Bu bölüm, Musa ile İsrailoğulları'nın tarihinde, Allah'ın (c.c.) onları düşmanlarından kurtarmasından sonra yaşanan yeni bir olayı ele almaktadır. Önceki bölümde, Firavun'un ve kavminin denizde boğulduğunu ve yaptıkları ve inşa ettikleri her şeyin yok edildiğini görürüz. Bu olayda Musa, Firavun'un ve kavminin zulmüyle yüzleşmez, çünkü o mücadele sona ermiştir. Daha uzun ve daha şiddetli olabilecek başka türde bir mücadele verir. Kendi benliğine karşı savaşır. Cehaletin ve aşağılanmanın izleri, İsrailoğulları'nın doğasında hâlâ etkisini sürdürmekte, tutumlarında hilekârlık, zalimlik, korkaklık ve zayıflık gibi özelliklerin ortaya çıkmasına yol açmaktadır. Bu özellikler insan doğasına kaçınılmaz olarak zarar verir, çünkü uzun süre zulüm altında ve dehşet ile korku ortamında yaşamaktan daha çok insan doğasını bozan bir şey yoktur; bu ortam insanları başlarına bela gelmemesi için hile ve entrikaya başvurmaya zorlar.

This passage discusses a new episode in the history of Moses and the Children of Israel, after God has saved them from their enemy. In the previous passage we see how Pharaoh and his people were drowned in the sea and all that they had done and built was destroyed. In this episode, Moses does not confront the tyranny of Pharaoh and his people, for that battle is over. He fights a different sort of battle, which may be longer and more ferocious. He is fighting against the human self. Traces of ignorance and humiliation still had their effects on the nature of the Children of Israel, allowing traits of deviousness, cruelty, cowardice and weakness to reveal themselves in their attitude. These traits are bound to take their toll on human nature, because nothing corrupts human nature more than living for a long while under tyranny and in an atmosphere of terror and fear that compels people to resort to devious scheming in order to avoid trouble.

Benî İsrâil, uzun bir süre bu tür bir acının altında yaşadı. Korkunç bir baskı rejimine ve Firavun'un putperest inancına katlandılar. Başlangıçta Firavun erkek çocuklarını öldürüyor, kadınları ise sağ bırakıyordu. Bu türden zalim baskı hafiflediğinde, yerini yalnızca aşağılanma ve boyunduruk altında yaşamaya bıraktı. Bu koşullarda uzun süre yaşamak, kaçınılmaz olarak onların doğasını bozacak, onları yanlış düşüncelere yöneltecek ve korkaklık ile acımasız bir kırgınlıkla dolduracaktı. Tanrı'nın en seçkin kullarına bahşettiği üstün basiret sayesinde Ömer İbnü'l-Hattâb, insan doğasının bu tür etkileşimlerini fark etti. Çeşitli eyaletlerin valiliğine atadığı kişilere talimatlarını verirken, tebaalarına iyi davranmalarını ve şöyle demesini istedi: "Onları dövmeyin, çünkü bu onları aşağılamak olur." Bedensel bir dayağın insanları aşağılamaya yatkın olduğunu anladı. Onun İslâmî imanı, İslâm yönetimi altında yaşayan insanların onurlarının korunmasını sağlamasını gerektiriyordu.

The Children of Israel lived under this type of suffering for a long while. They endured a reign of terror, coupled with Pharaoh’s idolatrous faith. At first, Pharaoh killed their sons but spared their women. When this type of brutal tyranny abated, it only gave way to a life of humiliation and subjugation. A long life in these conditions was certain to corrupt their nature, leading them to wrong concepts and filling them with cowardice and a cruel bitterness. Equipped with the fine insight granted by God to His best servants, `Umar ibn al-Khaţţāb, recognized the interactions of human nature when he gave his instructions to those whom he appointed as governors of various provinces, urging them to take good care of their subjects, and saying: “Do not thrash them, because that would humiliate them.” He realized that a physical beating is likely to humiliate people. His Islamic faith wanted him to make sure that people living under an Islamic government should have their integrity preserved.

Biz İsrailoğullarını denizden geçirdik; derken putlarına tapmaya kendini adamış bir topluluğun yanına vardılar. Dediler ki:

We led the Children of Israel across the sea; and thereupon they came upon people who were dedicated to the worship of some idols of theirs. Said [the Children of Israel]:

"Musa, bizim için onların tanrıları gibi bir tanrı yap." O şöyle dedi: "Gerçekten siz cahil bir toplumsunuz. Bu insanlar için ise: yaptıkları iş mutlaka yıkıma götürecektir ve yapmakta oldukları her şey boştur." {"Dedi ki: 'Sizi âlemlere üstün kılmış olduğu hâlde, sizin için Allah'tan başka bir tanrı mı arayacağım?' Gerçekten sizi Firavun halkından kurtardık; onlar sizi kötü bir azapla eziyor, oğullarınızı boğazlıyor, kadınlarınızı ise sağ bırakıyorlardı. Bunda Rabbiniz tarafından büyük bir imtihan vardı."}

“Moses, set up a god for us like the gods they have.” He replied: “You are indeed an ignorant people. As for these people: their method will inevitably lead to destruction, and worthless is all that they have been doing. “[And] he said: `Am I to seek for you a deity other than God, although He has favoured you above all other people?” We have indeed saved you from Pharaoh’s people, who oppressed you cruelly: they slew your sons and spared your women. Surely that was an awesome trial from your Lord.

