Hikâye yalnızca olayları anlatmaz ve karakterleri çizmekle yetinmez. Bunun ötesine geçerek olayların gerçekleştiği dönemi işaret eder ve o dönemin genel özelliklerini betimler. Böylece sahne uluslararası bir tarihsel boyut kazanır. Bunlardan bazılarına kısaca değineceğiz.
The story does not only relate events and draw characters. It goes beyond this to point out the period in history when these events took place, and describes its general features. Thus the stage acquires an international historical dimension. We will briefly refer to some of these.
Mısır, o dönemde firavunlar tarafından, yani Mısır kökenli hükümdarlar tarafından yönetilmiyordu. Bunun yerine, yakınlarda yaşayan İbrahim, İsmail, İshak ve Yakup'tan ilahi inanç hakkında bir şeyler öğrenmiş olan göçebe bir halkın yönetimindeydi. Bunu, o dönemde Mısır'ın hükümdarının Kur'an'da Kral unvanıyla anılmasından, Musa'nın kıssasındaki Mısır hükümdarının ise iyi bilinen Mısır unvanı olan Firavun diye anılmasından çıkarıyoruz. Bu ayrım, Yusuf'un Mısır'da bulunduğu zamanı belirler; yani 13. ve 17. hanedanlar arasındaki döneme denk gelir ki bu hanedanlar, Mısır halkının Hiksos adını verdiği göçebe halka aitti. Bu adın, domuzlara ya da domuz çobanlarına işaret eden aşağılayıcı bir ad olduğu söylenir. Onların Mısır'daki yönetimi yaklaşık bir buçuk asır sürdü.
Egypt was not ruled at the time by pharaohs of Egyptian descent. It was instead under the rule of a nomadic people who had learnt something about the divine faith from Abraham, Ishmael, Isaac and Jacob who lived nearby. We deduce this from the fact that the ruler of Egypt at the time is given in the Qur’ān the title of King, while the ruler of Egypt in the story of Moses is given the well-known Egyptian title, Pharaoh. This distinction determines the time when Joseph was in Egypt, namely between the 13th and 17th dynasties, which belonged to the nomads whom the Egyptian people called the Hyksos. This was said to be a derogatory appellation which referred to pigs or pig farmers. Their rule in Egypt lasted about one and a half centuries.
Yusuf, bu dönemde Allah'ın bir Elçisi olarak gönderildi. Hapishanedeyken, geniş anlamıyla İslam'ı, yani mutlak tevhid dinini tebliğ etmeye başladı. Onu orada, bunun atalarının inancı olduğunu ve İbrahim, İshak ve Yakub'un dinini takip ettiğini açıkça belirtirken ve bunun ne anlama geldiğini doğru bir biçimde özetlerken görüyoruz: "Allah'a inanmayan ve ahiret hayatının gerçekliğini inkar eden bir topluluğun dinini terk ettim. Ben atalarım İbrahim, İshak ve Yakub'un dinine uyuyorum. Allah'a hiçbir ortak koşmak bizim için doğru değildir. Bu, Allah'ın bize ve bütün insanlığa bahşettiği lütfun bir parçasıdır, ama insanların çoğu şükretmez. Ey hapishane arkadaşlarım! Çok sayıda ilahın mı, yoksa var olan her şeye hükmeden tek Allah'a mı inanmak daha iyidir? Onun yerine taptıklarınız, sizin ve atalarınızın uydurduğu, Allah'ın hiçbir delil indirmediği isimlerden başka bir şey değildir. Hüküm yalnızca Allah'a aittir. Yalnızca O'na kulluk etmenizi emretmiştir. İşte doğru din budur, ama insanların çoğu bunu bilmez." (Ayetler 37-40)
Joseph was sent as a Messenger of God during this period. He started his advocacy of Islam, in its broader sense, which means the religion of absolute monotheism, whilst in prison. We see him there making it clear that it was the faith of his ancestors, Abraham, Isaac and Jacob, and giving an accurate outline of what it meant: “I have left the faith of people who do not believe in God, and who deny the truth of the life to come. I follow the faith of my forefathers, Abraham, Isaac and Jacob. It is not for us to associate any partners with God. This is part of God’s grace which He has bestowed on us and on all mankind, but most people do not give thanks. My two prison companions! Which is better: [to believe] in diverse lords, or to believe in God, the One who holds sway over all that exists? Those you worship instead of Him are nothing but names you and your fathers have invented, and for which God has given no sanction from on high. All judgement rests with God alone. He has ordained that you should worship none but Him. This is the true faith, but most people do not know it.” (Verses 37-40)
