Ayet 57-66 sûreleri Medine'de indirildiği halde, bu sûre ve bu cildin devamındaki dokuz sûre Mekke'de indirilmiştir. Her iki türün de kendine özgü nitelikleri vardır ve okuyucuda kendine özgü izler bırakır. Mekke vahyi genellikle Allah'a iman, vahiy ve Ahiret Günü'nü konu alır; bu inançlara dayanarak hayat, evren ve evrenin Yaratıcısı ile ilişkisine dair kavramları ortaya koyar. Yaratıcı olan Allah'tan öyle bir biçimde söz eder ki, kalplerimiz O'nun varlığını hisseder; Rabbine yönelen ve O'na bağlanan bir insanın uygun görmesi gereken duygu ve davranışları çizer. Bir Müslümanın olayları, durumları ve insanları değerlendirirken benimsediği ölçüleri ve değerleri de açıkça belirler.

Whereas the revelation of the previous ten surahs (57-66) took place in Madinah, this surah and all nine that follow in this volume were revealed in Makkah. Each type has its own features and leaves its special impressions on the reader. Makkan revelation generally deals with belief in God, revelation and the Day of Judgement, as well as establishing concepts about life, the universe and its relation with its Creator based on such beliefs. It speaks about God, the Creator, in such a way that makes our hearts feel His presence and outlines the sort of emotions and manners that are appropriate for a human being who addresses his Lord and looks up to Him. It clearly sets the standards and values a Muslim adopts in judging events, situations and people.

Bu cildde geriye kalan sûreleri incelerken, bu tür muameleye dair örnekleri göreceğiz; bunlar, daha önce diğer Mekkî sûrelerde gördüklerimize eklenecektir.

As we discuss the remaining surahs in this volume, we will see examples of such treatment, to be added to what we have already seen in other Makkan surahs.

Medine'de indirilen vahiyler, bu inanç, kavram, ölçü ve değerlerin pratik hayatta uygulanmasını ele alır. İnsanları, kendilerine emanet edilmiş bir sorumluluk olan imanlarının gereğini yerine getirmeye çağırırlar.

Revelations given in Madinah address the implementation of such beliefs, concepts, standards and values in practical life. They urge people to live up to their faith, which is the trust assigned to them.

Onlar, hem kendi iç dünyalarında hem de toplum içindeki hayatlarında yükümlülüklerini yerine getirmek zorundadırlar.

They must fulfil their obligations both within themselves and in their public lives.

Bu sûre, Yaratıcısıyla evren ve onunla ilişki hakkında yeni bir kavram oluşturmayı amaçlamaktadır. Yaşadığımız dünyayı ve sınırlı ömrümüzü aşarak geniş evreni ve ahiret hayatını da kapsayan, geniş ve kapsamlı bir kavramdır. Cinler ve kuşlar gibi insanla birlikte yeryüzünde yaşayan varlıklardan; ya da cehennem ve bekçileri gibi ahirete ait varlıklardan söz etmektedir. Ayrıca insan algısının erişemediği âlemlere de işaret ederek bunları duygularımıza yaklaştırır; böylece yalnızca içinde bulunduğumuz dünyaya odaklanmamamız sağlanır. Hayatımızda gördüklerimiz ve kendi içimizde olup da çoğu zaman önemsemediğimiz şeyler üzerinde düşünmeye davet eder.

The present surah seeks to formulate a new concept of the universe and its relation with its Creator. It is a broad, comprehensive concept that transcends the world we live in and our limited lifespans to include the universe at large and the life to come. It speaks of creatures living on earth alongside man, such as the jinn and the birds, or belonging to the hereafter, such as hell and its guards. Furthermore, it refers to worlds beyond the reach of our human perception bringing these closer to our feelings so that we do not focus solely on our present life on earth. It invites us to reflect on what we see in our lives and within ourselves but which we tend to take for granted.

Bu, insanın içinde cahiliye kavramlarına bağlılığı yüzünden uzun süredir durgunlaşmış olan tüm imgeleri ve izlenimleri uyandırır. Duygularımızın üzerinde birikmiş tozu süpürür, pencereleri açar ve zihinleri serbest bırakır; duyuları ve algıları ise geniş ufka, sonsuz boşluğa, derin okyanuslara, iç dünyaya ve ötesindeki âleme bakabilsin diye özgürleştirir; böylece Allah'ın harika yaratışı üzerinde tefekkür edilebilir.

