Bu temel iman meselesinin üçüncü sunumu farklı bir üslup kullanır; ilk olarak insan hayatı, menfaatleri ve geçimiyle ilgili evrensel delili gösterir. İnsanların yararlandığı, görünen ve görünmeyen Tanrı nimetlerinden söz eder.

The third presentation of this central issue of faith employs a different style, showing us in the first place the universal proof as it relates to human life, interests and livelihood. It speaks of God’s blessings, visible and subtle, which people enjoy.

Yine de, onlara bütün bu nimetleri veren Allah hakkında tartışmaya devam ediyorlar. Sure, ardından imanın ana konusunu, ilk iki sunumda zaten ele alındığı gibi, aynı kalıbı izleyerek sunmaya devam eder.

Nevertheless, they continue to engage in arguments about God, who gives them all these blessings. The sūrah then follows the same pattern in presenting the central theme of faith as already discussed in the first two presentations:

Göklerde ve yerde ne varsa hepsini Allah'ın size boyun eğdirdiğini ve size hem zahir hem batın nimetlerini bol bol verdiğini görmüyor musunuz? Yine de insanlardan bazıları, hiçbir bilgi, hiçbir rehberlik ve aydınlatıcı hiçbir kitap olmaksızın Tanrı hakkında tartışır. Onlara, "Tanrı'nın indirdiğine uyun" denildiğinde, "Hayır, biz sadece atalarımızı üzerinde bulduğumuz şeye uyarız" derler. Peki ya Şeytan onları alevli ateşin azabına çağırıyor olsa bile mi?

Are you not aware that God has made subservient to you all that is in the heavens and the earth, and has lavished upon you His blessings, outward and inward? Yet some people argue about God without having any knowledge, without guidance, and without any light giving revelations. When it is said to them, ‘Follow what God has revealed’, they say, ‘No; but we will follow only what we found our forefathers believing in.’ Why, even if Satan is beckoning them to the suffering of the blazing fire.

(Ayet 20-21)

(Verses 20-21)

Bu söz Kur'an'da defalarca geçer. Farklı biçimlerde dile getirilir ve her seferinde yeni görünür; çünkü evrene, sırlarını düşündüğümüzde ve sonsuz harikaları üzerinde tefekkür ettiğimizde, o her seferinde yeni görünür. Gerçekten de bu harikaları gözden geçirmek, insanın ömründen çok daha uzun sürer. Yine de insan onlara her baktığında, her seferinde farklı bir renk ve farklı bir ton taşıyormuş gibi görünürler.

This remark occurs repeatedly in the Qur’ān. Conveyed in different ways, it appears new every time, because the universe appears new whenever we contemplate its secrets and reflect on its unending wonders. Indeed, it takes far longer than man’s lifetime to review these wonders. Yet every time he looks at them, they appear to have a different colour and a different tone.

Sûre, evrene dair tefekkürü içinde inkârcıları kendi fıtratlarının mantığıyla yüz yüze getirir. Bu sayede, vurguladığı hakikati inkâr edemezler. Yine de sapan ve gafil kalan kimseler vardır:

In its contemplation of the universe, the sūrah puts the unbelievers face to face with the logic of their own nature. In this way, they cannot deny the truth it emphasizes. Yet still there are those who deviate and remain heedless:

Onlara: "Gökleri ve yeryüzünü kim yarattı?" diye sorsan, mutlaka "Allah" diye cevap verirler. De ki: "Hamd yalnızca Allah'a mahsustur!" Ama çoğu bunu bilmez. Göklerde ve yeryüzünde ne varsa Allah'ındır. Şüphesiz Allah, her türlü ihtiyaçtan münezzeh ve övgüye layık olandır. (Ayet 25-26)

If you were to ask them: ‘Who is it that has created the heavens and the earth?’ they will be sure to answer: ‘God.’ Say: All praise is due to God alone!’ Yet most of them do not understand. To God belongs all that is in the heavens and the earth. Indeed, God is the One who is self-sufficient, worthy of all praise. (Verses 25-26)

