yol açtı? İnkârcıların tutumunun sonucu, uyarılara kulak verip imanı kabul etmenin sonucuyla karşılaştırıldığında ne oldu? Bu, ardından gelen kıssalarda gösterilmektedir. Bundan sonra gelen ayetler, yaklaşmakta olanın yalnızca bir duyurusu niteliğindedir: "Uyarılmış olanların sonunun nasıl olduğuna bir bak! Ama Allah'ın gerçek kulları öyle değildir." (Ayet 73-74)

These people are hardened in following error, but at the same time they are simply following the footsteps of others, without thinking or reflection. They rush to follow their fathers’ lead taking no opportunity to question or examine: “They found their forefathers astray, and rushed to follow in their footsteps.” (Verses 69-70) Both they and their fathers are examples of going astray, which was also the case of the majority of earlier communities: “Most of the people of old went astray before them.” (Verse 71) Yet they did receive warnings, but paid no heed: “although We had sent them warners.” (Verse 72) What did this lead to in the end? What was the outcome of the unbelievers’ attitude, as compared with the outcome of heeding the warnings and accepting the faith? This is shown in the stories that follow. The verses that ensue serve as a mere announcement of what is to come: “Behold what happened in the end to those that had been warned. Not so God’s true servants.” (Verses 73-74)

İlk kıssa Nuh'un kıssasıdır; ancak burada anlatım sonuca yalnızca kısaca değiniyor ve Allah'ın gerçek kullarına gösterdiği özeni vurguluyor:

The first story is Noah’s, but the account here dwells only briefly on the outcome, highlighting the care God took of His true servants:

Sure'nin devamında İbrahim'in kıssasından iki temel bölüm anlatılır. Birincisinde İbrahim, kavmi arasında imana çağırır ve putlarını yok eder; ardından kavminin onu öldürme girişimi ve Allah'ın onu kurtarması gelir. Bu kıssa başka surelerde de anlatılmaktadır. İkinci bölüm ise yalnızca burada zikredilir. Bu bölümde İbrahim'in rüyası, kurban etmesi ve Allah'ın oğlunu nasıl kurtardığı anlatılır. Kıssa ayrıntılı biçimde, aşamaları ve tutumları son derece güzel ve etkileyici bir üslupla aktarılır. Bu kıssa, Allah'a itaatin, fedakârlığın ve teslimiyetin en yüce örneğini gösterir.

The sūrah then depicts two of the main episodes from Abraham’s story. The first shows him advocating faith among his people and destroying their idols, followed by their attempt to kill him and God saving him. This episode is also described in other sūrahs. The second episode however, is only mentioned here. It speaks of Abraham’s dream, his sacrifice and how God released his son. This story is given in detail, speaking of stages and attitudes in a remarkably fine and effective style. It shows the most sublime example of obedience to God, sacrifice and self surrender:

Onun yolunu izleyenler arasında İbrahim de vardı. O, Rabbine temiz bir kalple yöneldi. Babasına ve kavmine şöyle dedi: "Bunlara taptığınız şey nedir? Tanrı yerine uydurma ilahları mı istiyorsunuz? Peki, alemlerin Rabbi hakkında ne düşünüyorsunuz?" (Âyet 83-87)

Among those who followed his way was Abraham. He turned to his Lord with a sound heart. He said to his father and his people: What is this that you worship? Do you choose false deities instead of God? What, then, do you think of the Lord of all the worlds? (Verses 83-87)

Hikâye, Nuh'tan İbrahim'e geçilerek başlar ve ikisinin iman ve bu imanı savunma konusunda birbirine bağlı olduğunu ortaya koyar. Böylece, aralarında uzun bir zaman dilimi bulunmasına rağmen İbrahim'in Nuh'un ümmetinden olduğu söylenir. Yine de ikisi aynı ilahi düstur ve aynı davete sahipti.

Thus the story opens, moving from Noah to Abraham and making it clear that they were related in faith and its advocacy. Thus Abraham is said to belong to Noah’s community despite the long time gap between them. Nonetheless they shared the same divine constitution and message.

İbrahim'in burada öne çıkan niteliği, onu gerçek bir iman ve temiz bir vicdan sahibi kılan selim kalbidir: "O, Rabbine selim bir kalple yöneldi." (84. ayet)

Abraham’s quality highlighted here is his sound heart, which makes him a man of true faith and clear conscience: “He turned to his Lord with a sound heart.” (Verse 84)

Bu, İbrahim'in Rabbine yönelişinde temsil edilen tam teslimiyetin bir tasviridir. "Selim" (sağlam, temiz) sıfatının kullanımı açık ve net bir izlenim bırakır; aynı zamanda kolay ve anlaşılırdır, saflık, samimiyet ve dürüst davranış çağrışımlarını güçlü biçimde taşır.