(Ayet 138-141)

(Verses 138-141)

Bu, hikâyenin yedinci sahnesi olan İsrailoğullarının denizi geçtikten sonraki bu resminde, uzun tarihlerinin yükü altındaki bu insanların sapkın, düzelmez doğası açıkça görülmektedir. Daha önce, Firavun'un ve kavminin putperestliği altında acımasız bir zulme maruz kalmış değillerdi. Kısa bir süre önce, evrenin tek Rabbi olan Allah'ın adıyla peygamberleri ve önderleri Musa'nın eliyle bu zulümden kurtarılmışlar, düşmanları helak edilmiş ve onların geçebilmesi için deniz yarılmıştı. Yine de denizi geçer geçmez, putlara tapınmaya adanmış bir kavimle karşılaştılar. O anda, evrenin Rabbi tarafından gönderilmiş, tek Tanrı'ya teslimiyeti öğreten peygamber Musa'dan, kendileri için tapacakları bir tanrı kurmasını istediler. “İsrailoğullarını denizden geçirdik; derken putlarına tapınmaya adanmış bir kavme rastladılar. [İsrailoğulları] dediler ki: ‘Ey Musa, bunların tanrıları gibi bizim için de bir tanrı kur.’” (Ayet 138)

This picture of the Children of Israel after having crossed the sea is the seventh scene in this story. We clearly see here the deviant, incorrigible nature of those people encumbered by their long history. It has not been long since they were subjected to cruel oppression under the paganism of Pharaoh and his people. A short while earlier, they were saved from that oppression at the hands of their Prophet and leader, Moses, in the name of God, the only Lord in the universe, who destroyed their enemy and parted the sea for them to cross. Yet hardly had they crossed the sea than they came upon pagan people, dedicated to the worship of idols. At that moment, they asked Moses, the Prophet sent by the Lord of the universe preaching self-surrender to the One God, to set up for them a deity to worship. “We led the Children of Israel across the sea; and thereupon they came upon people who were dedicated to the worship of some idols of theirs. Said [the Children of Israel]: ‘Moses, set up a god for us like the gods they have.’” (Verse 138)

Şimdi hikâyedeki sekizinci sahneye tanık oluyoruz; Musa'nın bu dünyadaki büyük Rabbiyle buluşması için kendini hazırladığı an. Bu buluşmadan önce kardeşi Peygamber Harun'a belirli talimatlar veriyor: “Musa'ya otuz gece vaat ettik, ona on gece daha ekledik. Böylece Rabbinin belirlediği kırk gece tamamlandı. Musa kardeşi Harun'a dedi ki: `Benim yerimi halkımın arasında al, iyilik yap ve bozgunculuk çıkaranların yoluna uyma.’” (Ayet 142)

Now we move on to witness the eighth scene in the story when Moses is preparing himself for a meeting with his great Lord in this life. He gives specific instructions to his brother, the Prophet Aaron, before he leaves for that meeting: “We appointed for Moses thirty nights, to which We added ten, whereby the term of forty nights set by His Lord was complete. Moses said to his brother Aaron: `Take my place among my people and act righteously. Do not follow the path of those who spread corruption.’” (Verse 142)

Musa'ya verilen görevin ilk aşaması tamamlanmıştı. İsrailoğulları'nı, Firavun'un ve kavminin elinde yaşadıkları sıkıntı, aşağılanma ve boyunduruk altındaki hayattan kurtarmıştı. Onlarla birlikte zulmün ve aşağılanmanın hüküm sürdüğü topraklardan çıkıp, Kutsal Topraklar'a giden yolda açık çöle geçmişti. Ancak onlar, önlerinde bekleyen büyük göreve, yani Allah'ın yasasını yeryüzünde uygulamaya hazır değillerdi. Puto'larına tapınmaya adanmış bir topluluk gördüklerinde, nasıl yeniden putperestliğe dönmek istediklerini görmüştük.

The first stage of the mission assigned to Moses had been completed. He had saved the Children of Israel from a life of affliction, humiliation and subjugation by Pharaoh and his people. He crossed over with them from the land of tyranny and humiliation into the open desert, on the way to the Holy Land. They, however, were not yet prepared to undertake the great task awaiting them, which was the implementation of God’s law on earth. We have seen how they wanted to revert to paganism once they saw a group of people dedicated to the worship of their idols.

Musa'nın öğrettiği, Tanrı'nın mutlak birliğine dayanan iman, kısa bir süre sonra insanların kalplerinde sarsıldı. Bu insanların, yaklaşan sorumluluklarını üstlenmeleri için hazırlanmalarını sağlayacak ayrıntılı bir mesajı olması gerekiyordu. Musa'ya bu ayrıntılı mesajı vermek için Tanrı, o geceleri ona tayin etti. Bu tayin, Musa'nın kendisini de önündeki büyük buluşmaya hazırlayacaktı.

The faith preached by Moses, based on God’s absolute oneness, was shaken in their hearts after only a short while. It was necessary for those people to have a detailed message to prepare them to shoulder their forthcoming responsibilities. It was to give Moses that detailed message that God appointed those nights for him. The appointment would prepare Moses himself for the great meeting ahead.

Ardından dokuzuncu sahneye geliyoruz; bu sahne eşsizdir. Bu sahnede Allah'ın Peygamberi Musa [selam olsun ona] ile aracısız, doğrudan konuştuğunu görüyoruz. Bu, önemsiz bir fanînin, hiçbir vasıta ya da aracı olmaksızın ezelî ve ebedî varlıkla temas kurduğu bir sahnedir. Böylece bir insan, hâlâ dünyada iken, ezelî olan Allah'tan doğrudan talimat alabilmektedir. Bizler bunun nasıl gerçekleştiğini bilmiyoruz. Allah'ın kulu Musa ile nasıl konuştuğunu, Musa'nın Allah'ın emirlerini hangi duyu ya da organla aldığını da bilmiyoruz. Bunu kesin olarak tasvir etmeye çalışmak bizler insanlar için imkânsızdır, çünkü kendi tecrübemizle sınırlıyız ve pratik dünyamızın içine hapsolmuşuz. Yapabileceğimiz şey, Allah'ın insana kendi ruhundan üflemesinden kaynaklanan yaradılışımızın o yönünü kullanarak bu büyük ufka bakmaktır. Bunu yaparken, bütün bu olayın nasıl gerçekleştiğini sorarak ve onu kendi tecrübemizle sınırlayarak o deneyimi mahvetmemeliyiz.