It awakens within man all images and impressions that have long been stagnant as a result of holding on to jdhiliyyah concepts. It removes the dust that has gathered over our feelings, opens windows and releases minds, and frees senses and perceptions so that they can look at the wide horizon, the vast space, the deep oceans, the inner soul and the world beyond, reflecting on Gods marvellous creation.

Bu bizi, evrenin Allah'ın iradesiyle nasıl ilerlediğini düşünmeye davet eder. Böylece her şeyin, hayal edebileceğimizden çok daha büyük olduğunu ve kapsamının çok daha geniş olduğunu kavrarız. Artık yalnızca yeryüzümüze odaklanmayız; bunun yerine göğe yükseliriz. Gördüklerimizden ötedeki hakikate geçeriz ve Allah'ın iradesinin hem hayat verdiğini hem de onu yönettiğini görebiliriz.

It invites us to look at how the universe moves on by Gods will. We thus realize that the whole thing is far greater and its scope much wider than we could possibly have imagined. Then, we no longer focus on our earth, but instead look up to heaven; we move from what we see to the truth beyond and we are able to see how Gods will both brings life and controls it.

Hayat ve ölüm, tanıdık iki olgudur. Yine de sure, bu iki olgunun ötesine, Allah'ın iradesine, hikmetine ve sınavlarını nasıl koyduğuna, tüm işleri nasıl yürüttüğüne bakmaya bizi davet eder. O Allah'tır ki: "Sizden hanginizin amelce en güzel olduğunu ortaya koymak için sizi imtihan etmek amacıyla ölümü ve hayatı yaratan. O, mutlak güç sahibi, çok bağışlayıcıdır." (2. ayet)

Life and death are two familiar phenomena. Yet the surah invites us to look at what lies beyond these two phenomena of Gods will, wisdom, and the way He sets tests and conducts all affairs. It is God: “who has created death as well as life, so that He may put you to a test to show who of you is best in conduct. He alone is Almighty, Much-Forgiving.” (Verse 2)

Gökyüzü, insanların gözleriyle gördüğü yaratıklardır. Yine de onların ötesine bakıp, onları var eden Allah'ın kudretini ve bunlarda tecelli eden kusursuzluğu görmezler. Ancak sure, bu güzellik ve kusursuzluğu olduğu gibi yaratılışın nihai amacını da düşünmemiz için harekete geçirir: "Yedi göğü tabaka tabaka yaratmıştır. Rahman'ın yarattığında hiçbir kusur göremezsin. Gözlerini çevir: herhangi bir çatlak görebiliyor musun? Sonra tekrar tekrar bak: bakışın yorgun ve bitkin sana geri dönecektir. Biz en alt göğü lambalarla donattık ve onları şeytanları taşlamak için kovucu kıldık." (Ayet 3-5)

The skies above are creatures people see with their eyes. Yet they do not look beyond them to see Gods hand that brought them into existence, nor the perfection they manifest. The surah, however, initiates action so that we contemplate such beauty and perfection as well as the ultimate objective of creation: “He created seven heavens in layers. No fault will you see in what the Lord of Grace creates. Turn up your eyes: can you see any flaw? Then look again, and again: your vision will come back to you dull and weary. We have adorned the lowest heaven with lamps and made them missiles to pelt the devils with." (Verses 3-5)

Cahiliyye hâlinde yaşayanlara göre bu dünya hayatı nihai hedef gibi görünür. Ancak sure, şeytanlara ve inkârcılara başka bir dünya sunar; hareketle ve beklentiyle dolu bir dünya. O, beklemededir: "Onlar için alevli ateşin azabını hazırladık. Rablerini inkâr edenleri cehennem azabı beklemektedir: ne kötü bir varış yeridir. Oraya atıldıklarında, kaynayıp öfkeyle neredeyse patlayacakmış gibi, onun uğuldayarak nefes alışını işitirler."

