"Tā. Sīn. Mīm. Bunlar, apaçık bir kitabın âyetleridir." (Âyet 1-2) Sûre, Kur'ân'ın bu gibi harflerden oluşturulduğunu açıkça göstermek için bu üç ayrı harfle başlar. Âyetleri, insanların genellikle kaleme aldığı şeylerden çok daha üstün bir nitelikte ve çok daha ince bir anlama sahiptir: "Bunlar, apaçık bir kitabın âyetleridir." (Âyet 2) Dolayısıyla bu kitap sıradan insanların eseri değildir; çünkü hiç kimse onun benzerini meydana getiremez. Bu, Allah'ın kullarına bildirdiği, eşsiz kudretini ve büyük ya da küçük her yarattığının özünde bulunan hakikati yansıtan bir vahiydir: "Sana, inanacak bir toplum için Musa ile Firavun'un kıssasından bazı gerçekleri anlatacağız." (Âyet 3) Bu kitap, o hâlde, inananlara hitap eder. Onları yeniden biçimlendirmek ve yetiştirmek, onlara yollarını göstermek ve uygulayacakları ilkeleri öğretmek için indirilmiştir. Bu sûrede anlatılan kıssalar da o inananlara yöneliktir, çünkü bunlardan faydalanacak olanlar onlardır.

“Ţā. Sīn. Mīm. These are verses of the Book that makes things clear.” (Verses 1-2) The sūrah begins with these three separate letters to make clear that it is from letters like these that the Qur’ān is composed. Its verses are of a greatly superior quality and of much finer import than what is normally composed by people: “These are verses of the Book that makes things clear.” (Verse 2) Thus, this book is not the work of ordinary people; for no one can produce its like. It is revelation that God relates to His servants, reflecting His incomparable ability, and the truth that is at the heart of everything God makes, large or small: “We shall relate to you some of the story of Moses and Pharaoh, setting forth the truth for people who will believe.” (Verse 3) It is then to the believers that this book is addressed. It is meant to remould and cultivate them, pointing out their way for them and showing them the code to implement. The stories related in this sūrah are meant for those believers, because they are the ones who will benefit from them.

Bu Tanrı'dan gelen doğrudan ilişki, mü'minlere gösterilen özel ilginin havasını taşır ve onlara değerli ve önemli olduklarını hissettirir. Yüce Tanrı, kitabını kendi iyilikleri için Elçisine bağladığına göre, bunu nasıl fark etmezler? Mü'min oldukları için, böylesine yüce bir ilgiyi almak için gerekli niteliklere sahiptirler: "inanacak bir kavim için." (Ayet 3)

This direct relation from God imparts an air of the special care taken of believers, making them feel worthy and important. How could they fail to realize this, when it is God Almighty that relates His book to His Messenger for their own sake. Being believers, they have the necessary qualities to receive such sublime care: “for people who will believe.” (Verse 3)

Sure'nin devamında Musa ile Firavun'un kıssası, Musa'nın doğduğu ilk andan itibaren anlatılır. Musa'nın kıssası birçok başka sûrede de anlatılmakla birlikte, hiçbir yerde baştan, doğuşundan itibaren anlatılmaz. Asıl ana tema, sûrenin bu başlangıç kısmıdır: Firavun'un uzun süredir zulmettiği ve aşağıladığı bir halk arasında, güçsüz bir halde doğan Musa'nın içinde bulunduğu zor koşullar. Bu bölüm, ilahi iradenin herhangi bir görünür insani aracı olmaksızın açıkça işleyişini, zulmün ve haksızlığın köküne doğrudan indiğini gösterir. Böylece mazlumlara destek ve güç verir. Bu, Mekke'deki küçük ve güçsüz Müslüman azınlığın tam olarak kavraması gereken bir kavramdı. Güçlü çoğunluğun da bunu iyice fark etmesi aynı derecede önemliydi.

Hikâye başlıyor ve Allah'ın elinin başkası aracılığıyla değil, doğrudan nasıl işlediğini görüyoruz. Musa, surenin anlattığı zorlu koşullarda doğdu: büyük bir tehlike altındaki yeni doğmuş bir bebek. Boğazını kesmek için bıçağın çıkarıldığını neredeyse gözümüzün önüne getiriyoruz. Annesi çok endişeli; doğumun haberinin despot yöneticilere ulaşmasından korkuyor. Eğer ulaşırsa onu koruyamayacağını ve saklayamayacağını çok iyi biliyor. Ağlayıp varlığını ele vermesini nasıl önleyebilirdi? Kendisinin çaresiz ve güçsüz olduğunu biliyordu.

The story begins and we are told how God’s hand works directly, and not through anyone else. Moses was born under the sort of difficult circumstances the sūrah has described: a newborn baby in great danger. We almost see the knife being taken out to cut his throat. His mother is so worried, fearing that the news of his birth might reach the despotic authorities. She is well aware that if it did she would not be able to protect or hide him. How could she prevent him from crying and so betraying his presence? She knew herself to be helpless and powerless.