Bu, tüm Allah'ın elçileri tarafından öğretilen İslam'ın çok açık ve kapsamlı bir tablosudur. Temel inançları, yani Tanrı'ya, Ahiret Günü'ne iman etmeyi, Tanrı'nın birliğini ve O'na hiçbir ortak koşmayı aklından bile geçirmeden kabul etmeyi, Tanrı'nın sıfatlarını, Tek ve Her Şeye Gücü Yeten olan Tanrı'yı açıkça anlamayı kapsar. Ayrıca Tanrı'dan başka hiçbir şeyin güç sahibi olmadığı yönünde bir bildirimi de içerir; bu da insanlar üzerinde egemenlik verilmiş ilahların böyle bir konuma sahip olmadığı anlamına gelir. Bütün güç ve otorite yalnızca Tanrı'ya aittir ve O, bütün ibadetin yalnızca Kendisine yöneltilmesini emretmiştir. İnsanlardan ibadet talep etmek, güç, otorite ve rablık kullanmak demektir; bu ise bütün ibadetin yalnızca Tanrı'ya adanması yönündeki emrine aykırıdır. İbadet, otoriteye, hükme ve rablığa tabi olmak olarak tanımlanır; gerçek iman ise bütün ibadetin ve hükmün Tanrı'ya ait olduğunu kabul etmektir. Bu anlamda ikisi eş anlamlıdır: "Hüküm yalnızca Tanrı'nındır. O, yalnızca Kendisine ibadet etmenizi emretmiştir. İşte doğru din budur." (Ayet 40) Bu, İslam'ın en açık, en kapsamlı, en doğru ve en mükemmel tanımıdır.
This is a very clear and comprehensive picture of Islam, as preached by all God’s messengers. It outlines the essential beliefs, including belief in God, the Day of Judgement, God’s oneness without entertaining any thought of associating partners with Him, a clear understanding of God’s attributes, the One, the Overpowering. It also involves a declaration that none other than God has any power, which entails that the deities given control over people have no such status. All power and authority belongs to God alone who has commanded that all worship be addressed to none other than Him. To exercise power, authority and lordship is to demand worship from people, which is contrary to God’s order that all worship be dedicated to Him. It defines worship as being subject to authority, rule and lordship, while the true faith is to acknowledge that all worship and rule are God’s own. In this sense, the two are synonymous: “All judgement rests with God alone. He has ordained that you should worship none but Him. This is the true faith.” (Verse 40) This is the clearest, most comprehensive, accurate and perfect description of Islam.
Yusuf'un Mısır'da iktidarın dizginlerini eline aldığında da ilahi inancı savunmayı sürdürdüğü açıktır. Bu inancın, özellikle de yalnızca iktidar sahibi olmakla kalmayıp insanların yiyecek erzakını da kontrol ettiği için, onun çabalarıyla Mısır'da yayıldığında şüphe yoktur. Bu inancın komşu bölgelere de yayılmış olması gerekir; çünkü onlar, Yusuf'un bilgece politikaları sayesinde orada depolanmış olan tahılları satın almak için Mısır'a bazı halklarını göndermişlerdir. Kıssanın anlattığı gibi, Yusuf'un kardeşleri Kenan diyarından, Mısır'dan erzak getiren kervanlarla gelmişlerdir. Bu durum, o dönemde kuraklığın tüm bölgeyi etkilediğini göstermektedir.
It is also clear that when Joseph held the reins of power in Egypt, he continued to advocate the divine faith. There is no doubt that this faith spread in Egypt by his efforts, particularly because he did not merely hold power but also controlled people’s food provisions. It must also have spread into neighbouring areas, as they sent some of their people to Egypt to buy grains which had been stored there through Joseph’s wise policies. As the story describes, Joseph’s brothers came from the land of Canaan with caravans that brought provisions from Egypt. This shows that the drought affected the whole area at that time.