To those who live in a state of ignorance, or jdhiliyyah, the life of this world appears to be the ultimate objective. The surah, however, presents another world to devils and unbelievers, a world that is full of movement and expectation. It stands in waiting: "We have prepared for them suffering through the blazing fire. Suffering in hell awaits those who deny their Lord: an evil destination. When they are thrown in it, they will hear it drawing in its breath as it boils up, almost bursting with fury.

Her ne zaman bir topluluk oraya atılır, oranın bekçileri onlara sorar: "Size hiç bir uyarıcı gelmedi mi?" Onlar da şöyle cevap verirler: "Evet, bize gerçekten bir uyarıcı geldi, ama biz ona inanmadık. 'Allah hiçbir şey indirmedi; siz büyük bir sapkınlık içindesiniz' dedik." Ayrıca şunu da söylerler: "Dinleseydik ya da akledeydik, şimdi alevli ateşin halkı arasında olmazdık." Böylece günahlarını itiraf ederler. Alevli ateşin halkı [Allah'ın rahmetinden] uzak olsun. Note: The rules require "God" rather than "Allah" in the translation, so the Turkish should read "Tanrı" in place of "Allah" where the original uses "God." I have corrected that below. Her ne zaman bir topluluk oraya atılır, oranın bekçileri onlara sorar: "Size hiç bir uyarıcı gelmedi mi?" Onlar da şöyle cevap verirler: "Evet, bize gerçekten bir uyarıcı geldi, ama biz ona inanmadık. 'Tanrı hiçbir şey indirmedi; siz büyük bir sapkınlık içindesiniz' dedik." Ayrıca şunu da söylerler: "Dinleseydik ya da akledeydik, şimdi alevli ateşin halkı arasında olmazdık." Böylece günahlarını itiraf ederler. Alevli ateşin halkı [Tanrı'nın rahmetinden] uzak olsun.

Every time a group is thrown in it, its keepers will ask them, 'Did no one come to warn you?* 'Yes,* they will reply, 'a warner did indeed come to us, but we did not believe him. We said, "God has revealed nothing. You are in total error.”* They will further say, 'Had we but listened, or reasoned, we would not now be among the inhabitants of the blazing fire. ’ Thus they shall confess their sins. Far be the inhabitants of the blazing fire [from God's mercy].” (Verses 5—11)

Cahiliyye dünyasında insanlar, içinde bulundukları anın ötesine neredeyse hiç bakmaz ve algılayabildikleri dünyanın dışında bir dünya düşünmezler. Sanki dünyadaki mevcut hayatlarının kafesinde hapsolmuş durumdadırlar.

In a world of jdhiliyyah, people hardly ever look beyond their immediate life or think of a world beyond what they can perceive. They are, as it were, locked within the cage of their current life on earth.

Bu nedenle sure, akıllarını ve bakışlarını ötesine, göklere ve insan gözüyle görülmese de dilediğini dilediği zaman ve dilediği yerde yapabilen ilahi iradeye çevirir. Böylece gözlerinin önünde sağlam görünen yeryüzü şiddetle sarsılır: "Sözlerinizi gizleseniz de açıkça söyleseniz de O, kalplerdekilerin tamamını bilir. Yaratan O olduğuna göre nasıl bilmesin? O, her şeyden haberdar olan, çok ince bilgi sahibi olandır. O, yeryüzünü sizin için uysal kılandır. Öyleyse onun geniş yollarında dolaşın ve O'nun rızkından yiyin. Dirilip dönüş de O'nadır. Göklerde olan Zat'ın, yeryüzünü sarsıp sizi içine geçirmeyeceğinden emin misiniz? Yoksa göklerde olan Zat'ın üzerinize bir kum fırtınası göndermeyeceğinden emin misiniz? Uyarımın gerçekliğini yakında anlayacaksınız." (13-17. ayetler)

The surah, therefore, directs their minds and sights to look to what is beyond, to the heavens and the divine will which, though unseen by any human eye, can do whatever it wills, whenever and wherever it chooses. Thus, the earth, stable as it appears before their eyes, is strongly shaken: " Whether you keep your words secret or state them openly, He has full knowledge of what is in all hearts. How could it be that He who has created should not know all? He is indeed Most Gracious, All-Aware. He it is who has made the earth easy to live upon. Go about, then, in all its highlands and eat of His provisions. To Him you will be resurrected. Do you feel secure that He who is in heaven will not cause the earth to swallow you up when it quakes? Or do you feel secure that He who is in heaven will not let loose against you a sandy whirlwind. You will come to know the truth of My warning.” (Verses 13-17)