Bu noktada Tanrı'nın eli devreye girer, endişeli anneyle doğrudan temas kurar ve ona ne yapacağını ilham eder: "Musa'nın annesine şöyle vahyettik: 'Onu emzir; ama onun için korkacak olursan, onu nehre bırak; korkma ve üzülme.'" (Ayet 7) Bu nasıl bir ilhamdır? Şefkatli bir anne bebeğini emzirirken, onun hayatı için korkacak olursa onu nehre bırakması söylenmektedir. Ancak ona onun için korkmaması ve üzülmemesi de söylenmektedir: "korkma ve üzülme." Onu, her türlü güvenliği sağlayan ve her korkuyu gideren Zat'ın koruması altında olacaktır. Onu, ateşi serin ve rahatlatıcı bir yer kılan, denizi ise barınak ve huzur yeri kılan el koruyacaktır. Bu elin koruduğu hiç kimseye hiçbir Firavun yaklaşmaya cesaret edemez.

At this point God’s hand intervenes, making direct contact with the worried mother, and inspiring her with what to do: “We revealed to the mother of Moses: ‘Breast- feed him, and then when you have cause to fear for him, cast him in the river, and have no fear and do not grieve.’” (Verse 7) What sort of inspiration is this? A caring mother suckling her child is told to cast him into the river should she fear for his life. She is told, however, not to fear or grieve for him: “have no fear and do not grieve.” He will be under the care of the One who provides all security and dispels all fear. He will be looked after by the hand which makes the fire a cool and relaxing place, and makes the sea a place of shelter and repose. No Pharaoh dare come near anyone this hand protects.

“Onu sana geri döndüreceğiz.” (Ayet 7) Onun hayatı için korkmana veya senden alınıp götürüleceği için endişelenmene gerek yok. “Ve onu elçilerimizden biri kılacağız.” (Ayet 7)

“We shall restore him to you.” (Verse 7) You need not fear for his life or worry about his being taken away from you. “And shall make him one of Our messengers.” (Verse 7)

Sûre, Musa'nın doğumu ve kurtarılması ile onun olgun bir yetişkin olarak ortaya çıkışı olmak üzere, ilk iki bölümü arasındaki uzun yılları bize hiçbir şekilde anlatmaz. Emzirilmek üzere annesine geri verildikten sonra neler olduğunu, Firavun'un sarayında nasıl yetiştirildiğini, sütten kesildikten sonra gerçek annesiyle nasıl bir ilişki yaşadığını, büyüdüğünde sarayın içinde veya dışında hangi konumda bulunduğunu da bilmiyoruz. Tanrı'nın, onu Firavun'un tapanları ve din adamları arasında, zamanı geldiğinde kendisine verilecek görev için hazırlarken ona baktığı bu yıllarda Musa'nın imanı hakkında da bize hiçbir şey anlatılmaz.

The sūrah does not tell us anything about the many years that separate its first two episodes: namely Moses’ birth and rescue and the second showing him as a mature adult in his prime. We do not know what happened after he was restored to his mother for suckling, how he was brought up in Pharaoh’s palace, what sort of relation he had with his real mother after he was weaned, what position he had in the palace or outside it when he grew up. Nor are we told anything about Moses’ faith during these years, when God took care of him, preparing him, in the midst of Pharaoh’s worshippers and priest, for the mission which would, in time, be assigned to him.

Sûre bu noktaların hiçbirinde sessizdir. İkinci bölümün anlatımına başladığında, olgunlaşmış tam bir Musa ile karşılaşırız; hikmet ve ilimle donatılmış, salih kullara verilen mükâfatı almış biri: "Olgunluk çağına erip tam gelişince ona hikmet ve ilim verdik. İyilik yapanları işte böyle ödüllendiririz." (Âyet 14)

The sūrah is silent on all these points. As it starts its narration of the second episode, we see a fully mature Moses, a man endowed with wisdom and knowledge, and one granted the reward of righteous people: “When he attained his full manhood and became fully mature, We bestowed on him wisdom and knowledge. Thus do We reward those who do good.” (Verse 14)

Bu ayet, tam bedensel gelişime ve akli olgunluğa erişmiş bir adamı tanımlamaktadır; insan normalde yaklaşık 30 yaşlarında bu aşamaya ulaşır. Musa, bu yaşa gelene kadar Firavun'un sarayında evlat edinilmiş bir çocuk olarak mı kaldı? Oradaki hâkim duruma duyduğu rahatsızlık düşünüldüğünde başka bir yere mi taşındı? Musa'nın temiz ve lekesiz yapısı göz önüne alındığında, nasıl başka türlü hissedebilirdi? Annesi ona gerçek kimliğini, ait olduğu topluluğu ve onların inancını mutlaka anlatmış olmalıdır. Halkının uğradığı haksızlığa ve zulme, Mısır toplumunda yaygın olan geniş çaplı bozulmaya şahit olduğu kesindir.

This verse identifies a man of full physical growth and mental maturity, a stage of life normally attained when a person is around 30 years of age. Did Moses stay in Pharaoh’s palace as his adopted son until he reached such an age? Did he move elsewhere given how uncomfortable he must have felt with the prevailing state of affairs? How could Moses, with his pure and untainted nature, feel otherwise? His mother must have informed him of his true identity, the community to which he belonged, and its faith. He certainly witnessed the injustice and persecution meted out to his people, as also the extensive corruption prevalent in Egyptian society.