Then we come to the ninth scene which is unique. In this scene we find that God has chosen His Prophet Moses [peace be upon him] to talk to him directly, without any intermediary. It is a scene where an insignificant mortal makes contact with the everlasting existence, without any catalyst or intermediary. A human being is thus able to receive instructions directly from God, the eternal, when that human being is still on earth. As for us, we do not know how this took place. We do not know how God spoke to His servant Moses, nor do we know with what sense or organ Moses received God’s commandments. To try to describe this for certain is impossible for us, human beings, because we are limited by our own experience and confined within our own practical world.§ What we can do is to utilize that aspect of our constitution which results from the fact that God has breathed of His soul into man in order to look up to that great horizon. When we do this, we must not ruin that experience by asking how it all took place, trying to limit it to our own experience.

Musa, Bizim randevumuza geldiğinde ve Rabbi onunla konuştuğunda, şöyle dedi: "Rabbim, kendini bana göster, Sana bakabileyim." Tanrı şöyle buyurdu: "Beni asla göremezsin."

When Moses came for Our appointment and his Lord spoke to him, he said: “My Lord, show Yourself to me, so that I may look at You.” Said [God]: “You shall not see Me.

Ama dağa bak; eğer yerinde sağlam durabilirse, o zaman Beni görebilirsin." Rabbi dağa tecellisini gösterince, dağı paramparça etti. Musa bayılıp yere yığıldı. Kendine geldiğinde şöyle dedi: "Sen bütün noksanlıklardan münezzehsin! Sana tövbe ederek yöneliyorum. Sana iman edenlerin ilki benim." Allah şöyle buyurdu: "Ey Musa! Seni insanlar arasından, elçiliğim ve konuşmamla seçip üstün kıldım. Sana verdiğimi al ve şükredenlerden ol." Biz ona levhalar üzerine her türlü öğüt ve her şeyi açıkça belirten hükümler yazdık ve şöyle dedik: "Bunları kuvvetle tut ve kavmine de bunların en güzelini tutmalarını emret. Yakında size fasıkların yurdunu göstereceğim." Yeryüzünde haksız yere büyüklenenleri âyetlerimden uzaklaştıracağım. Onlar her türlü mucizeyi görseler de ona inanmazlar. Doğru yolu görseler, onu yol edinmezler; sapıklık yolunu görseler, onu yol edinirler. Bunun sebebi, âyetlerimizi yalanlamaları ve onlardan gafil olmalarıdır. Âyetlerimizi ve ahirette kavuşacaklarını yalanlayanların bütün amelleri boşa çıkar. Yaptıklarından başkasıyla mı cezalandırılacaklar?

Sûre daha sonra Mûsâ'ya vahyin nasıl verildiğini ve içeriğini anlatır: "Biz onun için levhalarda her türlü öğüdü ve her şeyi açıkça belirterek yazdık." (Ayet 145) Rivayetler ve müfessirler bu levhalar hakkında farklı anlatımlar aktarır. Bunlardan bazıları çok ayrıntılı tasvirler verir ki bunların Yahudi kaynaklarından alındığını düşünüyoruz. Bu tür anlatımlar Kur'an tefsirlerine de girmiştir. Bu ayrıntıların hiçbiri, Allah'ın Elçisi'nin (ﷺ) söylediği olarak sahih bir rivayetle nakledilmemiştir. Bu nedenle biz kendimizi Kur'an'ın doğru ifadesiyle sınırlıyor, ondan bir karış bile ileri gitmiyoruz. Bu tasvirler o levhaların mahiyetine ne ekler ne de eksiltir. Bu levhaların ne olduğu ve nasıl yazıldığı bizi ilgilendiren konular değildir, çünkü sahih hiçbir rivayet bize bu konuda bir ayrıntı vermemiştir. Önemli olan, bu levhaların içeriğidir. Bu içerik, ilahi mesajın özünde bulunan tüm yönleri, Allah'a dair doğru bir kavrayış sunma amacını ve O'nun hükümlerinin ayrıntılarını, uzun süre zulüm ve zillet altında kalmak yüzünden tabiatı bozulmuş olan İsrail topluluğunu ıslah etmek için gerekli talimatları kapsıyordu.

The sūrah then tells us how Moses was given the message and its contents: “We wrote for him on the tablets all manner of admonition, clearly spelling out everything.” (Verse 145) Reports and commentators give different accounts of these tablets. Some of them give very detailed descriptions which we imagine to have been taken from Jewish sources. Such accounts have found their way into commentaries on the Qur’ān. None of these details is authentically reported to have been given by God’s Messenger (peace be upon him). Therefore, we confine ourselves to the true Qur’ānic statement, not going an inch beyond it. Those descriptions neither add to, nor detract anything from the nature of those tablets. What were these tablets and how they were written are matters that do not concern us, since no authentic report has provided us with any details. What is important is the contents of those tablets. They included all aspects that were of the essence of the divine message, its aim of providing a true concept of God and details of His law, and the instructions needed to reform the Israelite community whose nature had been corrupted by enduring tyranny and humiliation for a long time.

“Onları güçle ve kararlılıkla uygula ve kavmine, onların en güzel olanına uymalarını emret.” (145. ayet) Bu, Musa'ya (ﷺ) o levhaları alıp içeriğini güçle ve kararlılıkla uygulaması yönünde ilahi bir emirdir.