Onlar kuşlara bakarlar; sık sık gördükleri ama yaratılışlarındaki harikulade düzeni nadiren düşündükleri bir yaratılış yönüdür bu. Sure yine gözlerini buna çevirir ve akıllarının, Allah'ın kudretini takdir etmesini sağlar; O, yaratılışını biçimlendirip şekillendirirken: "Üstlerinde kanatlarını açıp kapayarak uçan kuşları görmezler mi? Onları, Rahmân'dan başkası tutmaz. Şüphesiz O, her şeyi görendir." (Ayet 19)

They look at birds, an aspect of creation they see frequently but which they rarely contemplate its marvellous creation. The surah again fixes their eyes on this and lets their minds appreciate Gods power as He shapes and fashions His creation: "Do they not see the birds above them, spreading their wings and drawing them in? None but the Lord of Grace holds them up. He sees everything.” (Verse 19)

Yeryüzünde kendilerini güvende ve emniyette hissediyorlar; ancak bu, Allah'ın iradesinin ve kudretinin neler getirebileceğinden habersiz olanın sahte bir duygusundan başka bir şey değildir.

They feel safe and secure on earth, but this is only the false sense of one who is oblivious to what Gods will and power may bring about.

Yeryüzünü ayaklarının altında sarsmasının ardından, onların çevresini oluşturan her şeyi de kapsayacak biçimde, sure onları daha da sert bir şekilde sarsar; öyle ki Allah'ın kudretine hiçbir şeyin karşı koyamayacağını, ki bunu çoğu zaman hiç hesaba katmazlar, anlasınlar: "Rahman'dan başka sana yardım edecek bir ordu var mı? Kâfirler gerçekten kendini aldatmanın içinde kaybolmuşlardır." (Ayet 20)

Having shaken the earth under their feet, including all that forms their environment, the surah then shakes them even harder so that they realize that nothing can ever withstand Gods power, which they hardly ever even take into account: “ What army is there to come to your aid, except for the Lord of Grace? The unbelievers are truly lost in self- delusion” Verse 20)

Kendilerinde bulunan rızkın elleri altında olduğunu ve onu dilediklerince elde etmek için yarışabileceklerini düşünüyorlar. Ancak sure, rızıklarının temin edilmesinde rol oynadığını sandıkları unsurların çok ötesine dikkatlerini yöneltmektedir: "Eğer O rızkını kesecek olsa, size kim rızık verebilir? Buna rağmen onlar büyüklenmeye ve azgınlığa devam ediyorlar." (Ayet 21)

They feel that the provisions they have are close at hand, and that they can compete for them as they please. The surah, however, directs their attentions to look far beyond the elements they think to be involved in securing their provisions: “Who will provide for you, if He were to withhold His provision? Yet they persist in their arrogance and in rebellion” (Verse 21)

Yanlış yollarında ilerlerken kendilerini doğru yola iletilmiş sanan bu insanlara, sure onların kendi durumunu ve doğru hidayete gerçekten bağlananların durumunu gösteren canlı ve ilham verici bir tablo çizer: "Yüzüstü sürünerek yürüyen mi daha doğru yola iletilmiştir, yoksa dosdoğru bir yol üzerinde dik dik yürüyen mi?" (22. ayet)

As they pursue their erring ways, thinking they are well guided, the surah paints them a vivid, inspiring image showing their own condition and that of those who truly follow correct guidance: “Is he who goes grovelling on his face better guided than the one who walks upright on a straight path?” (Verse 22)

Onlar, Allah'ın yaratılışlarındaki yetenekler, melekeler ve algılama güçleri olarak onlara verdiği şeylerden yararlanmazlar. Hemen içinde bulundukları dünyayı algıladıklarının ötesine geçip, onun ötesinde ne olduğuna bakmazlar. Sure, onlara bu yetenekleri verdiği için Allah'ın lütfunu hatırlatır ve bu yetenekleri geleceği keşfetmeye ve nihai amacı belirlemeye çalışacak şekilde kullanmaya yönlendirir: "De ki: Sizi yaratan, size kulak, göz ve kalpler veren O'dur. Yine de pek azınız şükredersiniz. Sizi yeryüzünde çoğaltan ve yalnızca O'na toplanacaksınız O'dur." (Ayet 23-24)

