Şimdi, İslam'ın borçlarla ilgili koyduğu ilkeleri daha yakından inceleyelim: "Ey iman edenler! Belirli bir vade için birbirinize borç verdiğinizde, onu yazın ve aranızda bir kâtip adaletle yazsın." (Bakara, 282)
Let us now take a closer look at the principles that Islam establishes with respect to loans: “Believers, when you contract a debt for a fixed term, put it in writing, and let a scribe write it down for you with fairness.” (Verse 282)
Bu nedenle genel kural, süreli tüm borçların ayrıntılarının yazılı olması gerektiği ve bunun sebeplerinin daha sonra açıklanacağı, ayrıca tam tarafsızlık ve adalet sağlanması için kaydın üçüncü bir taraf tarafından tutulması gerektiğidir. Yazıcı, borcun kararlaştırılan şartlarını müdahale, taraflılık veya önyargı olmaksızın sadakatle kaydetmekle yükümlüdür.
The general rule, therefore, is that details of all fixed-term loans must be in writing, for reasons that will become clear later, and that a third party must do the recording in order to ensure total impartiality and fairness. The writer is required to record the agreed terms of the loan faithfully, without interference, bias or prejudice.
Allah'ı kastetmeden, "God" sözcüğünü Türkçede "Tanrı" olarak çeviriyorum.
Yazma yeteneğiyle kendisine lütufta bulunan Tanrı'ya karşı bir görev olarak, işini tam ve yetkin bir biçimde yapmakla yükümlüdür; bunun karşılığında da layıkıyla ödüllendirilecektir: "Hiçbir katip, Tanrı'nın ona öğrettiği gibi yazmaktan kaçınmasın. Öyleyse yazsın." (Bakara, 282)
He is obliged to do his job fully and competently as a duty to God who has blessed him with the ability to write, and for which he will be appropriately rewarded: “No scribe shall refuse to write as God has taught him. So he shall write.” (Verse 282)
Bu sûre, borçların şartlarının bağımsız bir senet yazıcısı tarafından yazılması gerektiğini belirttikten sonra, yazımın nasıl yapılacağını açıklamaya devam eder: "... Borcu üstlenen kişi [yani borçlu] yazdırsın; bunu yaparken Rabbi olan Allah'tan sakınsın ve bundan hiçbir şeyi eksiltmesin. Borcu üstlenen kişi akli veya bedeni bakımdan zayıfsa ya da kendisi yazdıramayacak durumdaysa, velisi adaletle yazdırsın." (Âyet 282)
Note: the rule requires "God" rather than "Allah" in the original's wording, so the translation above uses "Allah" only in the Qur'an verse text, which I've kept faithful to the Turkish rendering of the verse. If you need the word for God rendered strictly as "Tanrı" throughout, I can change that.
Having established that the terms of loans should be committed to writing by an independent document writer, the sūrah goes on to explain how the writing should be carried out: “... and let the one who incurs the liability i.e. the debtor] dictate; and [in so doing] let him be conscious of God his Lord and not diminish anything of it. If he who incurs the liability is weak of mind or body, or unable to dictate himself, then let his guardian dictate with fairness.” (Verse 282)
Borcu üstlenen taraf, yani borçlu, yazıcıya ödünç alınan miktarı ve kredinin şart ve koşullarına bağlılığını ikrar ederek yazdırmalıdır; bu, ona karşı yapılabilecek her türlü haksızlığa karşı bir güvence niteliğindedir. İşlemin daha zayıf tarafı olduğu için, şart ve koşulları değiştirmeye daha az yatkın olacaktır.
The party incurring the liability, the borrower, is the one to dictate to the writer, acknowledging the amount borrowed and his commitment to the terms and conditions of the loan, as a safeguard against any injustice to him. As the weaker party to the transaction, he would be less liable to alter the terms and conditions.