Musa'nın aklında bir gün önce ölen adamın görüntüsü hâlâ canlıydı; pişmanlığı, tövbesi ve Allah'a verdiği söz de öyle. Bunun sonucunda kendisinin de zarar göreceğine dair duyduğu korku da gerçekti; bu, Musa'nın İsrailoğullarından olan adama, "Gerçekten sen açıkça kavgacı bir adamsın" diyerek çıkıştığını açıklıyor: {Musa ona dedi ki: "Şüphesiz sen apaçık bir kavgacısın."} (Ayet 18). Adam, bitmek bilmeyen kavgalar içinde görünüyordu; bu da kaçınılmaz olarak İsrailoğullarına karşı öfkeyi artırıyordu. Oysa İsrailoğulları kendilerini koruyamayacakları ve tam ölçekli bir ayaklanma başlatamayacakları bir durumdaydı. Böyle bir düşmanlıktan hiçbir iyi şey çıkamazdı.

The image of the man falling dead only the day before was still vivid in Moses’ mind, as was his regret, repentance, and pledge to God. His fear that he may come to harm as a result was also genuinely felt, which explains Moses’ outburst accusing the Israelite of being quarrelsome: “Moses said to him: “Indeed, you are clearly a quarrelsome fellow.” (Verse 18) The man appeared to be involved in endless quarrels which inevitably enhanced angry feelings against the Children of Israel at a time when they could not protect themselves or mount a full- scale revolution. Nothing good could come from such animosity.

Ancak Musa yine de Mısırlıya karşı öfkeyle doluydu ve diğerine yaptığı gibi ona da vurmak için hamle yaptı. Bu durum, onun tutkulu ve ani tepki veren kişiliğine, İsrailoğullarının uğradığı haksızlıktan ne kadar etkilendiğine ve saldırganlığı püskürtmek için elinden gelen her şeyi yapma konusunda ne kadar istekli olduğuna bir kez daha ışık tutuyor.

Yet Moses was nonetheless full of anger against the Egyptian and moved to strike him as he had the other. This again gives us a glimpse of his passionate and spontaneous personality, of how strongly he was affected by the injustice suffered by the Israelites and how keen he was to do whatever he could to repel aggression.

Sonra, düşmanları olan adama vurmak üzereyken, adam feryat etti: "Musa! Dün bir adamı öldürdüğün gibi beni de mi öldürmek istiyorsun? Yeryüzünde yalnızca zorba olmak istiyorsun, ıslah edenlerden olmak istemiyorsun." (Ayet 19)

But then, when he was about to strike the one who was their enemy, the latter exclaimed: Moses! Do you want to kill me as you killed another man yesterday? You want only to become a tyrant in the land, and you do not want to be one who sets things right.’ (Verse 19)

Adaletsizliğin yaygınlaştığı ve değerlerin çöktüğü durumlarda, iyi insanlar kötülüğün fiilen toplumun yasalarını ve geleneklerini şekillendirdiğini, insanların doğasını bozarak onları adaletsizliği kabul etmeye ve buna karşı harekete geçmeyi aklından bile geçirmeden boyun eğmeye yönelttiğini görmekten derin bir keder duyarlar. Gerçekten de insanların doğası öylesine bir çöküntüye uğrayabilir ki, haksızlığa direnen mağduru kınayabilirler. Hatta kendisine ya da başkalarına yapılan haksızlığı önlemeye çalışan birini, tıpkı bu ikinci Mısırlı, Musa gibi, "yeryüzünde bozgunculuk çıkaran biri" olarak nitelendirebilirler. Gerçek şu ki, zulmün dilediği gibi vurduğu, buna karşı koyacak kimsenin bulunmadığı bir durum o kadar alışılmış hale gelmiştir ki, insanlar bunu, iyi davranışı, uygunluğu ve sağlam bir toplumsal düzeni yansıtan bir norm olarak kabul etme eğilimindedir. Böyle iğrenç bir düzeni yıkmaya kalkışan biri olursa, onların feryatları yükselir; bu isyancıya katil ya da zalim diyerek yaygara koparırlar. Suçlamaların çoğu ona yöneltilir; zalim ise, eleştiriyi pek az ya da hiç görmeden sıyrılıp gider.