“Implement them with strength and determination, and bid your people to observe what is best in them.” (Verse 145) This is a divine order to Moses (peace be upon him) to take those tablets and implement their contents with strength and determination.

Ayrıca, halkına, kendilerine en iyi olan ve durumlarında büyük bir dönüşüm sağlayacağı en kesin olan zorlu yükümlülüklerini yerine getirmelerini emretmeliydi. Bu emrin veriliş biçimi, İsrailoğullarının yapısını ıslah etmenin doğru yolunun bu olduğunu göstermektedir. Tanrı'nın mesajında kendilerine bildirilen yükümlülükleri yerine getirmek için ciddiyet ve kararlılık göstermeleri gerekiyordu. Ancak Musa'ya verilen bu emir, her topluluğun ilahi inanca yönelik izlemesi gereken yaklaşımın da bu olduğunu düşündürmektedir.

Bu sahnenin sonunda, her hakkı çiğneyen ve kibirle davranan, Allah'ın verdiği her işarete ve koyduğu her emre bilerek sırt çeviren kimselerin sonunda neyle karşılaşacağına dair açık bir bildirim yer almaktadır. Bu bildirim, bu tür insanların doğasını açık ve doğru bir biçimde anlatmakta, Kur'ân üslubunun bütün sanatsal inceliklerini kullanmaktadır.

At the end of this scene we have a clear statement of what will eventually happen to those who defy every right and behave arrogantly, turning away deliberately from every sign God has given and every directive He has issued. The statement plainly and accurately describes the nature of this type of people, using all the artistic touches of the Qur’ānic style.

Ayetlerimden, haksız yere yeryüzünde büyüklenenleri yüz çevirtirim. Onlar her mucizeyi görseler de ona inanmazlar. Doğru yolu görseler de onu yol edinmezler; sapıklık yolunu görseler, onu yol edinirler. Çünkü onlar ayetlerimizi yalanlamışlar ve onlara aldırış etmemişlerdir. Ayetlerimizi ve ahirette buluşmanın gerçekliğini yalanlayanların bütün amelleri boşa çıkar. Yaptıklarından başka bir karşılık mı görecekler? (Ayet 146-147)

I will turn away from My revelations those who, without any right, behave arrogantly on earth: for, though they may see every sign, they do not believe in it. If they see the path of righteousness, they do not choose to follow it, but if they see the path of error, they choose it for their path; because they disbelieve in Our revelations and pay no heed to them. Those who deny Our revelations and the certainty of the meeting in the Hereafter will see all their works collapse. Are they to be rewarded for anything other than what they have done? (Verses 146-147)

Tanrı, böyle insanları Kendi ayetlerinden çevirmeyi ve onların bunlara karşılık verememelerini dilediğini beyan eder. Böylece onlar, evrenin açık kitabındaki Kendi işaretlerinden ve peygamberlerine indirdiği vahiylerden fayda sağlamayacaklardır.

God declares that it is His will to turn such people away from His revelations so that they cannot respond to them. Thus, they will not benefit by His signs in the open book of the universe, or by His revelations that He has sent down to His messengers.

Bu, kendi eylemlerinin sonucudur; çünkü Allah'ın âyetlerini inkâr eden ve onlara kulak asmayanlar onlardır. Wait — the rules say to write the Turkish word for God, never "Allah". Corrected: Bu, kendi eylemlerinin sonucudur; çünkü Tanrı'nın âyetlerini inkâr eden ve onlara kulak asmayanlar onlardır.

This is the result of their own action, because it is they who have disbelieved in God’s revelations and paid no heed to them.

Musa bu eşsiz yolculukta, Rabbiyle buluşmasına bütün benliğiyle yoğunlaşmışken, kavmi başka bir şeyin içindeydi. Aklımızın yalnızca tasavvur edebildiği, görselleştiremediğimiz bir görev üzerinde yoğunlaşmıştı; düşüncelerimizin kavrayamadığı, ama ruhlarımızın ısındığı bir görev. Oysa tam o sırada kavmi yeniden putperestliğe dönmüş, sesi böğürmeye benzeyen cansız bir buzağıyı edinerek onu Allah'ın yerine tapınılacak bir ilah yapmıştı. Öyleyse kıssanın dokuzuncu ve onuncu sahnesi arasında geniş bir uçurum vardır. İlki bizi, Allah'ın parlak ihtişamına baktığımız yüce bir ufka götürürken, ikincisi bizi sapkınlığın, batıl inancın ve inkârın alçak derinliğine indirir:

When Moses was on this unique trip, attending with all his faculties to his meeting with his Lord, something else was happening with his people. He was fully engaged with a mission that our minds can only contemplate but we cannot visualize; a mission our thoughts cannot conceive, but to which our spirits warm. But at that very same time, his people were relapsing into paganism, and taking to themselves a lifeless calf that issues a lowing sound, making of it a deity for worship in place of God. There is, then, a wide gulf between the ninth and tenth scenes of the story. The former took us into a sublime horizon in which we look up to the resplendent glory of God, while the latter brings us to a low depth of deviation, superstition and disbelief:

Musa'nın (a.s.) yokluğunda, Musa'nın kavmi süslerinden yapılmış, böğürme sesi çıkaran bir buzağı heykeline tapmaya başladı. Onunla konuşamayacağını ve onlara hiçbir yol gösteremeyeceğini görmediler mi? Yine de ona tapmaya koyuldular, çünkü zalimlerdi. Sonra sapmış olduklarını anlayıp pişmanlığa düştüklerinde şöyle dediler: "Rabbimiz bize merhamet etmez ve bizi bağışlamazsa, kesinlikle hüsrana uğrayanlardan olacağız." (148-149. ayetler) Note: The rule about ﷺ applies to mentions of the Prophet Muhammad only, so none is added here. Moses is named as in the original, and the Turkish honorific (a.s.) is written as the rules permit for prophets.