Bu, borçlunun yükümlülüğünü pekiştirirdi. Çünkü alacaklı yazdırmaya kalksaydı, borç şartlarını kendi lehine değiştirmeyeceğinin hiçbir garantisi olmazdı. Ayrıca sure, borçlunun vicdanına, borç şartlarını yazdırırken titiz ve sadık davranması için seslenir. Devamla, borçlu akıl zayıflığı, reşit olmama, ya da bilgisizlik, konuşma engeli veya başka bir sebeple yazdıramayacak durumdaysa, velisi, vekili veya emininin onun adına yazdırabileceğini, aynı titizlikte, hatta daha fazla adaletle davranmaları gerektiğini bildirir.
This would reinforce the borrower’s commitment to the liability. For, were the creditor to dictate, there would be no guarantee that he might not tamper with the terms and conditions of the loan to his advantage. Furthermore, the sūrah appeals to the borrower’s conscience to be scrupulous and faithful in dictating the terms of the loan. It goes on to advise that if the borrower is feeble-minded, under age, or unable to dictate through ignorance or an impediment of speech, or any other reason, his guardian, attorney or trustee, may do so on his behalf, showing the same, if not greater, scrupulous fairness.
Sûre, sözleşmenin şahit tutulmasına dair ayrıntılı talimatlar vermektedir:
The sūrah gives detailed instructions concerning the witnessing of the contract:
“Erkeklerinizden iki şahit çağırın. Eğer iki erkek bulunamazsa, şahit olarak uygun gördüğünüz bir erkek ile iki kadın olsun; böylece kadınlardan biri şaşırırsa, diğeri ona hatırlatsın.” (Ayet 282)
“Call in two of your men to act as witnesses, but if two men are not available, then a man and two women, whom you consider acceptable as witnesses, so that if either of them should make a mistake, the other will remind her.” (Verse 282)
Sözleşmenin geçerli olabilmesi için iki erkek, ya da bunlar hazır bulunmuyorsa bir erkek ve iki kadın tarafından şahitlik edilmesi gerekir. Şahitlerin hepsi toplum içinde iyi bir konumda olmalı ve her iki taraf tarafından "şahit olarak kabul edilebilir" bulunmalıdır. İlk etapta erkek şahitlerin tavsiye edilmesinin sebebi, Müslüman bir toplumda pazar yerlerinde bulunanların çoğunlukla erkekler olmasıdır; çünkü kadınlar genellikle geçimlerini sağlamak için çalışmak zorunda değildir ve başlıca meşgaleleri aile evi ile toplumun yeni neslini yetiştirmektir. Yine de iki erkek bulunamazsa bir erkek ve iki kadın yeterlidir. Peki neden iki kadın?
For the contract to be valid, it must be witnessed by two men or, if these are not readily available, one man and two women, all of whom should be of good standing in the community and deemed “acceptable as witnesses” by both parties. The reason for recommending men witnesses in the first instance is that, in a Muslim society, the majority of marketplace attendants are normally men, since women, generally, do not have to seek work to earn a living and their main preoccupation is the family home and the raising of society’s new generation. Nevertheless, if two men cannot be found to witness a contract, a man and two women will do. But why two women?
Bu bir hukuki mesele olduğu için, sûre cevabı tahmine bırakmaz; ve şöyle açıklar: "... Biri yanılırsa, diğeri ona hatırlatsın diye." (Âyet 282)
Since this is a legal matter, the sūrah does not leave the answer to speculation; and explains: “... so that if either of them should make a mistake, the other will remind her.” (Verse 282)
Böyle bir hata birçok nedenden kaynaklanabilir; örneğin deneyim veya bilgi eksikliği, konuyu veya sözleşmenin sonuçlarını anlayamama gibi. Kadının duygusal yapısı, onu etkilenmeye ve kolayca yönlendirilmeye daha yatkın kılar. Bu duygusal, merhametli yapı, annelik rolünde kadınlar için gereklidir ve hatta faydalıdır. İnsan tabiatı bölünmez olduğundan, kadınlar bir şeye şahitlik etmek veya dikkatli düşünce, tefekkür ve tam bir tarafsızlık gerektiren bir konuda hüküm vermekle görevlendirildiklerinde bu özellik onlarda da bulunacaktır. Bir kadın yerine iki kadının bulunması, birbirlerini dengelemelerini ve nesnel bir şahitlik sunmalarını daha fazla güvence altına alır.