Adamın Musa'yı önceki gün yaşananları hatırlatmasının ardından işlerin ilerlemediği görülüyor. Mısırlı kurtuldu; Firavun'a ve adamlarına Musa'nın katil olduğunu söylemek üzere kaçıp gitti. Burada da hikâyede bir boşluk var. Bundan sonra anlatılan şey, Musa'yı ortadan kaldırmak için kurulan bir planı ona bildirmek üzere şehrin en uzak ucundan koşarak gelen bir adamla ilgili. Adam ayrıca Musa'ya hayatını kurtarmak için şehri terk etmesi gerektiğini tavsiye etti:

It appears that when the man reminded him of events the day before Moses did not proceed. The Egyptian was spared, left to run off and tell Pharaoh and his men that Moses was the killer. Here again there is a gap in the story. The next thing we are told of concerns a man hurrying from the farthest end of the city to warn Moses of a plot to do away with him. He further advised Moses that he should flee the city to save his life:

Sonra şehrin en uzak ucundan bir adam koşarak geldi. Dedi ki: Musa! Ileri gelenler seni öldürmek için plan yapıyor. Öyleyse hemen buradan uzaklaş. Sana samimi bir öğüt veriyorum. (Ayet 20)

Then a man came at speed from the farthest end of the city. He said: Moses! The nobles are plotting to kill you. So get yourself away. I am giving you sincere advice. (Verse 20)

Bu, Allah'ın eli ile olan bir işin açık bir örneğidir. Tam zamanında, bir şey araya girerek O'nun iradesini yerine getirir. Firavun'un yönetimindeki önde gelen kişiler artık Musa'nın kendi yurttaşlarının ölümünden sorumlu olduğunu öğrenmişti. Bunu, İsrailoğullarının isyanına işaret eden bir tehlike olarak görmüş olmalılardı. Bu yüzden Musa'nın ortadan kaldırılması gerekiyordu. Sıradan bir cinayet olsaydı, Firavun ve ileri gelenlerinin bununla meşgul olması gerekmezdi. Bu nedenle Allah'ın eli, olayları hızlandırmak için o insanlardan birini seçti. Büyük ihtimalle bu, Firavun'un hanedanındaki, imanını gizli tutan ve 40. Sure, Mü'min'de ayrıntılı olarak anılan tek mümindi. Firavun'un adamları Musa'ya ulaşmadan onu uyarmak için şehrin en uzak ucundan hızla gönderildi. Uyarı basitti: "Ey Musa! Ileri gelenler seni öldürmek için planlar yapıyor. Hemen buradan uzaklaş. Ben sana samimi bir öğüt veriyorum." (Ayet 20)

This is clearly the work of God’s hand. At the right moment, something intervenes to carry out His will. The leading personalities of Pharaoh’s government were now aware that Moses was responsible for their compatriot’s death. They would have seen this as spelling danger, smacking of rebellion by the Children of Israel. Hence, Moses needed to be removed. Had it been an ordinary case of murder, it would have not deserved that Pharaoh and his chiefs be preoccupied with it. Therefore, God’s hand selected one of those very people to precipitate events. Most probably he was the one believer in Pharaoh’s household who had kept his faith secret and who is mentioned in detail in Sūrah 40, The Believer. He was chosen to go at speed from the farthest end of the city to warn Moses before Pharaoh’s men could reach him. It was a simple warning: “Moses! The nobles are plotting to kill you. So get yourself away. I am giving you sincere advice.” (Verse 20)

Musa'nın tutkulu duasını daha yeni kavramışken, sure hemen onun sıkıntılarına son verecek bir sonraki sahneye geçer. Bu, hızlı bir ardışıklığı gösteren fa bağlacıyla başlar. Sanki gökler, Musa'nın duasına yanıt vermek için acele ediyormuş gibidir:

We have barely had time to absorb Moses’ passionate prayer when the sūrah quickly moves on to the next scene that ushers in an end to his troubles. This begins with the conjunction fa, indicating a quick sequence. It is as if the heavens rush to respond to Moses’ prayer:

Kadınlardan biri utangaç bir tavırla yanına geri geldi ve şöyle dedi: "Babam, bizim için hayvanlarımızı suladığın için sana karşılığını vermek üzere seni çağırıyor." (Ayet 25)

One of the two women then came back to him, walking shyly, and said: My father invites you, so that he might duly reward you for having watered our flock for us.” (Verse 25)

Bu, Allah'ın değil, God'un (Tanrı'nın) bir lütfuyla gelen hızlı bir kurtuluştur. Yaşlı adamın, Musa'ya yaptığı asil davranış karşılığında konukseverliğini sunmak istediği bir davetin şeklinde gelir. Davet, "utangaç bir şekilde yürüyen" iki kızdan biri tarafından iletilir; erdemli bir genç kadının yürümesi gerektiği gibi, ne süs ne de baştan çıkarıcılık gösterir. Davetini kısa ve açık bir biçimde iletir; Kur'an bunu şöyle ifade eder:

It is a quick rescue granted by God. It comes in the form of an invitation sent by the old man, who wants to extend his hospitality to Moses for his noble action. The invitation is delivered by “one of the two’ who came walking shyly,’ as a virtuous young woman should walk, displaying neither adornment nor temptation. She delivers the invitation in a brief and clear manner which the Qur’ān expresses as:

“Babam, sularımızı sulamana karşılık sana layıkıyla mükâfat verebilmek için seni davet ediyor.” (Ayet 25) Utangaç olmasına rağmen açık ve tereddütsüz konuşur, mesajını eksiksiz iletir. Bu da yine temiz ve erdemli bir karakterin yansımasıdır. Utangaçlığı onu alt etmez, çünkü iffeti ve erdemi onu güvence altına almıştır.