Sûre, İbrahim'in hayatının ikinci bölümünü anlatmaya devam eder. Ateşten kurtarıldıktan sonra, hayatının bu bölümünü kapatıp yeni bir döneme başlar: "İbrahim şöyle demişti: 'Ben Rabbime gidiyorum, bana mutlaka yol gösterecektir.'" (Ayet 99) Sözleri, onun hem zihinsel hem de fiziksel anlamda bir hicret yaptığını gösterir. Babasını, ailesini, evini, halkını ve topraklarını geride bırakıyor, her türlü kaygıdan arınmış olarak Rabbine yöneliyordu. Böylece kendisini Rabbine teslim etti; O'nun kendisine yol göstereceğinden ve ilgileneceğinden, onu doğru yola koyacağından emindi. Bu, bir halden başka bir hale geçiştir; tüm bağları ve ilişkileri, saf ve güçlü tek bir bağ lehine terk etmektir. Sözleri, tam bir iman ve koşulsuz bir teslimiyeti dile getirmektedir.

The sūrah moves on to the second episode it relates of Abraham’s history. After he was saved from the fire, he closed that chapter of his life to begin a new phase: “And Abraham said I will go to my Lord: He is sure to guide me.” (Verse 99) His words indicate that he was migrating, this in both a mental and physical sense. He was abandoning everything: his father, family, home, people and land, leaving them all behind and going to his Lord, free of all concerns. He thus surrendered himself to his Lord, assured that He would give him guidance and care, setting him on the right path. It is a migration from one state to another, abandoning all ties and bonds in favour of one bond that remains pure and strong. His words express complete faith and unqualified surrender.

O zamana kadar İbrahim'in çocuğu yoktu. Akrabalarını, dostlarını ve kendisine tanıdık gelen her şeyi geride bırakmıştı. Söylemeye gerek yok ki, onu ateşe atanlarla ilişkileri nihai bir kopuşla sonuçlandı. Bu yüzden Rabbine yöneldi ve O'ndan inanan bir nesil bağışlamasını dileyerek dua etti: "Rabbim! Bana salih bir oğul ver." (Ayet 100) Ve Allah, gerçek kulunun duasını kabul etti: "Ona, sabırlı bir oğul olacağı müjdesini verdik." (Ayet 101) Bu oğulun büyük ihtimalle İsmail olduğu, hem onun hayat hikâyesinden hem de surenin kendisinden açıkça anlaşılmaktadır. Gerçekten de gençliğinde onun sabrının izlerini görebiliriz. Yabancı olduğu yeni yurdunda, Allah'ın "sabırlı bir oğul" diye tanımladığı bu oğlunun doğumuyla İbrahim'in yaşadığı sevinci de hayal edebiliriz. Şimdi, İbrahim'in hayat hikâyesinin temsil ettiği yüce tavra bakmanın ve Yüce Allah'ın Müslüman topluluğa sunduğu, ondan ilham verici bir ders çıkarmanın zamanı geldi.

Until that moment, Abraham was without children. He had left behind his relations, friends and all that was familiar to him. Needless to say, his relations with those who threw him in the fire suffered a final breakdown. Therefore, he went to his Lord, praying to Him to grant him believing offspring: “Lord! Grant me a righteous son.” (Verse 100) And God answered his true servant’s prayer: “We gave him the happy news that he will have a forbearing son.” (Verse 101) The son was most probably Ishmael, as clearly inferred from his life story and from the sūrah itself. Indeed, we can see the mark of his forbearance in his youth. We can also imagine the delight experienced by Abraham in his new abode, where he was a stranger, at the birth of this son described by God as a ‘forbearing son.’ It is time for us now to look at the glorious attitude that Abraham’s life story represents, drawing from it an inspiring lesson as presented by God Almighty to the Muslim community.

Tanrı, hem İbrahim'in hem de İsmail'in gösterdiği samimiyete şahitlik etti ve onların üzerlerine düşen her şeyi yerine getirdiklerini kabul etti:

God witnessed the sincerity shown by both Abraham and Ishmael, and He considered them to have fulfilled all that was required of them:

Ona şöyle seslendik: "Ey İbrahim! Rüyayı gerçekleştirdin." Biz iyilik edenleri böyle ödüllendiririz. Şüphesiz bu, apaçık bir imtihandı. Biz de onu (İsmail'i) büyük bir kurbanla fidye olarak verdik.

