We outlined in the Prologue the theme discussed in this part of the surah. Before we discuss it in detail, we should observe that this episode from Moses' life story is closely intertwined with the main theme of the surah, and uses the same style even to the extent of employing the same phrases and expressions. The man from Pharaoh's household who concealed the fact that he was a believer following the true faith presents a number of ideas that have already been mentioned in the surah. He reminds Pharaoh, Haman and Korah that they were enjoying a life of comfort and authority, warning them against a fate similar to that which befell earlier communities and couples this with a warning against what may happen to them on the Day of Resurrection. He also refers to those who dispute God's revelations and how God loathes them, as do the believers; a fact also already mentioned in the surah's first part. The surah then portrays their condition in hell, where they are humiliated, praying hard but without any response. A similar image was also given earlier.

We outlined in the Prologue the theme discussed in this part of the surah. Before we discuss it in detail, we should observe that this episode from Moses’ life story is closely intertwined with the main theme of the surah, and uses the same style even to the extent of employing the same phrases and expressions. The man from Pharaohs household who concealed the fact that he was a believer following the true faith presents a number of ideas that have already been mentioned in the surah. He reminds Pharaoh, Haman and Korah that they were enjoying a life of comfort and authority, warning them against a fate similar to that which befell earlier communities and couples this with a warning against what may happen to them on the Day of Resurrection. He also refers to those who dispute Gods revelations and how God loathes them, as do the believers; a fact also already mentioned in the surah's first part. The surah then portrays their condition in hell, where they are humiliated, praying hard but without any response. A similar image was also given earlier.

Bütün bunlar, iman mantığının bütün nesiller boyunca aynı olduğunu ve bütün topluluklardaki bütün inananların aynı delilleri kullandığını gösteriyor. Bu beklenen bir durumdur, çünkü mantık ve deliller aynı hakikatten türetilmiştir. Dolayısıyla sure, baştan sona aynı havayı taşır ve bu da ona tutarlı ve eşsiz kişiliğini kazandırır. Bu eşsizlik, Kur'an'daki her bir sure için de geçerlidir.

All this suggests that the logic of faith is the same across all generations, and all believers in all communities use the same arguments. This is only to be expected because the logic and the arguments are derived from the same truth. The surah, thus, carries the same ambience throughout, giving it its consistent and unique personality. Such uniqueness applies to each and every surah in the Qur’an.

{Hâlâ yeryüzünde dolaşıp kendilerinden öncekilerin sonunun nasıl olduğunu görmediler mi? Onlar güç bakımından ve yeryüzünde bıraktıkları izler bakımından bunlardan daha üstündüler. Ancak Allah onları günahları yüzünden cezalandırdı ve onları Allah'a karşı koruyacak hiçbir şey olmadı. Bunun sebebi, peygamberlerinin onlara hakikatin bütün delilleriyle gelmesi, onların da bunu reddetmeleriydi. Bunun üzerine Allah onları cezalandırdı. O, güçlüdür, cezası çetindir.}

Have they, then, never travelled through the land and beheld what happened in the end to those who lived before them? Greater were they in power than they are, and in the impact which they left on earth. God, however, took them to task for their sins, and they had none to defend them against God. That was because their messengers came to them with all the evidence of the truth, yet they rejected it. So God took them to task. He is Powerful, Stern in retribution.

(Ayet 21-22)

(Verses 21-22)

Bu iki ayet, surede daha önce ele alınanlarla Musa kıssası arasında bir köprü görevi görmektedir. Arap toplumuna bir hatırlatma niteliği taşır; onları tarihin derslerine dikkat çekerek, Hz. Muhammed ﷺ'e ve onun getirdiği mesaja karşı aynı tutumu sergileyen geçmiş toplulukların akıbetini düşünmeleri için yeryüzünde dolaşmaya ve bu konuda ibret almaya çağırır. Bu ayetler, o toplulukların büyük bir güce sahip olduklarını ve yeryüzünde iz bıraktıklarını belirtir. Ancak Allah'ın kudretiyle karşılaştıklarında zayıflıkları apaçık ortaya çıkmıştır. İşledikleri günahlar onları gerçek gücün kaynağından uzaklaştırmış ve Allah'ın yardımıyla desteklenen iman güçlerinin onlara karşı safa geçmesine yol açmıştır.