İnsan kendi doğasını ve vicdanını sorguladığında, bu açık gerçeği kabul etmekten kendini alamaz. Gökler ve yer, bugünkü hâlleriyle durmaktadır: boyutları, hareketleri, ölçüleri, nitelikleri ve özellikleri titizlikle planlanmış biçimde. Bunlar bilinçli bir ölçüyle ve tam bir uyum içinde yaratılmıştır. Yine de bunlar, kendilerini yarattığını iddia eden hiç kimsenin bulunmadığı, Allah'tan başka hiçbir yaratıcının yaratılışlarında pay sahibi olduğunu öne süren kimsenin de bulunmadığı varlıklardır. Kendiliklerinden var olmaları mümkün değildir. Ayrıca, ayrıntılı bir planlama ya da bir planlayıcı olmaksızın bir düzeni izlemeleri ya da bir uyum kurmaları da söz konusu olamaz. Bunların kendiliklerinden ya da tesadüf sonucunda var olduklarını ileri sürmek tartışmaya bile değmez. Üstelik insan fıtratı bu tür bir iddiayı derinden reddeder.

When man questions his own nature and conscience, he cannot avoid admitting this clear truth. The heavens and the earth stand as they are: with careful planning of their sizes, movements, dimensions, qualities and characteristics. They are made in deliberate measure and full harmony. Yet they are creatures that no one claims to have created, and no one alleges that any creator other than God has had a share in their making. They cannot have come into existence by themselves. Nor can they follow a system or establish harmony without elaborate planning or a planner. To suggest that they have existed by themselves, or as the result of coincidence, does not merit argument. Moreover, human nature profoundly rejects any such claim.

Ortak koşanlar, yani Tanrı'ya ortak koşanlar ve Peygamber'e ve onun getirdiği mesaja çok sert karşı çıkanlar, gökleri ve yeri yaratmalarının evrensel kanıtıyla karşılaştıklarında, kendi fıtratlarındaki kanıtı çürütemediler. Bu yüzden "Gökleri ve yeri kim yarattı?" sorusuna verdikleri cevapta tereddüt etmediler. Cevapları açıktı: "Allah." Bu nedenle Tanrı, Elçisine onların cevabına şu şekilde yorum yapmasını emreder: "De ki: Hamd yalnızca Allah'a mahsustur." (Ayet 25) Evrenin ve yaratılışının gerçeğini insan fıtratında açık tuttuğu için hamd Tanrı'ya mahsustur. Tartışma, yeni bir yorum yapılabilmesi için burada kesilmektedir:

Dördüncü sunum, önceki üç sunumda ele alınan aynı konuyu işler: Tanrı'nın hak olduğunu, O'nun dışında çağrılan her şeyin ise batıl olduğunu belirtir. İbadetin yalnızca Tanrı'ya, yalnızca O'na yöneltilmesinden ve hiçbir babanın çocuğuna, hiçbir çocuğun babasına fayda sağlayamayacağı Kıyamet Günü'nden söz eder. Burada evrensel bir zemin üzerinde birkaç psikolojik etki bir araya getirilmiştir.

The fourth presentation tackles the same issue addressed in the previous three, stating that God is the truth while all those they invoke beside Him are false. It speaks of addressing worship purely to God alone and of the Day of Judgement when neither parent nor child can avail the other. Several psychological influences are brought to bear here against a universal background:

Görmüyor musun ki Allah geceyi gündüze, gündüzü geceye katar; güneşi ve ay'ı da boyun eğdirmiştir; her biri belirli bir süreye kadar yörüngesinde akıp gider ve Allah yaptıklarınızdan tamamen haberdardır? Bu böyledir, çünkü tek hakikat olan Allah'tır ve O'ndan başka çağırdıkları her şey yalnızca bir bâtıldır; çünkü yalnız Allah yücedir, büyüktür. (Ayet 29-30) Note: the verse text in curly braces is a Qur'an verse, so I must keep the honorific rules in mind; here no mention of the Prophet appears, and the rule against "Allah" applies to the original's "God", so the translation should use the Turkish word for God rather than "Allah". Corrected version below: Görmüyor musun ki Tanrı geceyi gündüze, gündüzü geceye katar; güneşi ve ayı da boyun eğdirmiştir; her biri belirli bir süreye kadar yörüngesinde akıp gider ve Tanrı yaptıklarınızdan tamamen haberdardır? Bu böyledir, çünkü tek hakikat olan Tanrı'dır ve O'ndan başka çağırdıkları her şey yalnızca bir bâtıldır; çünkü yalnız Tanrı yücedir, büyüktür. (Ayet 29-30)