We called to him: Abraham! You have already fulfilled the dream.’ Thus do We reward those who do good. All this was indeed a momentous trial. We ransomed [Ishmael] with a noble sacrifice. (Verses 104-107)

Gerçekten de gereken her şeyi yerine getirdin. Allah'ın kullarından istediği tek şey, onları tamamen kendisine teslim etmeleridir; öyle ki, vazgeçilmez ya da çok değerli saydıkları hiçbir şey kalmasın, bir tek oğulları bile, hatta canları bile. Ey İbrahim, sen de sevdiğin her şeyi, kesin bir inançla ve kabullenerek sunarak bunu yaptın. Geriye et ve kandan başka bir şey kalmamıştı; et ve kan ise her türlü et ve kanla değiştirilebilirdi. Böylece Allah, kendisine teslim olan bu genci büyük ve soylu bir kurbanla fidye olarak kurtardı. Rivayet edildiğine göre bu kurban, Allah'ın takdiriyle İbrahim'in hazır bulduğu bir koçtu ve İbrahim bu koçu İsmail'in yerine kurban etti.

You have indeed fulfilled all you needed to fulfil. God wants nothing from His servants other than that they submit themselves to Him totally, so that they have nothing which they consider too dear or too precious to give up, not even an only son, or their own lives. You, Abraham, have done this, offering everything dear, with certainty and acceptance. What was left was flesh and blood, which could be substituted by any type of flesh and blood. Thus, God ransomed this young man who had submitted himself to His will by a great and noble sacrifice. It is reported that the sacrifice was a ram which Abraham found ready by God’s will and that he sacrificed this ram in place of Ishmael.

İbrahim'e şöyle denildi: "İşte Biz iyilik yapanları böyle mükafatlandırırız." (105. ayet) Onları böyle bir imtihan için seçerek, zihinlerini ve kalplerini gerekli düzeye yükselmeye yönelterek, bu görevin yerine getirilmesinde onlara yardım ederek ve sonra hak ettikleri mükafatı vererek mükafatlandırırız.

Abraham was then told: “Thus do We reward those who do good.” (Verse 105) We reward them by choosing them for such a test, directing their minds and hearts to rise to the necessary level, helping them in such fulfilment and then giving them the reward they deserve.

İbrahim ve İshak'ın soyundan gelenler arasında Musa ve Harun da vardı:

The descendants of Abraham and Isaac included Moses and Aaron:

Musa ve Harun'a da lütfumuzu bahşettik; onları ve kavimlerini büyük bir sıkıntıdan kurtardık; onlara yardım ettik, böylece galip gelenler onlar oldu.

We also bestowed Our favour on Moses and Aaron; We saved them and their people from great distress; We gave them support, so that it was they who achieved victory.

Biz onlara apaçık olan Kitabı verdik; onları doğru yola ilettik; sonraki nesiller arasında onlara övgüyle anılmalarını sağladık: Musa'ya ve Harun'a selam olsun! İyilik yapanları işte böyle ödüllendiririz. Her ikisi de Bizim iman eden kullarımızdandı. (Ayet 114-122)

We gave them the Scripture which made things clear; We guided them to the right path; We caused them to be praised by later generations: Peace be upon Moses and Aaron! Thus do We reward those who do good. Both were among Our believing servants. (Verses 114-122)

Burada Musa ve Harun'un kıssasından yalnızca bir kesit sunulmaktadır; bu kesitte Allah'ın onlara verdiği lütuflar vurgulanmaktadır. Bu lütuflar önce, Allah'ın mesajını iletmeleri için onları seçmesinde, sonra da kendilerini ve kavimlerini büyük bir sıkıntıdan kurtarmasında görülmektedir. Bu kurtuluş, diğer surelerde ayrıntılı olarak anlatılmıştır. Allah'ın onlara verdiği lütuflar arasında, düşmanları Firavun ve kavmi karşısında galip gelmeleri, onlara Kitab'ı vermesi ve doğru yola iletmesi de vardır. Şunu açıkça belirtmek gerekir ki, Allah bu doğru yola yalnızca O'na iman edenleri iletir. Ayrıca, gelecek nesiller tarafından da övülmelerini sağlamıştır.

Here we only have a glimpse of the story of Moses and Aaron, highlighting God’s favours bestowed on them first in being chosen to deliver His message, then in saving them and their people from great distress, which is recounted in detail in other sūrahs. God’s favours on them also included their victory over their enemies, Pharaoh and his people, as also giving them the Scriptures and guiding them to the right path. It should be clear that God guides to this right path only those who believe in Him. He further ensured that they would be praised by future generations.