These two verses provide a bridge between what has already been discussed in the surah and the story of Moses. It serves as a reminder to the Arabs, highlighting the lessons of history and directing them to go about in the land and reflect on the fate of those communities which in former times adopted the same attitude the Arabs showed towards the Prophet Muhammad and his message. It states that those communities commanded superior strength and left their mark on the land. Yet their weakness was all too clear when they faced Gods might. Their sins isolated them from the source of true strength and rallied against them the forces of faith, supported by Gods power:

“Ama Allah onları günahları yüzünden hesaba çekti ve onları Allah'a karşı koruyacak hiçbir şeyleri olmadı.” (Ayet 21) Gerçekte iman ve salih amelin sağladığı dışında hiç kimse için bir koruma yoktur. İlahi mesajı inkâr etmek, Allah'ın peygamberlerini ve onların getirdiği açık hakikat delilini reddetmek, kaçınılmaz olarak helake götürür: “Bu, peygamberlerinin onlara bütün hakikat delilleriyle gelmesi, ama onların bunu reddetmesi yüzündendi. Bunun üzerine Allah onları hesaba çekti. O, güçlüdür, cezalandırmada serttir.” (Ayet 22)

Sure surah bu ilk karşılaşmadan sonra olanları ayrıntılı olarak anlatmaz; sihirbazlarla yapılan karşılaşmayı, Musa'nın asasının onların hilelerini yutmasını ve onları kabul ettikleri zafer getiren hakikati ilan etmeye zorlamasını da atlar. Bunun yerine, bu ilk olaylardan sonra ortaya çıkan duruma geçer: "Onlara Bizden hakikati getirdiğinde dediler ki: 'İman edenlerin oğullarını öldürün, yalnızca kadınlarını sağ bırakın.' (Ayet 25)" Bu tutuma dair bir yorum, ayet daha bitmeden hemen verilir: "Ancak inkârcıların tuzakları ancak boşa çıkar." (Ayet 25)

The surah does not dwell on what happened after this first encounter, omitting the match with the sorcerers when Moses’ staff swallowed their trickery and forced them to declare their acceptance of triumphant truth. Instead, it goes on to the situation that prevailed after these initial events: “ When he came to them, setting forth the truth from Us, they said: 'Kill the sons ofthose who share his faith, and spare only their women. (Verse 25) A comment on this attitude is given straight away, before the verse is even finished: “ Yet the schemes ofthe unbelievers can only go wrong” (Verse 25)

Zulüm, açık bir delili çürütemediğinde, her zaman bu tür yöntemlere başvurur. Hakikatin, sağlam fıtrata doğrudan hitap eden açık ve güçlü delilleriyle galip gelmesinden korkar.

Whenever tyranny is faced with a clear argument it cannot refute, it resorts to such tactics. It dreads that truth should prevail with its clear and strong arguments that appeal directly to sound human nature.

Firavun, Musa'yı yenmek umuduyla topladığı sihirbazlarının, hakikate ilk karşılık verenler olduğunu ve hemen iman ettiklerini ilan ettiklerini gördü. Buna karşılık Firavun, Haman ve Karun şöyle dedi: "Bunun inancını paylaşanların oğullarını öldürün, yalnızca kadınlarını sağ bırakın." (Ayet 25)

Pharaoh witnessed how his sorcerers, whom he marshalled in the hope that they would defeat Moses, were the first to respond to the truth, immediately declaring themselves as believers. By contrast, Pharaoh, Haman and Korah said: "Kill the sons ofthose who share his faith, and spare only their women” (Verse 25)

Musa doğduğu sırada Firavun da benzer bir emir çıkarmıştı.

At the time Moses was born, Pharaoh had issued a similar decree.

Şimdi ele almamız gereken mesele, o fermanı çıkaran Firavun'un ölüp ölmediği ve yerine oğlunun ya da veliahdinin geçip geçmediğidir.

What we now need to consider is whether the Pharaoh who issued that decree had died and been succeeded by his son or crown prince.

Firavun'un hanedanından, imanını gizli tutan ve hakikati kabul etmiş bir adam, bu noktada Musa'yı savunmak için konuşmaya başlar. Firavun'a ve onun ileri gelenlerine yaptığı konuşmada, öğütleriyle onların kalplerine dokunmaya çalışır ve gerçekleri, korkunç sonuçlara dair uyarıyla birleştiren çok ikna edici savlar ortaya koyar.