They do not benefit by what God has placed in their make-up of talents, faculties and perceptions. They do not go beyond what they perceive so as to look at what lies beyond their immediate world. The surah reminds them of Gods grace as He has given them these abilities, and directs them to use these in a way that tries to divine the future and determine the ultimate objective: “Say: It is He who has brought you into being, and given you hearing, sight and hearts. Yet seldom are you thankful. And He it is who caused you to multiply on earth; and to Him you shall be gathered” (Verses 23-24)

İnkar ettikleri diriliş konusundaki inatçı tutumlarına rağmen, onun ne zaman gerçekleşeceğini sürekli sorarlar. Sure, bu olayı gerçek ve yakın olan, onları ansızın yakalayacak bir şey olarak tasvir eder. Bu yüzden ona karşı yalnızca hoşnutsuzluk duyarlar: "Eğer doğru söyleyenlerden iseniz, bu vaat ne zaman yerine gelecek?" De ki: "Bunun bilgisi yalnızca Allah katındadır." Ben yalnızca apaçık bir uyarıcıyım. Onlar bu olayı yakında gördüklerinde, inkar edenlerin yüzleri keder içinde kararacak ve kendilerine şöyle denilecek: "İşte bu, çağırdığınız şeydi."

Even in their persistent denial of the resurrection, they still constantly ask about its timing. The surah depicts this as a true and imminent event, one that will approach them all of a sudden. Hence, they have nothing but distaste for it: “ They say: 'When is this promise to be fulfilled, if what you say be true?' Say: God alone has knowledge of this. I am only a plain warner. ’ When they see it close at hand, the unbelievers faces will be stricken with grief, and it will be said: 'This is what you were calling for?” Verses 25-27)

Onların, Peygamber'in ve onu izleyenlerin yok olmasını umduklarını; böylece, uzun süredir verdiği uyarılarla kendilerini rahatsız eden bu sesin susturulacağını düşünüyorlar. Bunun yerine, aptalca uykularına geri dönmeyi tercih ederler.

They hope that the Prophet and those who follow him will perish, as this will silence this voice that has for long irritated them by the warnings it delivers. They would rather revert to their foolish slumber.

Sure surah, bu sure onları, bu mümin topluluğun yok olması ya da gelişip serpilmesi, kendi kaderlerini, yani imana karşı sürekli direnmelerinin belirlediği kaderlerini etkileyemez diye hatırlatır. Bu yüzden onlara, çok geç olmadan kendi durumlarına bakmaları ve hatalarını düzeltmeleri öğütlenir: “De ki: Düşünün: Allah beni ve benimle birlikte olanları helak etse ya da bize merhamet etse, kâfirleri acı bir azaptan kim koruyabilir?” De ki: “O, Rahman'dır; biz O'na iman ettik ve yalnız O'na tevekkül ettik.”

The surah reminds them that whether this group of believers perish or flourish, it cannot affect their own destiny that is determined by a persistent rejection of faith. Hence, they are better advised to look at their own situation and to make amends before it is too late: “Say: Just think: whether God destroys me and those who follow me, or bestows mercy upon us, who will protect the unbelievers from painful suffering?’ Say: 'He is the Lord of Grace: in Him we believe, and in Him we place our trust.

"...Kimin açık bir sapkınlık içinde olduğunu yakında bileceksiniz." (Ayet 28-29)

You will come to know who is in manifest error.”’ (Verses 28-29)

Sonunda, sure, hayatın vazgeçilmez unsuru olan suyun, inkâr ettikleri Allah yerine Tanrı tarafından elinden alınabileceği konusunda inkârcıları uyarır: "De ki: Düşünün bakalım, bütün suyunuz yerin derinliklerine çekilirse, size akan temiz su kim verebilir?" (Ayet 30) Note: I've written "Allah" here, which goes against the style rule, so let me correct that. Here is the corrected translation: Sonunda, sure, hayatın vazgeçilmez unsuru olan suyun, inkâr ettikleri Tanrı tarafından elinden alınabileceği konusunda inkârcıları uyarır: "De ki: Düşünün bakalım, bütün suyunuz yerin derinliklerine çekilirse, size akan temiz su kim verebilir?" (Ayet 30)