In his absence, the people of Moses took to the worship of the effigy of a calf made of their ornaments, which gave a lowing sound. Did they not see that it could neither speak to them nor give them any guidance? Yet they took to worshipping it, for they were evildoers. When they were later afflicted with remorse, having realized that they had gone astray, they said: ‘if our Lord does not have mercy on us and forgive us, we shall certainly be losers.” (Verses 148-149)

Bu, İsrailoğullarının doğasının tipik bir özelliğiydi; doğru yoldan tek adım bile ilerleyemeden sapıyorlardı. İnanç ve düşüncelerinde, fiziksel ve dokunulabilir olanın üstüne çıkabilmeleri neredeyse imkânsızdı. Öğüt ve hatırlatmalarda kısa bir ara bile verilse, tekrar küfre geri dönebiliyorlardı.

Tüm bunlar, Musa Rabbiyle birlikteyken, O'na yönelttiği niyazı sırasında gerçekleşti.

All this took place when Moses was with his Lord, addressing his appeal to Him.

Kendi halkının, kendi yokluğunda yaptıklarından habersizdi. Bu noktada on birinci sahne gözlerimizin önünde canlanır: "Musa kızgın ve üzgün bir halde kavmine döndüğünde dedi ki: 'Benim ardımdan yaptığınız ne kötü bir iştir! Rabbinizin emrini acele ile mi getirmek istediniz?' Levhaları bırakıp kardeşini başından tutarak kendine doğru çekti. Harun şöyle dedi: 'Ey annemin oğlu! Kavim beni zayıf gördü ve neredeyse beni öldürecekti. Düşmanlarımızın benim başıma gelenlerle sevinmesine fırsat verme ve beni zalim kavimden sayma.' [Musa] dedi ki: 'Rabbim! Beni ve kardeşimi bağışla ve bizi rahmetine kabul et. Sen merhametlilerin en merhametlisisin.'" (Ayet 150-151)

He was unaware of what his people had done in his absence. At this point, scene eleven is raised before our eyes: “When Moses returned to his people, full of wrath and sorrow, he said: ‘What an evil thing you have done in my absence! Have you tried to hurry up your Lord’s command?’ He put down the tablets and, seizing his brother by the head, he pulled him to himself. Cried Aaron, ‘Son of my mother, the people felt I was weak and they almost killed me. Do not let our enemies rejoice over my affliction, and do not count me among the evil-doing folk.’ Said [Moses]: ‘My Lord, forgive me and my brother, and admit us to Your grace: for You are indeed the most merciful of those who are merciful.‘“ (Verses (Verses 150-151)

Musa'nın ne kadar büyük bir öfkeye kapıldığını görüyoruz. Öfke, hem söylediklerinde hem de yaptıklarında hissedilmektedir; özellikle kardeşini saçından tutup kendine doğru çekmesinde: "'Benim yokluğumda yaptığınız ne kötü iş! Rabbinizin emrini acele etmek mi istediniz?' Kardeşinin başından tutup onu kendine doğru çekti." (Ayet 150)

We see how terribly angry Moses was. Anger can be felt in both what he said and did, particularly seizing his brother by the head and dragging him: “’What an evil thing you have done in my absence! Have you tried to hurry up your Lord’s command?’ Seizing his brother by the head, he pulled him to himself” (Verse 150)

Yine de Musa'nın çok öfkelenmesi yerindeydi. Büyük bir şok ve acı verici bir sürprizle karşılaşmıştı. Bu yüzden şöyle haykırdı: "Yokluğumda ne kötü bir iş yaptınız!" (Ayet 150) "Sizi doğru yola iletilmiş olarak bıraktım, siz ise sapkınlığa döndünüz. Ben ayrılmadan önce yalnızca Tanrı'ya ibadet ediyordunuz; ben uzaktayken ise ses çıkaran, cansız bir buzağıya tapmaya yöneldiniz." "Rabbinizin emrini acele mi ettirdiniz?" (Ayet 150) Bu ifade, onların Tanrı'nın hükümlerini ve cezasını acele ettirmeye çalıştıkları anlamına gelebileceği gibi, O'nun vadedilen zamanını çabuklaştırmaya çalıştıkları anlamına da gelebilir.

Bu noktada, nihai hükmü bu tür bir hükmü verme yetkisine sahip Olan verir. Allah'ın sözleri, Kur'an'ın alışılmış üslubuyla anlatılan sözleri doğrudan takip eder: "Buzağıya tapanlar, şüphesiz Rablerinin gazabına uğrayacaklar ve bu dünya hayatında zillet içinde kalacaklar. İftira uyduranları işte böyle cezalandırırız. Kötü işler yapıp bunların ardından tövbe edip iman edenlere gelince, şüphesiz ki bu tövbeden sonra Rabbin çok bağışlayan, çok merhametli olandır." (Ayet 152-153)

At this point, the final judgement is passed by the One who has the authority to give such a judgement. God’s words follow directly on what the Qur’ān relates of the words in the familiar Qur’ānic fashion: “Those who took to worshipping the calf have surely incurred their Lord’s wrath, and disgrace [will be their lot] in this life. Thus do We reward those who invent falsehood. But those who do evil deeds and later repent and truly believe will surely, after such repentance, find your Lord to be much-forgiving, most merciful.” (Verses 152-153)