At this point, a man from Pharaohs own household who had accepted the truth but kept his faith secret begins his argument in defence of Moses. In his address to Pharaoh and his courtiers, the man tries to touch their hearts with his advice and makes very convincing arguments that combine facts with the prospect of dreadful consequences.

Firavun'un ailesinden, o güne kadar imanını gizlemiş olan mü'min bir adam şöyle dedi: "Rabbim Allah'tır" dediği için bir adamı öldürecek misiniz? Oysa o, Rabbinizden size apaçık delilleri getirmiştir. Eğer yalancıysa, yalanının vebali kendisine aittir; ama doğru söylüyorsa, sizi tehdit ettiği şeylerden bir kısmı başınıza gelecektir. Allah, haddi aşan yalancıya doğru yolu göstermez. Ey halkım! Bugün mülk sizindir; yeryüzünde üstünlük sizdedir. Ama Allah'ın azabı başımıza gelirse, bizi ondan kim kurtaracak?" Firavun dedi ki: "Ben size yalnızca kendi gördüğümü gösteriyorum; sizi doğru yoldan başka bir yola iletmiyorum." Sonra iman eden o adam dedi ki: "Ey halkım! Sizin için, daha önceki toplulukların başına gelenlerin benzerinden korkuyorum: Nuh'un kavminin, Ad'ın, Semud'un ve onlardan sonra gelenlerin başına gelenler gibi. Allah, kullarına zulmetmek istemez."

A believing man ofPharaoh's family, who until then had concealed his faith, said: Would you kill a man because he says, 'God is my Lord,' when he has brought you all evidence ofthe truth from your Lord? Ifhe is a liar, his lie willfall back on him; but ifhe is speaking the truth, something ofwhat he warns you against is bound to befall you. God will not grace with His guidance anyone who is a lying transgressor. My people! Yours is the dominion today, having the upper hand in the land; but who will rescue us from God's punishment should it befall us? Pharaoh said: 7 am only putting before you what I see myself; and I am guiding you to none other than the path of rectitude.' Then said the man who believed: My people! I fear for you the like of what one day befell earlier communities; the like of what happened to Noah's people, to the lAd, and Thamud and those who came after them. God does not will any injustice for His creatures.

Ey kavmim! Sizin için o Kıyamet gününden korkuyorum; o gün insanlar birbirlerine seslenecek; o gün sırtınızı dönüp kaçacaksınız, sizi Allah'a karşı koruyacak kimse olmayacak. Allah kimi saptırırsa, onu yola getirecek hiç kimse olmaz. Bundan önce de Yusuf size apaçık delillerle gelmişti; ama onun getirdiği mesaj konusunda hep şüphe içinde kaldınız. O öldüğünde ise, 'Allah ondan sonra asla bir peygamber göndermeyecek' dediniz. Allah, haddi aşan ve şüphe içinde yaşayanları işte böyle saptırır.

Mümin adamın bu kadar sağlam delillerine rağmen Firavun, sapkın yolunda ısrar etti ve hakkı reddetmekte direndi. Ancak Musa'nın söylediklerinin doğru olup olmadığını öğrenmek istiyormuş gibi görünmeye çalıştı. Görünen o ki mümin adamın delili o kadar ikna edici ve çarpıcıydı ki Firavun ve yakın çevresi bunu tamamen göz ardı edemedi. Bu yüzden Firavun bir çıkış yolu aramaya koyuldu:

Despite such solid arguments from the believer, Pharaoh persisted in his erring ways, adamant in his rejection of the truth. However, he sought to pretend that he wanted to find out whether what Moses said was true. It appears then that the believers argument was so convincing and hard-hitting that Pharaoh and his courtiers could not totally ignore it. Therefore, Pharaoh tried to find a way out:

Firavun dedi ki: "Ey Haman! Benim için yüksek bir kule inşa et ki, doğru yollara, göklere giden yollara ulaşayım ve Musa'nın tanrısına bakayım. Ben onun yalancı olduğuna kesin olarak inanıyorum." Böylece Firavun'a kendi kötü işi güzel gögöründü ve doğru yoldan alıkonuldu. Firavun'un tuzağı yalnızca yıkımla sonuçlandı. (Ayet 36-37)