“My father invites you, so that he might duly reward you for having watered our flock for us.” (Verse 25) Shy as she was, she speaks clearly, without hesitation, and delivers her message in full. This is, again, a reflection of a pure and virtuous nature. Her shyness does not overcome her, because she is assured by her purity and virtue.

Bu sure, bu kısa sahneyi davetin iletilmesi ve Musa'nın kabulüyle sınırlayarak sona erdirir. Bir sonraki sahnede Musa, adı belirtilmeyen yaşlı bir adamla birlikte görünür. Bazı rivayetlere göre bu adamın adı Yesrun'dur ve Peygamber Şuayb'ın yeğenidir. {“Musa ona gidip başından geçenleri anlattığında, adam dedi ki: Korkma. Artık zalim topluluktan kurtuldun.” (Verse 25)}

Yaşlı adam kızının tavsiyesine uydu. Muhtemelen kızıyla Musa arasında karşılıklı bir sevgi olduğunu sezmişti; bu sevgi mutlu bir aile için temel olabilirdi. Sağlıklı ve bozulmamış bir doğaya sahip genç bir kadının, içinde güç ve dürüstlük gördüğü bir erkeğe yönelmesi doğaldır. Bu nedenle yaşlı adam iki amacı birleştirdi ve Musa'ya sekiz yıl çalışması karşılığında kızlarından birini evlendirmeyi önerdi. Musa süreyi on yıla çıkarırsa, bu bir lütuf olurdu; kendisini bağlayan bir yükümlülük değil.

The old man acted on his daughter’s advice. He probably sensed a mutual liking between his daughter and Moses, one which could be the basis for a happy family. It is only natural that a young woman with a healthy, uncorrupted nature be inclined towards a man in whom she discerns strength and honesty. Hence, the old man combined the two purposes, suggesting to Moses that he marries one of his daughters in return for eight years work. Should Moses increase the period to ten years, this would be an added favour, not a commitment to which he would be held:

Babası dedi ki: "Bu iki kızımdan birini sana evlendirmek istiyorum; şu şartla ki sekiz yıl bana hizmet edeceksin. Eğer on yılı tamamlarsan, bu senin kendi isteğinle olur. Sana zorluk çıkarmak istemem. Allah'ın dilemesiyle beni dürüst biri olarak bulacaksın." Note: the rules require writing "God" rather than "Allah", so the correct rendering is: Babası dedi ki: "Bu iki kızımdan birini sana evlendirmek istiyorum; şu şartla ki sekiz yıl bana hizmet edeceksin. Eğer on yılı tamamlarsan, bu senin kendi isteğinle olur. Sana zorluk çıkarmak istemem. God'un dilemesiyle beni dürüst biri olarak bulacaksın." Correction: the Turkish word for God is "Tanrı", so the final sentence should read: Babası dedi ki: "Bu iki kızımdan birini sana evlendirmek istiyorum; şu şartla ki sekiz yıl bana hizmet edeceksin. Eğer on yılı tamamlarsan, bu senin kendi isteğinle olur. Sana zorluk çıkarmak istemem. Tanrı'nın dilemesiyle beni dürüst biri olarak bulacaksın."

[The father] said: ‘I will give you one of these two daughters of mine in marriage on the understanding that you will remain eight years in my service. If you should complete ten years, it will be of your own choice. I do not wish to impose any hardship on you. You will find me, if God so wills, an upright man.’ (Verse 27)

Açıkçası ve sade bir şekilde, yaşlı adam kızlarından birini, adını anmadan, Musa'ya eş olarak teklif etti. Ancak kendisine adı verilmeyen kızın, birbirlerine karşı istekli göründükleri için, kendisi tarafından tanındığını düşünmüş olabilir. Bunu hiçbir utanç duymadan söyledi, çünkü teklif bir evlilik teklifiydi. Nitekim bir yuva kurmak ve bir aile oluşturmak amaçlandığında utanılacak bir şey yoktur. Ancak insanlar sağlıklı, doğal değerlerden uzaklaşıp sağlıksız geleneklere yöneldiklerinde, gereksiz yere kısıtlanırlar. Bugün içinde yaşadığımız toplumsal ortamda da, hiçbir ebeveynin ya da velinin, sağlam imana ve dürüstlüğe sahip bir erkeğe kızını, kız kardeşini ya da başka bir yakınını evlendirmek üzere yaklaşamadığını görüyoruz. Bu tür gelenekler, teklifin erkek tarafından ya da onun ailesi tarafından yapılmasını zorunlu kılar; çünkü teklifin kız tarafından yapılması uygun görülmez. İronik olan şu ki, bu sapkın gelenekler ve böyle bir toplumsal ortam altında genç erkekler ve kadınlar, evlilik niyeti olmadan bir araya gelip konuşuyor ve birlikte vakit geçiriyorlar. Evlilik fikri bir kez gündeme geldiğinde ise yapmacık bir utangaçlık görülüyor ve basit, açık ve dürüst bir konuşmanın önüne her türlü engel çıkarılıyor.