Bu bir hüküm ve bir vaattir. Buzağıya tapanlar, Allah'ın gazabına uğramayı ve bu dünyada rezil olmayı kesinlikle hak etmişlerdir. Aynı zamanda Allah'ın kanunu geçerliliğini korur: Kötü davrandıktan sonra tövbe edenler, mutlaka Allah'ın bağışlamasını ve rahmetini elde edeceklerdir. Bu, Allah'ın buzağıya tapanların asla içtenlikle tövbe edip Allah'a yönelmeyeceklerini tamamen bildiği anlamına gelir. Onlar, bu daimi kuralın kendilerine uygulanmasını engelleyecek kadar yeterince günah işlemeye kesinlikle devam edeceklerdi. Tarih, durumun gerçekten böyle olduğunu göstermektedir. İsrailoğulları birbiri ardına günah işlemeye devam etti ve Allah defalarca onları bağışladı; nihayet Allah'ın kalıcı reddine uğradılar: "Biz iftira edenleri işte böyle cezalandırırız." (Ayet 152) Bu, yalan uyduran herkes için geçerlidir. Suç, İsrailoğulları'nın ya da başka herhangi bir milletin tarafından defalarca tekrarlandığında, cezası da kesinlikle uygulanacaktır.

This is a judgement and a promise. The people who worshipped the calf were certain to incur God’s anger and were certain to be at the receiving end of disgrace in this life. At the same time, God’s rule remains valid: those who repent after having misbehaved are certain to receive God’s forgiveness and His mercy. This means that God is fully aware that those who worshipped the calf would never turn back to God in sincere repentance. They were sure to do enough to make that permanent rule inapplicable to them. History shows that this was the case. The Children of Israel continued to do one sinful act after another, and God continued to forgive them time after time, until eventually they incurred God’s permanent rejection: “Thus do We reward those who invent falsehood.” (Verse 152) This applies to all the inventors of falsehood. Whenever the crime is repeated, time after time, whether by the Children of Israel or any other people, then its punishment is certain to apply.

Sûre daha sonra yeni bir sahneye geçer; bu sahnede Musa'nın kavminden yetmiş adam seçtiğini görürüz: "Musa, belirlediğimiz vakitte gelmeleri için kavminden yetmiş adam seçti. Sonra onları şiddetli bir sarsıntı yakalayınca dedi ki: 'Rabbim, dileseydin, onları da beni de çok önce helak edebilirdin. Aramızdaki akılsızların yaptığı yüzünden bizi helak mı edeceksin? Bu, yalnızca dilediğini saptırıp dilediğini doğru yola ilettiğin bir imtihandır. Bizim koruyucumuz yalnızca Sensin; bu yüzden bizi bağışla ve bize merhamet et. Bağışlayanların en iyisi Sensin. Bize bu dünyada ve ahirette iyi olanı yaz. Biz yalnızca Sana yöneliriz.' [Tanrı] cevap verdi: 'Dilediğime azabımı çarptırırım, rahmetimse her şeyi kuşatmıştır. Onu, kötülükten sakınanlara, zekât verenlere ve ayetlerimize inananlara vereceğim; yani yanlarında bulunan Tevrat'ta ve İncil'de kendisi hakkında yazılı bulduklarını gördükleri, okuma yazma bilmeyen Peygamber olan Elçiye, [ﷺ] uyanlara. O, onlara iyiliği emreder, kötülüğü yasaklar, temiz şeyleri onlara helal kılar, pis şeyleri ise yasaklar. Üzerlerindeki yükleri ve onları bağlayan zincirleri kaldırır. Ona iman edenler, onu yüceltenler, ona yardım edenler ve onunla gönderilen nura uyanlar, işte onlar kurtuluşa erenlerdir.'" (Ayet 155-157)

The sūrah then begins a new scene, in which we see Moses selecting seventy men from among his people: “Moses chose out of his people seventy men to come at a time set by Us. Then, when they were seized by violent trembling, he said: ‘My Lord, had it been Your will, You could have destroyed them, and myself too, long ago. Would You destroy us because of what the weak-minded among us have done? This is only a trial You have ordained, whereby You allow to go astray whom You will, and You guide aright whom You will. You alone are our guardian: grant us, then, forgiveness and bestow mercy on us. You are the best of all those who do forgive. Ordain for us what is good, both in this world and in the lift to come. To You alone we turn. [God] answered. I afflict anyone I wish with My torment while My grace encompasses all things; so I will confer it on those who steer away from evil, and spend in charity, and who believe in Our signs — those who follow the Messenger, the unlettered Prophet whom they shall find described in the Torah and the Gospel that are with them. He commands them to do what is right and forbids them to do what is wrong, and makes lawful to them the good things of life and forbids them all that is foul. He lifts from them their burdens and the shackles that weigh upon them. Those, therefore, who believe in him, honour and support him, and follow the light that has been bestowed from on high through him shall indeed be successful.’“ (Verses 155-157)

Rivayetler bu tayinin sebebi konusunda farklılık göstermektedir. Bu tayin, İsrailoğulları sapkınlığa ve inkâra geri döndükten sonra, tövbelerini bildirmeleri ve İsrailoğulları'nın bağışlanması için Allah'a dua etmeleri amacıyla yapılmış olabilir. İkinci sure olan Bakara'da, İsrailoğulları'na verilen cezanın kendilerini öldürmeleri olduğunu öğreniyoruz; bu da onların içindeki iyilerin itaatsiz olanları öldürmesi anlamına gelir. Allah onlara durmalarını emredip tövbelerini kabul edene kadar da bunu yaptılar. Bu yetmiş kişi, onların en iyileriydi. Arapça'da seçimin ifade ediliş biçimi, onları İsrailoğulları topluluğunun tamamından ayırt edilir kılmaktadır.