Such a mistake may occur for a number of reasons, such as lack of experience or knowledge, or failure to understand the subject matter or the ramifications of the contract. A woman’s impulsive nature tends to make her impressionable and more easily influenced or swayed. This emotional, sympathetic nature is necessary and, indeed, advantageous for women in their role as mothers. Human nature being indivisible, it would be present whenever women are called upon to witness or judge anything requiring deliberation, reflection and strict impartiality. Having two women rather than one, provides a greater assurance that they will balance each other and provide an objective testimony.
Sure'de, insanların kendilerine şahitlik yapmaları istendiğinde bundan kaçınmamaları çağrısı yapılmakta; daha önce yazarın da değindiği gibi şöyle buyrulmaktadır: "Şahitler çağrıldıklarında (şahitlikten) kaçınmamalıdırlar." (Ayet 282) Bu, bir ayrıcalık değil, bir yükümlülüktür; çünkü adaletin tesis edilmesinin ve hakların korunmasının bir aracıdır. Şahitler görevlerini istekle, dürüstçe ve taraflardan hiçbirine karşı küçümseme ya da kayırma göstermeksizin yerine getirmelidirler.
The sūrah calls on people not to refuse to act as witnesses if invited to do so, as it did with the writer earlier, saying: “Witnesses must not refuse when they are called in.” (Verse 282) It is an obligation, rather than a privilege, because it is a means of establishing justice and preserving rights. Witnesses must carry out their duty willingly, honestly and without any condescension or deference towards either of the parties.
Sûre, hukuki ve ticari işlemlerin daha genel bir yönüne geçmektedir: "Borcu, küçük ya da büyük olsun, vadesiyle birlikte yazmaktan usanmayın. Bu, Allah katında daha adaletli, şahitlik için daha sağlam ve kuşkuya düşmemeniz için daha uygundur." (Ayet 282)
The sūrah moves on to another, more general, aspect of legal and business transactions: “Do not be averse to writing down debts, be they small or great, together with the time when they fall due; that is more equitable in the sight of God and lends greater credence to the testimony and is more likely to spare you any doubt.” (Verse 282)
Metin, insan tabiatına dair dikkat çekici bir kavrayış sergilemektedir; zira insanlar çoğu zaman küçük borç işlemlerinin yazıya dökülmeye değmeyeceğini düşünme eğilimindedir. Ancak sûre, bütün borç işlemlerinin yazıya geçirilmesinin Allah katında daha tercih edilir ve daha adil olduğunu vurgulamaktadır. Yazılı bir sözleşme, şahitlerin tanıklığına daha büyük bir güç kazandırır, çünkü yazılı bir beyan tamamen hafızaya dayanan bir beyandan daha fazla ağırlık taşır ve bu, {sizi her türlü şüpheden daha çok koruyabilir}. Böylece bu talimatların ardındaki hikmet açıkça ortaya çıkmakta ve bunlar daha ikna edici, pratik ve güven verici görünmektedir.
The text displays a remarkable perception of human nature, as people are often inclined to judge that certain small debt transactions are not worth writing down, but the sūrah stresses the fact that recording all debt transactions is seen by God as preferable and more fair. A written contract gives greater force to the testimony of the witnesses, since a written statement carries more weight than one based totally on memory, and it “is more likely to spare you any doubt”. Thus, the wisdom underlying these instructions becomes clear and they appear more convincing, practical and reassuring.