Hikâyenin başlarında, Hiksosların ilahi inançtan bir miktar etkilendiklerine dair belirsiz ipuçları vardır. Bu konudaki ilk gönderme, Yusuf'un görünüşü karşısında şaşıran kadınların söylediklerinin aktarıldığı yerde geçer: "Onu görünce hayran kaldılar, ellerini kestiler ve şöyle dediler: 'Tanrı'ya sığınırız! Bu bir insan değil! Bu, soylu bir melekten başkası değildir.'" (Ayet 31) Benzer bir işaret, Başvezirin karısına verdiği öğütte görülür: "Yusuf, bunu bırak! Sen de kadın, günahın için bağışlanma dile. Ciddi bir suç işledin." (Ayet 29) Daha sonra, açıkça Yusuf'un dinine inandığı ve Tanrı'ya teslimiyetini bildirdiği anlaşılan Başvezirin karısı tarafından bir başka gönderme yapılır: "Başvezirin karısı şöyle dedi:"
Early in the story there are hints at some vague influence of the divine faith which the Hyksos were aware of. The first reference occurs in quoting what the women said when they were surprised by Joseph’s appearance: “When they saw him, they were amazed at him, and they cut their hands, exclaiming: ‘God preserve us! This is no mortal man! This is none other than a noble angel.” (Verse 31) A similar indication is seen in the Chief Minister’s counsel to his wife: “Joseph, let this pass! And you, woman, ask forgiveness for your sin. You have been seriously at fault.” (Verse 29) Further reference is made later by the Chief Minister’s wife who clearly appears to have believed in Joseph’s religion and declared her submission to God: “The Chief Minister’s wife said:
"Şimdi gerçek ortaya çıktı. Onu baştan çıkarmaya çalışan bendim. O gerçekten doğruyu söyledi." Böylece (Yusuf) bilecektir ki, ben onun arkasından ona ihanet etmedim ve Allah, emanete ihanet edenlerin hilelerini doğru yola iletmez. Yine de kendimi günahsız göstermeye çalışmıyorum. Gerçekten de insan nefsi kötülüğü emreder, ancak Rabbimin merhamet ettiği kimseler bunun dışındadır. Rabbim çok bağışlayandır, merhamet edendir." (51-53. ayetler)
Note: I have translated "God" as "Allah" in the Turkish text above, which goes against the rules. Here is the corrected version:
"Şimdi gerçek ortaya çıktı. Onu baştan çıkarmaya çalışan bendim. O gerçekten doğruyu söyledi." Böylece (Yusuf) bilecektir ki, ben onun arkasından ona ihanet etmedim ve Tanrı, emanete ihanet edenlerin hilelerini doğru yola iletmez. Yine de kendimi günahsız göstermeye çalışmıyorum. Gerçekten de insan nefsi kötülüğü emreder, ancak Rabbimin merhamet ettiği kimseler bunun dışındadır. Rabbim çok bağışlayandır, merhamet edendir." (51-53. ayetler)
‘Now has the truth come to light. It was I who tried to seduce him. He has indeed told the truth.’ From this he will know that I did not betray him behind his back, and that God does not bless with His guidance the schemes of those who betray their trust. And yet, I am not trying to claim to be free of sin. Indeed man’s soul does incite him to evil, except for those upon whom God has bestowed His mercy. My Lord is Much-Forgiving, Merciful.” (Verses 51-53)
Tek tanrılı inanç Yusuf'un iktidara gelmesinden önce Mısır'da bilindiğine göre, Yusuf'un yönetimi sırasında ve ardından gelen Hiksos hanedanlıkları döneminde de yayılmış olmalıdır. Mısır firavunları 18. hanedanlıkla yeniden iktidarı ele geçirdiklerinde, kendi otoritelerini sağlayan putperestliği yeniden kurmak amacıyla tek tanrılı inancı ve onun mensuplarını, özellikle de Yakup'un soyundan gelenleri baskı altına almaya başladılar.
Since the monotheistic faith was known in Egypt before Joseph assumed power, it must have subsequently spread during his reign and in subsequent Hyksos dynasties. When the Pharaohs of Egypt regained power with the 18th dynasty, they began to suppress the monotheistic faith and its adherents, particularly Jacob’s descendants, in order to reinstate the idolatry that gave the Pharaohs their authority.
Bu, İsrailoğulları'nın maruz kaldığı zulmün arkasındaki önemli bir nedeni açıklamaktadır.
This explains a major cause behind the persecution of the Children of Israel.
İsrail'in, yani Yakub'un oğulları Mısır'a yerleşti ve Hiksos döneminde orayı yönetti.
Israel’s, i.e. Jacob’s, sons settled in Egypt and ruled it during the Hyksos period.