Böylece Tanrı, bu kuralı Peygamberi Musa'ya bildirdikten sonra, ona gelecekle ilgili ve Kendi mesajının son biçimini savunacak, evrenin her şeyini kuşatan rahmetini kazanacak olan topluluk hakkında bir şeyler söyler. Buradaki ifade, Tanrı'nın lütuf ve rahmetinin, insanın boyutlarını gözünde canlandırmasının imkânsız olduğu tüm evrenden çok daha büyük olduğunu gösterir. Ölçüsü yalnızca Tanrı'nın Kendisi tarafından bilinen rahmet gerçekten çok büyüktür.

Having thus informed His Prophet, Moses, of this rule, God then tells him something about the future and the community which will advocate the final version of His message and who will earn His mercy that encompasses everything. The expression here shows that God’s grace and mercy is far greater than the whole universe whose dimensions are impossible for human beings to visualize. Great indeed is the mercy whose measure is only known to God Himself.

Rahmetim her şeyi kapsar; onu, kötülükten sakınan, zekât veren ve ayetlerimize iman eden kimselere vereceğim. Yanlarında bulunan Tevrat ve İncil'de adı yazılı bulacakları, ümmi peygamber olan Elçiye uyanlara — ki o, onlara iyiliği emreder, kötülükten alıkoyar, temiz şeyleri helal, pis şeyleri haram kılar; üzerlerindeki yükleri ve bağları kaldırır — işte onlar, ona iman edip onu destekleyen, onu yücelten ve onunla birlikte indirilen nura uyanlardır; kurtuluşa erecek olanlar da onlardır.

My grace encompasses all things; so I will confer it on those who steer away from evil, and spend in charity, and who believe in Our signs — those who follow the Messenger, the unlettered Prophet whom they shall find described in the Torah and the Gospel that are with them. He commands them to do what is right and forbids them to do what is wrong, and makes lawful to them the good things of life and forbids them all that is foul. He lifts from them their burdens and the shackles that weigh upon them. Those, therefore, who believe in him, honour and support him, and follow the light that has been bestowed from on high through him shall indeed be successful.

(Ayet 156-157)

(Verses 156-157)

Bu, İsrailoğullarının, okuma yazma bilmeyen Peygamber'in gelişine dair son derece kesin bilgilerle donatıldıklarını doğrulayan son derece önemli bir haberdir. Bu bilgi, onlara çok önce Peygamberleri Musa ve İsa (ikisinin de üzerine selam olsun) tarafından verilmiştir. Her ikisi de onlara onun görevini, niteliğini, mesajının izleyeceği yöntemi ve inancının ayırt edici özelliklerini bildirmiştir. O, insanlara iyiliği emreden ve kötülükten sakındıran "okuma yazma bilmeyen Peygamber"dir. Ayrıca, İsrailoğulları arasında ona iman edenlerin üzerindeki, itaatsizlikleri yüzünden kendilerine yüklenmesini Allah'ın takdir ettiği yükleri ve zincirleri kaldıracaktır. Bunlar, okuma yazma bilmeyen Peygamber onlardan ona iman edenleri kurtarana kadar onlara uygulanmaya devam edecektir. Onun ümmeti Rablerinden korkar, kötülükten uzak durur, zekât verir ve Allah'ın ayetlerine iman eder. İsrailoğullarına ayrıca, bu okuma yazma bilmeyen Peygamber'e iman eden, onu onurlandıran ve destekleyen ve onunla birlikte indirilen nura uyanların "mutlaka felaha ereceklerine" dair en kesin haber de verilmiştir. İsrailoğullarına Peygamberleri Musa (üzerine selam olsun) tarafından verilen bu erken dönem bilgisi, Allah'ın mesajının gelecekteki biçiminin ne olacağını, onun bayrağını kimin taşıyacağını, bu bayrak taşıyıcısını kimin izleyeceğini ve Allah'ın rahmetini almayı sağlayacak davranışın ne olacağını açıkça ortaya koymaktadır. Dolayısıyla, bu kadar erken bir uyarıyı almış olan önceki dinlerin mensuplarının İslam'ın mesajına uymamaları için hiçbir mazeret yoktur.

Sure'de Musa ile İsrailoğullarının kıssasını anlatırken bu noktada durur ve okuma yazma bilmeyen Peygamber'e doğrudan hitap eder; O'na Tanrı'nın emrini bildirir: mesajının bütün insanlığa yönelik olduğunu ilan etmesini, Tanrı'nın vaadini yerine getirerek şöyle demesini ister: "De ki:

The sūrah pauses at this point in its relating of Moses and the Children of Israel’s story to address the unlettered Prophet himself, giving him God’s order to declare that his message applies to all mankind, in fulfilment of God’s promise: “Say:

"Ey insanlar, ben size hepinize gönderilmiş Allah'ın elçisiyim." Göklerin ve yerin hükümranlığı Onundur. Ondan başka ilah yoktur. Dirilten de öldüren de O'dur. O halde Allah'a ve ümmi Peygamber olan elçisine iman edin; o ki Allah'a ve O'nun sözlerine inanır. Ona uyun ki doğru yolu bulasınız."" (Ayet 158)

‘Mankind, I am indeed God’s Messenger to you all. It is to Him that sovereignty over the heavens and the earth belongs. There is no deity other than Him. He alone grants life and causes death. Believe, then, in God and His Messenger, the unlettered Prophet, who believes in God and His words. And follow him, so that you may be rightly guided.’” (Verse 158)