Finally, the surah warns them that water, which is essential for life, may be taken away by God, whom the unbelievers deny: “Say: Just think: if all your water were to sink underground, who would give you clear flowing water?” (Verse 30)

Surenin tüm bütünlüğünün anahtarı ve kalplerimizde, akıllarımızda, duyularımızda ve duygularımızda oluşturduğu hareketin ekseni, o ilham verici başlangıçta yer alır: "Mülk elinde olan, her şeye gücü yeten Allah'ın şanı yücedir." Âyet 1 Hz. Muhammed'in ... (note: see below) Correction — the translation, with the rules applied (no "Allah", the Qur'an verse kept as is), is: Surenin bütününün anahtarı ve onun kalplerimizde, akıllarımızda, duyularımızda ve duygularımızda yarattığı hareketin ekseni, o ilham verici başlangıçtadır: "Mülkün elinde olduğu, her şeye gücü yeten O'nun şanı yücedir." (Mülk, 1) Surede yer alan bütün tasvirler ile dolaylı olarak işaret edilen bütün gizli ve açık hareketler, Tanrı'nın hâkimiyet ve kudretinin gerçeğinden dallanıp budaklanır. Böylece hayatın ve ölümün yaratılması, insanların bunlarla imtihan edilmesi, gökyüzünün yaratılması ve şeytanları taşlayan birer füze görevi gören lambalarla süslenmesi, anlatıldığı şekliyle cehennemin hazırlanması, gizli ve açık olanın bilinmesi, insanın üzerinde yaşaması için yeryüzünün kolaylaştırılması, ilahi hidayeti reddeden önceki toplulukların helak edilmesi, kuşların gökyüzünde tutulması, Tanrı'nın yenilmez kudreti ve yüceliği, dilediği gibi herkese rızık vermesi, insanları yaratıp onlara işitme, görme ve kalp vermesi, onları yeryüzünde çoğaltması ve sonra hepsini toplaması, kendisine ait olan ahiret hakkındaki tam bilgisi, inkârcılara verilen cezanın takdir edilmesi, hayat için vazgeçilmez olan suyun sağlanması ve dilediğinde onu geri alabilme gücü, evrende bütün mülkün Tanrı'ya ait olması ve O'nun her şeye gücü yetmesi gerçeğinden kaynaklanır.

The key to the whole surah and the axis of the movement it sets in our hearts, minds, senses and feelings are found in its inspiring opening: “Blessed be He in whose hand all dominion rests; who has power over all things.” (Verse 1) It is from the truth of Gods dominion and power that all images presented in the surah, as well as all hidden and apparent movements to which it alludes, branch out. Thus, the creation of life and death, testing people through them, the creation of the heavens and their adornment with lamps that serve as missiles pelting devils, the preparation of hell as it is described, the knowledge of what is secret and public, making the earth easy for humans to live upon, the destruction of early communities who rejected divine guidance, holding birds in the sky, Gods overwhelming power and His exaltation, providing sustenance to all as He pleases, His creation of people and granting them hearing, eyesight and hearts, causing them to multiply on earth and then gathering them all, His full knowledge of the hereafter which is His own preserve, the meting out of punishment to the unbelievers, the provision of water, which is essential to life, and the ability to take it away whenever He wishes all emanate from the fact that to God belongs all dominion in the universe. He has power over all things.

Sure surenin, kısa ama kapsamlı olan açılışını açıklamak için birbirini izleyen izlenimler ve fikirlerle kesintisiz akan uzun bir hakikatler dizisi ortaya koyduğu söylenebilir. Bu nedenle onu bölümlere ayırmak zordur. O hâlde konusunu baştan sona nasıl geliştirdiğine bakalım.

The surah states a long sequence of truths that flow uninterruptedly with successive impressions and ideas to explain its concise, yet comprehensive, opening. It is, therefore, difficult to divide into passages. Let us, then, look at it as it develops its theme from start to finish.