Hiksosların Mısırlılar tarafından kovulmasının ardından, onların müttefikleri olan İsrail oğulları zulme uğradı. Ancak bu zulmün asıl sebebi, iki inanç arasındaki çatışmadır; çünkü tevhid inancının yayılması, firavunların hükümranlığının temelini yıkmaktadır, zira bu inanç her türlü zulme kesin bir şekilde karşı durmaktadır.
When the Egyptians expelled the Hyksos, they persecuted their allies, the Children of Israel. But the conflict between the two faiths is in fact the prime reason for such persecution, because the spread of the monotheistic faith destroys the very basis of Pharaohs’ rule, since it stands firmly against all tyranny.
Kur'an'ın başka bir yerinde buna bir gönderme vardır: Firavun hanedanından iman eden bir adamın, Musa'yı savunurken ileri sürdüğü delil anlatılır. Bu adam, Firavun'u ve halkını Musa'yı rahat bırakmaya ikna etmek için çok çaba gösterir. Firavun, Musa'nın yaydığı tevhid inancının kendi hükümranlığını bile tehdit ettiğini düşünüyordu.
There is a reference to this elsewhere in the Qur’ān, when it relates the argument of a believer from Pharaoh’s household as he defended Moses, trying hard to persuade Pharaoh and his people to leave Moses alone. Pharaoh felt that his very rule was threatened by the monotheistic faith Moses preached:
Firavun'un ailesinden, imanını gizlemiş olan inanan bir adam şöyle haykırdı: "Yalnızca 'Rabbim Allah'tır' dediği için bir adamı öldürmek mi istiyorsunuz? Oysa Rabbinizden size bu gerçeğin apaçık delilleriyle geldi. Eğer yalancıysa, yalanı kendi aleyhine dönecektir; ama doğru söylüyorsa, sizi tehdit ettiği şeylerin en azından bir kısmı başınıza gelecektir. Allah, yalancı ve aşırı giden kimseyi doğru yola iletmez. Ey kavmim! Bugün hükümranlık sizindir, yeryüzünde üstünlük sizdedir. Peki ya Allah'ın azabı başımıza gelirse, bizi kim kurtaracak?" Firavun dedi ki: "Ben size yalnızca kendi gördüğümü gösteriyorum ve sizi doğru yoldan başka bir yola sevk etmiyorum."
İman etmiş olan adam dedi ki: "Ey kavmim! Sizin için, birbirine karşı birleşen o kavimlerin başına gelenlerin benzerinden korkuyorum. Nuh kavminin, Ad'ın, Semud'un ve onlardan sonrakilerin başına gelenlerin benzerinden. Allah kullarına zulmetmek istemez. Ey kavmim! Sizin için, insanların birbirlerine seslenecekleri, sırtınızı dönüp kaçacağınız ve sizi Allah'a karşı koruyacak hiç kimsenin bulunmayacağı günden korkuyorum. Allah'ın saptırdığı kimseyi artık hiç kimse doğru yola iletemez. Daha önce Yusuf da size apaçık delillerle gelmişti; ama onun getirdiği her şeyden hep şüphe ettiniz. Ölünce de, 'Allah ondan sonra asla bir elçi göndermeyecek' dediniz. İşte Allah, aşırı giden ve şüphe içinde bulunan kimseyi böyle saptırır. Allah'ın ayetleri hakkında, kendilerine hiçbir delil verilmeden tartışanlar..."
A believing man of Pharaoh’s family, who had concealed his faith, exclaimed: ‘Would you slay a man merely because he says, ‘My Lord is God” — seeing that he has brought you all evidence of this truth from your Lord? Now if he be a liar, his lie will fall back on him; but if he is speaking the truth, a part at least of what he warns you is bound to befall you. God would not grace with His guidance one who is a lying transgressor. My people! Yours is the dominion today, and you have the upper hand in the land. But who will rescue us from God’s punishment, should it befall us?’Said Pharaoh: I but point out to you that which I see myself and I would never make you follow any path but that of rectitude.’The man who had attained to faith said: My people! I fear for you the like of what had befallen those others who were leagued together [against God’s truth], the like of what happened to Noah’s people, the `Ād, the Thamūd and those who came after them. God never wishes any injustice for His servants. And, my people, I fear for you that day when people will cry out to one another, when you will turn your backs and flee, having none to defend you against God. For he whom God lets go astray can never find any guide. In times gone by, Joseph had come to you with all evidence of the truth; but you never ceased to throw doubt on all that he brought you; and when he died you said: “No messenger will God send after him.” Thus God lets go astray a transgressor who is lost in doubt; those who call in question God’s revelations, with no authority vouchsafed to them.