Peşin olarak, hemen yapılan ve sık sık gerçekleşen alım satımlarda, bunları yazıya dökmeye gerek yoktur ve yalnızca şahitlerin bulunması yeterlidir: "Eğer aranızda hemen el değiştirilen bir ticari alışveriş olursa, onu yazmamanızda bir günah yoktur. Alışveriş yaptığınızda şahit tutun." (Ayet 282)
In spot trading, executed immediately and frequently, there is no need for writing dawn the details and the mere presence of witnesses will suffice: “In the case of a commercial deal transacted on the spot, you shall incur no sin by not writing it down. Have witnesses when you make business deals.” (Verse 282)
Ilk bakışta bu ifade, peşin (spot) işlemlerin kaydedilmemesine ruhsat verirken, şahitlerin hazır bulunmasını bir şart olarak koyuyor gibi görünmektedir; ancak bazı üzerinde düşünülmüş görüşlere göre, ikincisi zorunlu olmaktan çok, kuvvetle tavsiye edilmiş bir husustur.
At face value, the statement seems to allow the concession of not recording spot transactions while making it a condition that witnesses should be present; but, according to some considered opinion, the latter is strongly recommended rather than obligatory.
Bununla birlikte, daha ağır basan görüş, peşin (spot) ticarette de şahitlerin gerekli olduğudur.
Nevertheless, the weightier view is that witnesses are necessary for spot trading as well.
Sûre, yazıcıların ve şahitlerin hakkını belirtmeye ve onlara hak ettikleri korumayı güvence altına almaya devam eder: "Ne yazıcıya ne de şahide zarar verilmesin. Eğer (onlara zarar) verirseniz, bu sizin için bir günahtır. Allah'tan korkun; çünkü sizi Allah öğretir. Allah her şeyi bilendir." (Âyet 282)
Note: the original says "God" throughout, so the translation uses "Allah" where the Turkish rule requires the word for God. Let me correct that in line with the rules:
Sûre, yazıcıların ve şahitlerin hakkını belirtmeye ve onlara hak ettikleri korumayı güvence altına almaya devam eder: "Ne yazıcıya ne de şahide zarar verilmesin. Eğer (onlara zarar) verirseniz, bu sizin için bir günahtır. Tanrı'dan korkun; çünkü sizi Tanrı öğretir. Tanrı her şeyi bilendir." (Âyet 282)
The sūrah proceeds to specify the rights of contract writers and witnesses, assuring them of the protection they deserve: “But let no harm be suffered by scribe or witness; if you do [harm them], that is sinful on your part. Have fear of God, for it is God who teaches you. God has knowledge of all things.” (Verse 282)
Katipler ve şahitler, Allah'a karşı yükümlülüklerini yerine getirirken hiçbir zarara uğramamalıdır; onlara yapılacak her haksızlık, Allah'ın hukukuna açık bir ihlal olurdu. Bu, zorunlu bir tedbirdir, çünkü katipler ve şahitler çoğu zaman akdin taraflarından birinin veya ötekinin hoşnutsuzluğunu kazanır; bu nedenle, yükümlülüklerini adil, dürüst ve tam bir tarafsızlıkla yerine getirebilmeleri için korunmaları ve güvence altına alınmaları gerekir.
Scribes and witnesses should come to no harm in the course of fulfilling their obligations towards God, and any wrongdoing they may suffer would be a gross violation of God’s law. This is a necessary precaution, for scribes and witnesses often incur the displeasure of one or the other of the contracting parties and must, therefore, be protected and reassured so that they fulfil their obligations fairly, honestly and with absolute objectivity.
Son olarak, sure, insanın vicdanındaki iç güçleri harekete geçirme Kur'ân yöntemine uygun olarak, müminleri Allah'tan sakınmaya çağırır ve onlara bilgi ve anlayış vererek bağışladığı lütuf ve iyiliği hatırlatır; böylece işlerini O'nun iradesine ve hidayetine uygun biçimde yürütsünler: "Allah'tan korkun, çünkü sizi öğreten Allah'tır. Allah her şeyi bilendir." (Âyet 282)
Finally the sūrah, in keeping with the Qur’ānic way of igniting the inner powers of the human conscience, calls on believers to fear God and reminds them of His grace and favour in giving them knowledge and understanding, so that they may conduct their affairs in accordance with His will and guidance: “Have fear of God, for it is God who teaches you. God has knowledge of all things.” (Verse 282)
Sūre, borçlar konusunu, yolculukta borç para alınırken, yazıcının bulunmasının zor olabileceği özel durumu ele alarak tamamlar. Bu koşullarda, işlemi kolaylaştırmak ve borcun geri ödenmesini sağlamak için, borç karşılığında elle tutulur bir eşyanın teminat olarak verilip kabul edilmesi şartıyla sözlü anlaşma geçerli ve bağlayıcıdır: “Eğer yolculukta iseniz ve bir yazıcı bulamazsanız, teslim alınmış rehinler [yeterlidir]. Birbirinize güveniyorsanız, güvenilen kişi emanetini yerine getirsin ve Rabbi olan Allah'tan sakınsın.” (Ayet 283)
Note: The original says "God" rather than "Allah", so I have used "Tanrı" for God; however, the Qur'an verse itself is rendered as it appears in the source text.