On iki adamın aralarında kararlaştırdığı on yıl geçti ve hikâyenin üçüncü bölümüne geldik. Musa'yı yine yolda görüyoruz; on yıl önce yalnız aldığı güzergâhı geri izliyor. Ancak bu sefer ailesiyle birlikte yolculuk ediyor.

The ten years agreed between the two men have passed, bringing us to the story’s third episode. We see Moses on the road again, backtracking along the route he had taken alone ten years previously. This time though he is travelling with his family.

Bu ikinci yolculuktaki atmosfer tamamen farklıdır. Yolda, daha önce hayal bile edemeyeceği bir şeyi almak üzeredir. Rabbi ona seslenecek ve onunla konuşacaktır. Kendisini hazırladığı görevi ona verecektir.

The atmosphere on this second journey is totally different. He is about to receive, on the way, something that he could never have imagined. His Lord will call him and speak to him. He will assign to him the mission for which He has prepared him.

Musa, Firavun'a ve ileri gelenlerine Tanrı'nın mesajını iletmek, onlardan İsrailoğulları'nı serbest bırakmalarını istemek, böylece yalnızca Tanrı'ya ibadet etmelerini, O'na hiçbir ortak koşmadan, ve Tanrı'nın onlara vaat ettiği topraklara sahip olmalarını sağlamakla görevlidir. Bu yolla Musa, Firavun'a, Haman'a ve ordularına bir düşman ve keder kaynağı olacak, esasen onların yıkılmasına sebep olacaktı.

Moses is, thus, to deliver God’s message to Pharaoh and his nobles, asking them to release the Children of Israel so that they can worship God alone, associating no partners with Him, and taking possession of the land God has promised them. In this way, Moses would be an enemy and source of grief for Pharaoh, Hāmān and their hosts. In essence, he would bring about their downfall.

Musa, süresini tamamlayıp ailesiyle yolculuk ederken, Sina Dağı'nın yamacında bir ateş gördü. Ailesine şöyle dedi: "Burada bekleyin, çünkü bir ateş görüyorum. Belki oradan size bir haber getirebilirim ya da ısınabilmeniz için bir kor parçası alabilirim." Ancak ateşe yaklaştığında, kutsal mekândaki ağaçtan, vadinin sağ kıyısından kendisine seslenildi:

When Moses had fulfilled his term, and was travelling with his family, he perceived a fire on the slope of Mount Sinai. So he said to his family: “Wait here, for I perceive a fire. Perhaps I may bring you from there some information, or a burning brand from the fire so that you may warm yourselves.’ But when he came close to it, he was addressed from the right-side bank of the valley, out of the tree on the blessed site:

Musa! Gerçekten, Ben Allah'ım... — no, correction per rules: the original says "God", so use Tanrı. Ey Musa! Şüphesiz, Ben Tanrı'yım, alemlerin Rabbi. Asanı at!" Ama onun kıpırdayıp bir yılan gibi hareket ettiğini görünce, geri dönmeyi düşünmeden arkasını dönüp kaçtı. [Tanrı şöyle buyurdu]: Ey Musa! Yaklaş ve korkma! Şüphesiz sen güvendesin. Şimdi elini cübbenin içine koy, bembeyaz, hiçbir kusuru olmadan çıkacaktır. Sonra korkunu gidermek için kolunu vücuduna bastır.

İlahi bir mesajla görevlendirilmek zor ve çok yönlü bir iştir. Bu göreve atanan kişinin geniş bir tecrübeye, anlayışa, bilgiye ve pratik konularda inceliğe ihtiyacı vardır. Ayrıca Allah'ın özel lütuflarına, vahiylerine ve yönlendirmelerine de ihtiyaç duyar.

To be entrusted with a divine message is a hard and multi-faceted task. The one so assigned needs a wealth of experience, understanding, knowledge and refinement in practical matters. They also need God’s special favours, His revelations and directives.

Muhammad'a (ﷺ) verilen İslam mesajını bir yana bırakırsak, Musa'nın (a.s.) mesajı belki de herhangi bir peygambere verilmiş en zor mesajdır. O, zamanın en zalim hükümdarı olan Firavun'a gönderildi. Firavun aynı zamanda en köklü krallığın ve en gelişmiş medeniyetin başında bulunuyordu. Ayrıca, tebaasının kendisine tapınmasını talep eden bir hükümdardı.

Apart from the message of Islam given to Muhammad (peace be upon him), Moses’ message is perhaps the hardest assigned to any prophet. He was sent to Pharaoh, the most tyrannical ruler on earth at the time. Pharaoh was also head of the longest established monarchy, and the most advanced civilization. Furthermore, he was a ruler that demanded to be worshipped by all his subjects.

Musa, uzun süredir aşağılanmış ve aşağılanmayı kaderi olarak kabul etmiş bir topluluğu kurtarmak için gönderildi. Aşağılanma insan tabiatını bozar; onun iyi ve güzel yönlerini yok eder, çürük, pis ve sapkın olanı kabul edilebilir gösterir. Böyle bir topluluğu kurtarmak zorlu bir görevdi.