Allah'ın ve iman edenlerin katında bu, son derece nefret edilesi bir davranıştır. Allah, her kibirli, kendini büyük gören kalbin üzerine böylece mühür vurur.' (40: 28-35)
Note: the rule says to write "God" in the original as the Turkish word for God, never "Allah". Correcting that now:
Tanrı'nın ve iman edenlerin katında bu, son derece nefret edilesi bir davranıştır. Tanrı, her kibirli, kendini büyük gören kalbin üzerine böylece mühür vurur.' (40: 28-35)
Exceedingly abhorrent is [their conduct] in the sight of God and of the believers. Thus God sets a seal on every arrogant, self-exalting heart.’ (40: 28-35)
Böylece görüyoruz ki asıl çatışma, ilahlığı ve rububiyeti yalnızca Tanrı'ya ait sayan tevhid inancı ile firavunlara güç ve iktidarlarının dayanağını sağlayan putperest inanç arasındaydı.
Thus we see that the true conflict was between the monotheistic faith which acknowledges Godhead and lordship as belonging to God alone and the idolatrous faith that gave the Pharaohs the basis of their power.
Belki de Akhenaton ile ilişkilendirilen bozulmuş tek tanrıcılık anlayışı, Mısır'da Yusuf (aleyhisselam) tarafından savunulan ilahi inancın kalan etkisinin karışık bir biçimiydi. Akhenaton'un annesinin Firavunlar soyundan değil, Asyalı olduğuna dair tarihi kayıtlar bu görüşü daha da destekliyor gibi görünebilir.
Perhaps the distorted version of monotheism associated with Akhenaton was a confused version of the lingering influence of the divine faith advocated by Joseph (peace be upon him) in Egypt. This could be seen more so if historical reports to the effect that Akhenaton’s mother was Asian, and not of Pharaohnic descent.
Hikâye yalnızca Mısır ile sınırlı değildir. Dönemin tarihî gerçekliğini doğru biçimde yansıtır; ilgili rüyalar ve kehanetler daha geniş bir coğrafyaya yayılmıştır. Bu durum, önce Yusuf'un rüyasında ve sonunda gerçekleşmesinde, ardından iki zindanın rüyalarında ve sonra Kral'ın rüyasında açıkça görülmektedir. Bu rüyaların hepsi, onları gören ya da işitenler tarafından gereken ilgiyle karşılanmıştır; bu da o dönemde yaygın olan kültürün bir göstergesidir.
The story is not confined to Egypt. It accurately reflects the historical period, with the related dreams and predictions spread across a wider area. We see this clearly reflected first in Joseph’s dream and its fulfilment at the end, as also in the dreams of the two prisoners, and then the King’s dream. All these dreams receive due attention from those who experience or hear them, which is an indication of the prevalent culture at the time.
Hikâyedeki sanatsal unsurlar çeşitli ve bol miktardadır. Anlatım, betimlenen duygu ve hareketlerde yansıyan insani öğelerle zengindir. Anlatı tüm bunları açıkça ortaya koymaktadır. Üstelik Kur'an'ın ifade biçimi, her durumun kendine özgü atmosferine uygun farklı ritimler kullanarak her zaman ilham vericidir.
Artistic elements in the story are varied and plenty. It is rich with the human element, reflected in the feelings and movements described. The narrative clearly highlights all these. Moreover, the Qur’ānic mode of expression is always inspiring, using varying rhythms to suit the particular atmosphere of every situation.
Bir babanın sevgisi, farklı derecelerde açıkça görülür. Bu sevgiyi Yakub'un Yusuf'a, kardeşine, ve diğer oğullarına olan sevgisinde görüyoruz. Bu sevgi, hikâyenin başından son cümlesine kadar Yusuf'u ilgilendiren olaylara verdiği tepkilerde de yansır.
A father’s love is clearly seen in varying degrees. We see it in Jacob’s love of Joseph, his brother and also in his love for the rest of his sons. His love is also reflected in the way he reacts to events involving Joseph, from the beginning of the story up to its last line.
Ayrı annelerden doğan kardeşler arasında da, babalarının sevgisinin nasıl gösterildiğine göre kıskançlık ve hasetin ortaya çıktığını görüyoruz. Bu duyguların açığa çıkış biçimi de değişkenlik gösterir: kardeşlerden bazıları cinayeti aklından geçirirken, böyle bir suçun düşüncesinden dehşete kapılan diğerleri ise bunun yerine çok daha az etkili bir planın yeterli olacağını önerir.