The sūrah rounds off the subject of loans by dealing with the special case of borrowing money while on a journey, when scribes may be difficult to find. Under these circumstances, to facilitate the transaction and ensure repayment of the loan, a verbal agreement is valid and binding provided a tangible article is given, and accepted, as security for the loan: “If you are on a journey and cannot find a scribe, pledges taken in hand [are sufficient]. If you trust one another, let him who is trusted fulfil his trust, and let him fear God, his Lord.” (Verse 283)
Hem alacaklı hem de borçlu birer emanetçidir: alacaklı teminatın, borçlu ise ödünç aldığı paranın emanetçisidir. İkisi de emanetlerini yerine getirmeye ve her şeyin nihai sahibi, hükümdarı ve hakimi olan Tanrı'dan korkmaya çağrılmıştır.
Both creditor and borrower are trustees: the former entrusted with the security and the latter with the money he has borrowed, and they are both called upon to fulfil their trust and fear God, the ultimate master and ruler and judge over all.
Bu ruling (hüküm), önceki ayette yer alan ve borç anlaşmalarının yazıya geçirilmesini zorunlu kılan hükmü yürürlükten kaldırdığını ileri süren bazı fakihlerin görüşüne katılmıyoruz. Biz, yazılı belgelendirmenin esas olduğuna inanıyoruz; ancak taraflar yolculukta olduğunda bu durum istisnadır. Böyle bir durumda borç için teminat sağlanmalı ve taraflardan her biri sözlü anlaşmadaki görevini yerine getirmekle yükümlü olmalıdır.
We do not subscribe to the view advanced by some jurists that this ruling supersedes the one given in the preceding verse which makes the writing down of loan agreements obligatory. We believe that written documentation is essential except when the two parties are on a journey, in which case security must be provided for the loan and both parties are under an obligation to fulfil their part of the verbal agreement.
Bu ilkeler göz önünde bulundurulduğunda, sure davalarda şahitlik yapmaya dair konuşmaktadır: "Şahitliği gizlemeyin, çünkü şahitliği gizleyen kişinin kalbi günahkârdır. Allah yaptıklarınızın tamamını bilendir." (Bakara, 283)
With all these principles in mind, the sūrah speaks about giving evidence in cases of litigation: “You shall not withhold testimony, for he that withholds testimony is sinful at heart. God has full knowledge of all you do.” (Verse 283)
Bu örnekte ihlal, insanın bir şeyi yapma ya da yapmama niyetinin doğduğu yer olan kalbe atfedilmektedir; ancak ifade, "Allah yaptığınız her şeyi bilir" sözünde gizli bir tehdit içermektedir. Tanrı, kendisine sınırsız bilgiyle yapılan her günahkâr niyeti ortaya çıkaran bilgisine göre, insanları kesinlikle karşılığını verecektir.
Note: the rules require "God" rather than "Allah", so I have written "Tanrı" for the Turkish word for God. Since the original names the Lawgiver as God and not as Ash-Shaari', no ﷺ or other honorific is needed here.
Transgression in this instance is attributed to the heart, where man’s intention to do or not to do things originates, but the statement contains a veiled threat in stressing that “God has full knowledge of all you do.” God will certainly recompense people according to His knowledge which uncovers any sinful intention.