Pharaoh said: 'Haman! Build me a lofty tower that I may attain the right means; the means of approach to the heavens, so that I may have a look at this god of Moses. I am convinced that he is lying.' Thus, goodly seemed to Pharaoh the evil ofhis deed, and he was barred from the right path. Pharaoh's scheming led only to ruin, (yerses 36-37)

Böylece Firavun, veziri Haman'a çok yüksek bir kule inşa etmesini emretti; öyle ki çıkıp göklere bakabilsin ve Musa'nın Tanrısını arayabilsin. Ayrıca şunu ekledi: "Ben onun yalancı olduğuna inanıyorum." Firavun bu manevrayı, Tanrı'nın birliğini kabul etmeye zorlayacak olan gerçekle yüzleşmemek için yaptı.

Thus, Pharaoh instructed Haman, his minister, to build him a very high tower so that he might climb and look into the heavens searching for Moses’ God. He also added: 7 am convinced he is lying.' Pharaoh resorted to this manoeuvring so that he did not have to face the truth which would compel him to acknowledge Gods oneness.

Böyle bir kabul, onun tahtını kaybetmesine ve krallığının dayandığı efsaneleri yok etmesine yol açardı. Firavunun anlayışının böyle olduğu, ya da Musa'nın Tanrısını bu aptalca, fiziksel yolla gerçekten aramak istediği pek muhtemel değildir. Aksine, Firavun yüksek bir eğitim ve bilgi düzeyine sahip olmuş olmalıdır.

Such acknowledgement would lose him his throne and dispel the legends upon which his kingdom was based. It is improbable that such was Pharaohs understanding, or that he seriously wanted to look for Moses’ God in this stupid, physical way. In fact, Pharaoh would have attained a high standard of education and knowledge.

Sure celebrated sürenin, Musa, Firavun ve İsrailoğulları arasında bundan sonra yaşananlara, yani Firavunun boğulmasına ve Musa ile kavminin kurtarılmasına kadar olan olaylara, ayrıntılı olarak değinmez. Bunun yerine, yalnızca hayatın ötesinde, hatta hayatın kendisinden sonra olanlara dair bazı kesitler sunar:

The surah does not dwell on what happened between Moses, Pharaoh and the Children of Israel after this, up to the point of Pharaohs drowning while Moses and his people were saved. Instead, it affords some glimpses of what happened thereafter, indeed, after life itself:

Allah onu, onların kurdukları tuzakların kötülüklerinden kurtardı; Firavun'un halkını ise korkunç bir azap kuşattı. Sabah akşam ateşe sunulurlar; Kıyamet Saati geldiğinde ise şöyle denilecek: "Firavun'un halkını en şiddetli azaba sokun." Ateşte birbirleriyle çekişecekler: Zayıf olanlar, kibirlenenlere şöyle diyecek: "Biz size tabi olmuştuk; öyleyse bizden ateşin bir kısmını hafifletebilir misiniz?" Kibirlenenler şöyle cevap verecek: "Hepimiz bu ateşte birlikteyiz. Çünkü Allah, kullarının arasında hükmünü vermiştir." Ateşte olanlar, cehennem bekçilerine şöyle diyecek: "Rabbinize dua edin de bu azabımızı bir gün bile olsa hafifletsin." Onlara şöyle denilecek: "Peygamberleriniz size açık delillerle gelmedi mi?" Onlar: "Evet, geldi" diyecekler. Bekçiler de: "O hâlde siz dua edin!" diyecek. Ama inkârcıların duaları boşa gidecektir.

God delivered him from the evils oftheir scheming, whereas grievous suffering was to encompass Pharaoh's folk: before the fire they are brought, morning and evening, and then on the Day when the Last Hour comes, it will be said: 'Cast Pharaoh's people into the worst suffering.' They will contend with one another in the fire: the weak will say to those who were arrogant, 'We have been your followers, so can you relieve us of some share of the fire?' The arrogant will reply: 'We are all in it together. For God has judged between His creatures. ' Those in the fire will say to the keepers of hell: 'Pray to your Lord that He lighten this suffering ofours, though it be for one day only.' They will ask: 'Didyour messengers not come to you with clear evidence ofthe truth?' They will say: 'Yes, indeed.' [The keepers ofhell] will say: 'Pray, then!' But the prayers ofthe unbelievers will be all in vain, (y^rses 45-50)