Do you not see that God causes the night to pass into the day, and the day to pass into the night, and that He has made the sun and the moon subservient [to His laws], each running its course for a set term, and that God is fully aware of all that you do? Thus it is, because God alone is the Ultimate Truth, and all that people invoke beside Him is sheer falsehood, and because God alone is Most High, Great. (Verses 29-30)

Gecenin gündüze, gündüzün geceye dönüşü ve farklı mevsimlerde gecelerin ve gündüzlerin kısalıp uzaması gerçekten dikkat çekicidir. Ancak bunlara uzun süredir alışkın olduğumuz için çoğumuz, düzenli olarak, aksamadan ve kesintiye uğramadan gerçekleşen bu harikanın farkında değiliz. Bu olay, asla belirlenmiş düzeninden sapmayan düzenli bir döngüyü izler. Böyle bir sistemi başlatabilecek ve sürdürebilecek olan yalnızca Allah'tır. Bu gerçeği takdir etmek için yalnızca bu aksamayan döngüyü gözlemlemek yeterlidir. Note: the rules require "God" rather than "Allah", so the correct rendering is: Gecenin gündüze, gündüzün geceye dönüşü ve farklı mevsimlerde gecelerin ve gündüzlerin kısalıp uzaması gerçekten dikkat çekicidir. Ancak bunlara uzun süredir alışkın olduğumuz için çoğumuz, düzenli olarak, aksamadan ve kesintiye uğramadan gerçekleşen bu harikanın farkında değiliz. Bu olay, asla belirlenmiş düzeninden sapmayan düzenli bir döngüyü izler. Böyle bir sistemi başlatabilecek ve sürdürebilecek olan yalnızca Tanrı'dır. Bu gerçeği takdir etmek için yalnızca bu aksamayan döngüyü gözlemlemek yeterlidir.

Fırtınalı denizin büyük tehlikesinden yola çıkarak ve bunun insana nasıl bir bakış açısı kazandırdığını hatırlatarak, sure insanlara bundan çok daha büyük bir tehlikeyi hatırlatır; onun yanında denizin tehlikesi pek küçük kalır. Bu, tüm bağların koptuğu, ana babanın ve çocukların birbirinden ayrılıp kendi durumlarıyla meşgul olduğu günün tehlikesidir; herkesin desteksiz, tek başına durduğu ve yardım için kimseye seslenemediği gündür:

Drawing on the great danger presented by a stormy sea and how it puts things into perspective, the sūrah then reminds them of an even greater danger, in comparison with which the danger of the sea appears ever so small. This is the danger of the day when all relations are severed, parents and children are separated and preoccupied with their own positions; when each soul stands on its own, without support, unable to call upon anyone for help:

Ey insanlar! Rabbinizden korkun ve hiçbir babanın çocuğuna fayda sağlayamayacağı, hiçbir çocuğun da babasına hiçbir şekilde fayda sağlayamayacağı bir günden korkun! Tanrı'nın vaadi kesinlikle gerçektir. O halde dünya hayatı sizi aldatmasın ve Tanrı hakkındaki aldatıcı düşünceler sizi aldatmasın. (Ayet 33)

Mankind! Fear your Lord and fear a day when no parent will be of any avail to his child, nor any child will in the least avail his parents! God’s promise is most certainly true. Let not, then, the life of this world delude you, and let not deceptive thoughts about God delude you. (Verse 33)

Burada anlatılan dehşet psikolojiktir; etkisi kalpler ve ruhlar üzerinden ölçülür. Hiçbir şey kan bağlarını ve ana-babayla çocuk arasındaki bağları koparmaz; insanları yalnızca kendi konumlarını düşünmekle meşgul etmez, ancak insanlara tamamen yabancı bir korku bunu yapabilir. Bu nedenle Allah'tan korkma çağrısı, insanların karşılık vermeye hazır olduğu doğru zamanda gelmektedir. Ahiret meselesi, kalplerin dinlemesi için böylesine büyük bir dehşetin fonunda sunulmaktadır.