Moses was sent to rescue a community that had long been humiliated, and who had long accepted humiliation as their lot. Humiliation corrupts human nature, obliterating its good, beautiful aspects and making what is rotten, filthy and decadent appear acceptable. To rescue such a community was a tough assignment.

Üstelik mesajının muhatap alacağı insanlar, eski inançlarından sapmışlardı. Kalpleri ne yeni inancı hazırlıkla kabul edecek kadar özgürdü ne de asıl inançlarına uyabilecek durumdaydı. Böyle insanlara hitap etmek zordu; birkaç nesil boyunca ortaya koydukları sayısız sapma ve bid'at yüzünden bu zorluk daha da artıyordu.

Moreover, the people to be addressed by his message had deviated from their old faith. Their hearts were neither free to readily accept the new faith, nor could they conform to their original faith. Addressing such people would be difficult, made all the more so by the numerous deviations and innovations they had introduced over several generations.

Kısaca, Musa'ya bir milleti yeniden inşa etme, hatta onu sıfırdan kurma görevi verilmişti. Onun getirdiği mesajla İsrail oğulları, ilk kez, kendine özgü bir yaşam tarzına sahip, bir mesajı hayata geçiren ayrı bir topluluk hâline geldi.

Musa, görevini tamamlayıp ailesiyle yolculuk ederken, Sina Dağı'nın yamacında bir ateş gördü. Bunun üzerine ailesine dedi ki: "Burada bekleyin, çünkü bir ateş görüyorum. Belki oradan size bir haber getiririm ya da ısınabilmeniz için bir kor parçası getiririm."

When Moses had fulfilled his term, and was travelling with his family, he perceived a fire on the slope of Mount Sinai. So he said to his family: Wait here, for I perceive a fire. Perhaps I may bring you from there some information, or a burning brand from the fire so that you may warm yourselves. (Verse 29)

Musa'nın, yaşlı adamla olan sözleşmesinin şartları yerine geldiğinde Mısır'a dönmesine ne sebep olmuş olabilir? Bir Mısırlının farkında olmadan öldürülmesine karışmış olması yüzünden ölüm bekleyerek oradan korkuyla ayrılmıştı. Asıl istenmeyen kişiler Firavun ve ileri gelenleri olduğuna göre, bu tehlikeyi unutmasına ne sebep olmuş olabilir? Hayatı boyunca adımlarını yönlendiren el, bu kez de insanın yurduna ve halkına duyduğu doğal özlem duygusuyla onu yönlendirmiş olabilir. Tehlike duygusunu en aza indirmiş olabilir ki, yaratılış ve hazırlanış amacı olan görevi artık üstlenebilsin.

What could have happened to Moses to make him return to Egypt when the terms of his contract with the old man were fulfilled? He had left it in fear, expecting death for his part in the unwitting murder of an Egyptian. What could have caused him to forget such danger when it was Pharaoh and his chiefs that wanted rid of him? It is the hand that guided his footsteps throughout his life. It might this time have guided him through natural feelings of nostalgia for one’s home and people. It might have reduced his sense of danger to a minimum, so that he could now take up the mission for which he was created and prepared.

Neyse, Musa'yı ailesiyle birlikte Mısır'a dönüş yolculuğunda, karanlık bir gecede, yolunu kaybetmiş halde görüyoruz. Soğuk bir geceydi ve uzaktaki bir ateşi görmek onu sevindirdi. Oraya, bir bilgi almak ya da bir kor almak için yöneldi. Bu, bölümün ilk sahnesidir.

Anyway, we see Moses on his return journey to Egypt, with his family, in the dark of the night, having lost his way. It was a cold night, which made him pleased at the sight of fire in the distance. He headed in that direction to get some information or a firebrand. This, then, is the first scene in this episode.

İkinci sahne, Musa için hazırlanmış büyük sürprizi bize anlatır: "Ama ona yaklaştığında, kutsal alandaki ağaçtan, vadinin sağ yakasından seslendirildi." (Ayet 30) Onu ateşe doğru yöneldiğini ve vadinin sağ yakasında olduğunu görüyoruz. Bundan sonra bu yer kutsal kılınmıştır. Bütün evren artık Musa'ya "ağaçtan" gelen yüce hitabı yankılamaktadır; ki orada belki de tek ağaç bu idi.

Bu muhteşem sahne kapanır; zaman geçer ve mekân değişir. Musa ile Harun artık Firavun'un karşısındadır; Allah'ın açık âyetlerini ortaya koyarlar, batılın delillerini çürütürler ve Allah'ın hidayetini açıklarlar. Sonuç da gösterilir: bu dünya hayatında boğulmak ve ahiret hayatında bir lanet. Hepsi kısa ve özlü bir dizi âyetle anlatılır:

This awesome scene is closed; time passes and the location changes; Moses and Aaron are now facing Pharaoh, producing God’s clear signs, refuting the arguments of falsehood and explaining God’s guidance. The end is shown: drowning in this present life, and a curse in the life to come. All is expressed in a series of short, concise verses:

Musa, onlara Bizim açık ayetlerimizle geldiğinde, dediler ki: "Bu, uydurulmuş bir büyüden başka bir şey değil. Atalarımızın eskiden beri böylesini işittiğimiz yok." Musa dedi ki: "Rabbim, kendi katından hidayetle kimin geldiğini ve sonucun kimin yararına olacağını en iyi bilendir. Zalimler asla kurtuluşa eremezler." Firavun dedi ki: "Ey ileri gelenler! Benden başka bir ilah olduğunu bilmiyorum. Ey Hamân, benim için çamur üzerine ateş yak ve bana yüksek bir kule yap; belki Musa'nın ilahına bir bakabilirim. Ben onu yalancılardan biri sanıyorum." Böylece o ve ordusu, yeryüzünde haksız yere büyüklenerek davrandılar ve Bize dönmeyeceklerini sandılar. Bunun üzerine onu ve ordularını yakaladık, hepsini denize attık. Bakın, o zalimlerin sonu nasıl oldu! Onları ateşe çağıran önderler kıldık. Kıyamet gününde ise hiçbir yardım görmeyecekler.

When Moses came to them with Our clear signs, they said: ‘This is nothing but forged sorcery. Never did we hear of the like of this among our forefathers of old. ‘Moses replied: My Lord knows best who comes with guidance from Him, and to whom the future belongs. Never will the evildoers be successful.’ ‘Nobles!’ said Pharaoh. ‘I know of no deity that you could have other than myself. Well, Hāmān, kindle for me a fire [to bake bricks] of clay, and then build me a lofty tower, so that I may have a look at the god of Moses; even though I am convinced that he is one who tells lies.’ Thus arrogantly did he and his hosts behave on earth, against all right, thinking that they would never return to Us. And so We seized him and his hosts and cast them in the sea. Look what happened in the end to those wrongdoers. And We made them leaders who called others to the fire. No help will they ever receive on the Day of Resurrection.

Bu dünyada onların peşine bir lanet taktık ve Kıyamet Günü onlar, uzaklaştırılmışlardan olacaklar. (Kasas Suresi, 36-42. ayetler) Note: This is a verse from the Qur'an, so per the rules it's wrapped in braces and ﷺ isn't added here. Since the original text here is a Qur'an verse, the reference line is included as part of the translation.

We caused a curse to follow them in this world, and on Resurrection Day they will be among those who are spurned. (Verses 36-42)

Sûre, İsrailoğullarının Mısır'dan çıkışının ve ardından yaşananların tüm tarihini, Musa'nın kaderini Firavun'un kaderinden sonra göstermek için atlamaktadır.

The sūrah leaves out the entire history of the Children of Israel’s departure from Egypt, and the events that followed, in order to mention Moses’ lot after having shown us Pharaoh’s:

Ardından, önceki nesilleri helak ettikten sonra, insanlara basiret olarak, bir hidayet ve rahmet olarak Musa'ya Kitap verdik; umulur ki düşünüp öğüt alırlar.

And so after We had destroyed those earlier generations, We gave Moses the book providing insight for mankind, as a guidance and grace, so that they may reflect.

(Ayet 43)

(Verse 43)

Bu, Musa'ya verilmiş büyük bir lütuftur. Onun miras bıraktığı şey onurlu bir mirastır: insanlığa doğru olanı konusunda yeni bir anlayış ve yol gösterici olsun diye Tanrı tarafından ona indirilmiş bir kitap. Ancak müminler, Tanrı'nın gücünün zayıfları kurtarmak ve güçlüleri alt etmek için nasıl müdahale ettiğini unutmamalıdır. Zalimlerin nasıl yok edildiğini, mazlumların ise nasıl intikamlarının alındığını ve iktidara getirildiğini düşünmelidirler.

This is certainly a great favour given to Moses. His is an honourable bequest: a book revealed to him by God in order to give mankind new insight and guidance into what is right. Believers must, however, remember how God’s power intervened to save the weak and overcome the powerful. They must reflect on how oppressors are destroyed and the oppressed avenged and given power.

Böylece bu sûrede anlatılan Musa ile Firavun kıssası sona eriyor. Bu kıssa, güvenlik ve emniyetin ancak Allah'ın tarafında olmakla elde edilebileceğini, korkunun ise her zaman O'ndan uzaklaşmakla ilişkili olduğunu açıkça ortaya koyuyor. Ayrıca, zulmün gücü karşı konulamaz göründüğünde bile Allah'ın elinin nasıl müdahale ederek zulmü sınırlandırdığını ve onu yendiğini gösteriyor.

Thus ends the story of Moses and Pharaoh as related in this sūrah. It makes clear that safety and security can only be achieved by being on God’s side, while fear is always associated with moving away from Him. It also shows how God’s hand intervenes to challenge tyranny and overcome it, when its power seems irresistible.

Mekke'deki henüz yeni olan Müslüman topluluğun bu kavramı anlaması ve ondan emin olması gerekiyordu; kibirli putperestlerin de bu konu üzerinde düşünmesi gerekiyordu. Üstelik bu kavrama, inananlar hakikati savunduğunda ve zulmün onun önüne geçtiği her zaman ve her yerde ihtiyaç vardır.