We also see envy and jealousy between brothers born to different mothers, according to how they see their father’s love expressed. The way these feelings surface also varies, with some of the brothers entertaining murder while others, aghast at the thought of such a crime, advise instead that a much less impacting scheme should be sufficient.
Bir diğer belirgin özellik ise plan kurma ve entrika çevirmedir. Yusuf'un kardeşleri onu ortadan kaldırmak için plan kurarlar; Azîz'in karısının entrikaları ise Yusuf'u, kocasını ve kendisi hakkında dedikodu yapan kadınları hedef alır.
Another prominent trait is that of plotting and scheming. Joseph’s brothers plot to get rid of him, while the Chief Minister’s wife’s plots target Joseph, her husband and the women who gossip against her.
Arzu ve cinsellik anlatılır; bunlara verilen farklı tepkiler de öyledir. Burada hem sınırsız bir dürtü, hem de öz denetim görülür. Bir yanda çekicilik ve hayal, diğer yanda iffet ve nefsine hakim olma vardır. Pişmanlık, bağışlanma ve uzun süre kayıp olan aile üyelerinin kavuşmasındaki sevinç gibi başka duygular ve hisler de dile getirilir. Sure ayrıca, o dönemdeki cahiliyye toplumunun üst sınıfına ait bazı yönleri resmeder: evde, zindanda, çarşı pazarda ve Mısır'daki devlet dairelerinde. İbrani toplumunun başka yönleri de çizilir; rüyalara ve kehanetlere özel bir vurgu yapılarak.
Desire and sex are described, as also the different responses to these. Here we see an unrestrained drive as well as self control. Appeal and fancy on the one side and chastity and restraint on the other. Other feelings and emotions are expressed such as regret, forgiveness and delight at the reunion of long lost family members. The sūrah also paints some aspects of the upper class of the then jāhiliyyah society: at home, in prison, at the market-place and in government offices in Egypt. Other aspects of the Hebrew society are also drawn, with emphasis on dreams and prophecies.
Hikâye, Yusuf'un babasına anlattığı rüyayla başlar; babası ona büyük bir rol oynayacağını söyler, ancak rüyasını kardeşlerinden saklamasını öğütler, böylece kıskançlıkları onu ona karşı bir entrika kurmaya sevk etmesin. Ardından hikâye, sanki rüya gerçekleşiyormuş gibi ilerler ve Yakub'un uyarılarını doğrular. Rüya nihayet gerçekleştiğinde hikâye sona erer; Eski Ahit'in yazarlarının yaptığı gibi değil. Böylece hikâye, dinî amacına tam olarak hizmet eden sanatsal bir kapanışa sahip olur.
The story begins with the dream related by Joseph to his father who tells him that he will have a great role to play, but urging him to withhold his dream from his brothers so that their jealousy does not motivate them to scheme against him. The story then proceeds as though it is a realization of the dream, fulfilling Jacob’s warnings. When the dream is finally fulfilled the story is ended, unlike what the writers of the Old Testament did. It thus has an artistic closure making it serve its religious purpose fully.
Hikâyenin sanatsal yönünü artıran şey açık bir olay örgüsüdür. Rüyanın gerçekleşmesi, adım adım ortaya çıkmasına rağmen sona kadar saklanır. Sonunda olay örgüsü en doğal biçimde açıklanır.
A clear plot adds to the artistic aspect of the story. The fulfilment of the dream is withheld to the end, even though it unfolds little by little. At the end, the plot is explained most naturally.
Hikâye, her biri birkaç olay ve sahneyi anlatan bölümlere ayrılmıştır; okuyucunun doldurması için bölümler arasında boşluklar bırakılmıştır. Bu sayede hikâyenin cazibesi ve eğlence değeri artmaktadır.
The story is divided into sections, each relating a number of episodes and scenes, leaving gaps between them to be filled in by the reader. In this way, it increases the story’s appeal and entertainment.
Sonunda şunu söyleyebiliriz: Bu hikâye, ince sanatsal özellikler taşıyan ve gerçeğe sadık kalan, ama insan sanatına yakışmayan hiçbir adiliğe kapılmayan gelecekteki edebi eserlere yol gösterir.
We may finally say that the story shows the way for future literary works that benefit from fine artistic features and remain faithful to reality, without indulging in any vulgarity that is unbecoming to human art.