The horror described here is psychological, measured by its effect on hearts and souls. Nothing severs blood relations and ties between parent and child, and nothing makes everyone preoccupied solely with their own positions unless it be a fear totally unknown to people. The call to fear God, therefore, comes here at the right time, when people are ready to respond. The issue of the hereafter is presented against the background of such great horror so that hearts will listen.

"God'ın vaadi kesinlikle gerçektir." (33. ayet) O hiçbir zaman boşa çıkmaz. Bu çok zor durumdan kaçınmanın bir yolu yoktur. Hiç kimse, hiçbir kimsenin kimseye hiçbir şey sağlayamayacağı o kesin hesaptan ve adil karşılıktan kaçamaz.

“God’s promise is most certainly true.” (Verse 33) It will never fail. There can be no avoidance of this very difficult situation. No one can escape the accurate reckoning and the fair reward, when none can avail another of anything.

Bu sûrenin dört bölümünden oluşan bu dördüncü sunumun sonunda, sûreyi tamamlayan güçlü ve heybetli bir son not verilir. Bu not, Allah'ın mükemmel ve kapsamlı ilmini, insanın sınırlı bilgisiyle karşılaştırarak ortaya koyar. Sûre boyunca dört bölümde ele alınan konuyu yeniden ifade eder ve bunu Kur'an'da çizilmiş en güzel tablolardan biriyle sunar.

At the end of this fourth presentation, which completes the sūrah, a final note is given, one which is both powerful and awesome. It describes God’s perfect and comprehensive knowledge contrasting this with our own limited, human knowledge. It states the question discussed throughout the sūrah, in its four sections, and presents all this in one of the most wonderful images drawn in the Qur’ān:

Şüphesiz kıyametin ne zaman geleceğinin bilgisi yalnızca Allah'ın katındadır; yağmuru yağdıran da O'dur; rahimlerde olanı da O bilir. Hiç kimse yarın ne kazanacağını bilmez ve hiç kimse hangi toprakta öleceğini bilmez.

Indeed with God alone rests the knowledge of when the Last Hour will come; and He it is who sends down rain; and He knows what the wombs contain; whereas no one knows what they will earn tomorrow, and no one knows in what land they will die.

Yalnızca Tanrı her şeyi bilendir ve her şeyden haberdardır. (Ayet 34)

God alone is omniscient and takes cognisance of all things. (Verse 34)

Yüce Allah, Kıyamet'in ilmini kendine saklamayı seçmiştir; O'ndan başka hiç kimse onu bilmez. Böylece insanlar, onun her an gelebileceğini bekleyerek, ona hazırlıklı olmaya çalışarak hep tetikte kalacaklardır. Onlar, kıyametle karşılaşmaya hazırlanmak için kaybedecek vakitlerinin olmadığını bilirler.

God Almighty has chosen to keep the knowledge of the Last Hour to Himself; none knows it other than Him. Thus people will always remain cautious, expecting its arrival at any time, trying to be ready for it. They know that there is no time to lose in preparing for its arrival.

Yağmuru hikmetine uygun olarak ve dilediği ölçüde indiren Tanrı'dır. İnsanlar, deneyim ve ölçümler sayesinde yağmurun ne zaman beklendiğini bilebilirler; ancak yağmuru meydana getiren koşulları yaratamazlar. Kur'an ifadesi, yağmuru indirenin Tanrı olduğunu açıkça ortaya koymaktadır; çünkü onu oluşturan ve düzenleyen evrensel koşulları başlatan da O'dur. Dolayısıyla bu konuda Tanrı'ya özgü olan şey, yağmuru indirme yetkisidir; metinde de bu açıkça belirtilmektedir.

It is God who sends down rain in accordance with His wisdom, and in the measure He chooses. People may know by experience and measurement that rain is due, but they cannot create the conditions that bring rain about. The Qur’ānic statement makes clear that it is God who sends down the rain, as it is He who initiates the universal conditions that form and regulate it. Thus, what is exclusive to God in this respect is the ability to send down the rain, as is made clear in the text.