Bu dünya hayatı sona erdi ve onu izleyen ilk olaya tanık oluyoruz. Hakkı söyleyen mümin, Firavun'un ve yardımcılarının tuzaklarından kurtulmuş görüyoruz. Onlar ne bu dünyada ne de ondan sonra ona herhangi bir zarar verebildiler. Buna karşılık Firavun'un halkı azabın kıskacına alındı: "Onlar sabah akşam ateşin önüne getirilirler; kıyamet koptuğu gün ise şöyle denilir: Firavun'un kavmini en şiddetli azaba sokun." (Ayet 46)

This present world is over, and we see the first event that succeeds it. We see the believer who stated the truth being saved from Pharaoh and his aides’ scheming. They could not cause him any harm in this world, nor after it. By contrast, Pharaoh’s folk were engulfed by suffering: “Before the fire they are brought, morning and evening and then on the Day when the Last Hour comes, it will be said: Cast Pharaoh's people into the worst suffering." (Verse 46)

Sure ağdaki surenin ardından, bu kıssa ve ondan önce gelen olaylara dair bir yorum yapılır; bu yorumda, Allah'ın mesajına olumsuz bir tutum takınan ve bunun sonucunda Allah'ın azabına uğrayan çeşitli toplumlara atıfta bulunulur. Correction: The translation should read naturally as follows. Sure ağdaki surenin ardından, bu kıssa ve ondan önce gelen olaylar hakkında bir yorum yer alır; bu yorumda, Allah'ın mesajına karşı olumsuz bir tutum takınan ve bunun sonucunda Allah'ın azabına uğrayan çeşitli toplumlara değinilir.

The surah then adds a comment on the whole episode and what preceded it of reference to the different communities which suffered Gods punishment after taking a negative attitude towards His message.

Elbette ki Biz, peygamberlerimize ve iman edenlere, hem dünya hayatında hem de bütün şahitlerin ayağa kalkacağı gün yardım edeceğiz. O gün zalimlere özür dilemeleri fayda vermeyecek; onların lanetlenmesi ve en kötü yurt olan cehennem, payları olacaktır. Andolsun ki Musa'ya da hidayetimizi verdik ve İsrail oğullarına, akıl sahipleri için bir yol gösterici ve bir öğüt olarak Kitabı indirdik. Öyleyse sabret, çünkü Allah'ın vaadi mutlaka gerçekleşir. Günahların için bağışlanma dile ve akşam sabah Rabbinin yüceliğini tesbih et, O'na hamdet.(Ayet 51-55)

We shall indeed support Our messengers and the believers both in this world's life and on the Day when all the witnesses shall stand up. On that Day their excuses will be ofno avail to the wrongdoers: theirfate will be rejection, and they will have the worst ofhomes. And indeed, We bestowed Our guidance on Moses, and passed down the Book to the Children of Israel as a guide and a reminder to people of understanding. Therefore, remain patient in adversity, for God's promise always comes true. Ask forgiveness for your sins, and extol your Lord's glory and praise evening and morning. (Verses 51-55)

Bu kesin yorum, belirleyici durumla uyumludur. Bize hem bu dünyada hem de ahiret hayatında hakkın ve batılın sonuna dair bir örnek verilmiştir. Firavun'un ve ileri gelenlerinin bu hayattaki akıbetini gördük; onların cehennemde, tamamen alçaltılmış bir halde birbirleriyle tartıştıklarını gördük. Bu toplumların sonu böyledir; Kur'an'da şöyle buyrulmaktadır: "Biz elbette elçilerimize ve iman edenlere, hem dünya hayatında hem de şahitlerin ayağa kalkacağı gün yardım edeceğiz. O gün zalimlere özürleri fayda vermez; onlara lanet ve en kötü yurt vardır." (Ayet 51-52)

This definitive comment suits the decisive situation. We have been given an example of the end of truth and falsehood, both in this world and in the life to come. We have seen what fate befell Pharaoh and his noblemen in this life, and we have seen them disputing in hell, utterly humiliated. Such is the end of these communities, as stated in the Qur’an: “We shall indeed support Our messengers and the believers both in this world's life and on the Day when all the witnesses shall stand up. On that Day their excuses will be of no avail to the wrongdoers: their fate will be rejection, and they will have the worst of homes." (Verses 51-52)