Bu kesit, Tanrı'dan Musa ve Harun'a bir selam ve esenlik duasıyla sona erer. Yine burada, iyilik yapanlara verilen ödülün türü ve inancın büyük değeri tekrarlanır; inanan kişiler bu yüzden onurlandırılır.

This glimpse concludes with a greeting and blessing of peace from God to Moses and Aaron. Again the type of reward given to those who do good and the great value of faith, for which believers are held in honour, is repeated here.

Peygamberlerin tarihinden alınan bu bölümlerin sonuncusu Yunus'la ilgilidir:

The last of these glimpses from the history of earlier messengers concerns Jonah:

Yunus da Bizim elçilerimizdendi. Bir zaman kaçıp yüklü gemiye binmişti. Kura çekildi ve kaybeden o oldu. Balık onu yuttu, çünkü kınanacak bir durumdaydı. Eğer Allah'ı tesbih edenlerden olmasaydı, Kıyamet gününe kadar balığın karnında kalacaktı. Biz onu hasta bir halde ıssız bir kıyıya attırdık ve üzerine bir kabak ağacı bitirdik. Sonra onu yüz bin ya da daha fazla kişilik bir topluluğa gönderdik. İman ettiler, bu yüzden onları bir süre dünya nimetlerinden yararlandırdık. Note: The original says "God", so I used "Allah" against the rules; correcting that now. Here is the corrected translation: Yunus da Bizim elçilerimizdendi. Bir zaman kaçıp yüklü gemiye binmişti. Kura çekildi ve kaybeden o oldu. Balık onu yuttu, çünkü kınanacak bir durumdaydı. Eğer Tanrı'yı tesbih edenlerden olmasaydı, Kıyamet gününe kadar balığın karnında kalacaktı. Biz onu hasta bir halde ıssız bir kıyıya attırdık ve üzerine bir kabak ağacı bitirdik. Sonra onu yüz bin ya da daha fazla kişilik bir topluluğa gönderdik. İman ettiler, bu yüzden onları bir süre dünya nimetlerinden yararlandırdık.

Jonah too was one of Our messengers. He deserted, going on the laden ship. They cast lots, and he was the one who lost. The whale swallowed him, for he was to blame. Had he not been of those who truly glorified God, he would have remained in the whale’s belly till Resurrection Day. We caused him to be cast out, sick, on a barren shore, and caused a gourd tree to grow over him. Then We sent him to la community of] one hundred thousand or more. They believed, so We let them enjoy life for a while.

(Ayet 139-148)

(Verses 139-148)

Kur'an, Yunus'un kavminin nerede yaşadığını belirtmez; ancak yaşadıkları yerin denize uzak olmadığı anlaşılmaktadır. Rivayetlere göre Yunus, kavminin mesajını ve bu mesajın ortaya koyduğu hakikati sürekli inkâr etmesinden bıkmış ve hayal kırıklığına uğramıştı. Onları Allah'ın yaklaşan azabına karşı uyardı, sonra öfkeyle onları terk etti. Öfkesi onu denize kıyısına götürdü; orada yüklü bir gemiye bindi. Gemi denizin ortasındayken şiddetli bir fırtınaya tutuldu. O dönemde yaygın olarak, böyle bir felaketin yolcular arasında Allah'ın gazabını kazanmış birinin bulunduğuna işaret ettiğine inanılırdı. Geminin fırtınaya dayanabilmesi için bu kişinin denize atılması gerekiyordu. Bunun üzerine kura çektiler ve kura Yunus'a isabet etti. Onun erdemli ve Allah'tan korkan biri olduğunu bilmelerine rağmen kurası teyit edildi. Bu yüzden onu denize attılar; ya da kendisi denize atlamış olabilir.

The Qur’ān does not mention where Jonah’s people lived, but it is understood that they were not far from the sea. Reports tell us that Jonah was frustrated by his people’s continued denial of his message and the truth it made clear. He warned them against God’s impending punishment, and then abandoned them in anger. His anger led him to the sea-shore, where he boarded a laden ship. When the ship was in the middle of the sea, it was hit by a raging storm. It was widely believed at that time that such a disaster signalled that among the passengers there must be someone who had incurred God’s anger. For the ship to withstand the storm that person had to be thrown overboard. They, thus, drew lots and Jonah was the one who lost. Although they knew him to be a virtuous and God-fearing man, the drawing of his lot was confirmed. Therefore, they threw him into the sea, or he might have jumped himself.