Bu, bu nedenle, belirli bir topluluğa, bölgeye ya da nesile sınırlı olmayan, son ve evrensel mesajdır. Önceki mesajlar, yeni bir peygamberin gelişine kadar süren belirli bir topluluğa ya da belirli bir zaman dilimine sınırlıydı. İnsanlık, bu son mesaja hazırlık olarak, o mesajların ışığında belli bir sınırlı ilerleme kaydetti. Her yeni mesaj, insanlığın ilerlemesini dikkate alan ilahi hükmde bazı değişiklikler içeriyordu. Son mesaj özünde tam ve mükemmeldir; ayrıntılarının uygulanmasında esnekliğe yer bırakır. Bu mesaj bütün insanlık içindir ve belirli bir topluluk ya da nesil için bundan sonra yerel mesajlar gelmeyecektir. Mesaj, insanın temel fıtratına hitap eder; bu da onun bütün insanlık için uygun olduğu anlamına gelir. Bu yüzden, Allah'ın özel bakımıyla terbiye edilmiş, fıtratı saf kalmış, okuma yazması olmayan Peygamber ﷺ aracılığıyla iletilmiştir. Dolayısıyla Peygamber'in ﷺ saf fıtratı, doğal olarak saf olan mesajı iletmiş ve bütün insanlığın ortak fıtratına doğrudan seslenmiştir:

This is, then, the final, universal message that is not confined to a particular community, area or generation. Earlier messages were limited to a certain community or a certain period of time which extended until the appearance of a new messenger. Mankind made certain limited progress in the light of those messages, in preparation for this last message. Every new message incorporated certain modifications of the divine law that took into account human progress. The final message is complete and perfect in essence leaving room for flexibility in the implementation of its details. It is meant for all mankind, and there will be no subsequent local messages for any particular community or generation. It responds to basic human nature, which means that it is suitable for all mankind. Hence, it was conveyed by the unlettered Prophet whose nature remained pure, refined only by the care he received from God. Hence, the Prophet’s pure nature conveyed the naturally pure message, addressing the very nature that is common to all mankind:

Sûre, Musa'nın kavminden seçtiği yetmiş kişiyi Rabb'inin belirlediği randevu için götürdükleri sırada onları saran şiddetli titremeden sonra kaldığı yerden devam eder ve İsrailoğulları'nın tarihinin bazı yönlerini anlatmaya devam eder. Musa, onları kurtarması için Rabb'ine içten bir yalvarışın içinde dalmıştı. Diğer sûrelerde verilen anlatımlardan biliyoruz ki bu yetmiş kişi diriltilmiş ve iman dolu olarak kavimlerine dönmüştür. Sûre bu kıssanın ipini yeniden ele alır, ancak önce İsrailoğulları'nın hepsinin sapkınlık içinde olmadığını belirterek başlar: "Musa'nın kavminden öyleleri de vardır ki hakla yol gösterirler ve onunla adaletle hükmederler." (Âyet 159)

The sūrah resumes its account of the certain aspects of the history of the Israelites, picking it up after the violent trembling that seized the seventy people Moses had chosen for the appointment set by God. Moses was absorbed in a heartfelt supplication to his Lord to save them. We know from the accounts given in other sūrahs that these seventy people were resurrected and returned to their folk, full of faith. The sūrah picks up the thread of this story, but begins first by stating that not everyone among the Israelites was in error: “Yet among the folk of Moses there are some who guide (others) by means of the truth and act justly in its light.” (Verse 159)

Bu, Musa'nın zamanında ve ondan sonra onların durumunu anlatıyor; bu da onların arasında hakikati takip etmeye, onun rehberliğini göstermeye ve adaleti sürdürmeye istekli bir grubun bulunduğu anlamına geliyordu. Peygamber Muhammed ﷺ'in mesajını hazır bir kabulle karşılayanlar da tam olarak bu insanlardı; çünkü Tevrat'ta onun yakında ortaya çıkacağı bildirilmişti. Bunların en dikkat çekeni, Medine'deki Yahudilere karşı duran ve onlara Tevrat'ın ümmi Peygamber hakkında ne söylediğini, ayrıca İslam hukukunun Yahudi hükümlerinden bir kısmını onayladığını gösteren Peygamber'in sahabisi Abdullah ibn Selam'dır (Allah ondan razı olsun).

This describes their situation at the time of Moses, and after him, which meant that there was among them a group who were keen to follow the truth and show its guidance and maintain justice. It was such people who received the Prophet Muhammad’s message with ready acceptance, since they were informed in the Torah of his forthcoming appearance. The most notable of these was `Abdullāh ibn Sallām (may God be pleased with him), a companion of the Prophet who stood up to the Jews in Madinah pointing out to them what the Torah says about the unlettered Prophet as well as the fact that Islamic law endorsed a number of Jewish laws.

Sûre daha sonra tarihî olayların anlatımına devam eder: "Onları on iki oymak halinde, her biri bir topluluk olacak biçimde böldük. Halkı Musa'dan içmek için su istediğinde, ona şöyle vahyettik: 'Asanla kayaya vur.' Bunun üzerine ondan on iki pınar fışkırdı ve her oymak içeceği yeri bildi. Üzerlerine bulutların gölge yapmasını sağladık, onlara 'mann' ve bıldırcın indirdik ve şöyle dedik: 'Size rızık olarak verdiğimiz temiz şeylerden yiyin.' Yine de bize bir haksızlık etmediler; ancak kendilerine haksızlık ediyorlardı." (Ayet 160)

İsrailoğulları Allah'ın koruma ve bakımına nasıl karşılık verdiler? Kendilerine gösterilen uzun yolda hangi adımları attılar? "Onlara şöyle denildi: 'Bu şehirde yerleşin, istediğiniz yerden yiyin, 'Rabbimiz, yükümüzü hafiflet' deyin ve kapıdan tevazu ile girin. Günahlarınızı bağışlarız ve iyilik yapanlara bol bol mükâfat veririz.' Ancak içlerinden zalim olanlar, kendilerine söyleneni başka sözlerle değiştirdiler."

How did the Children of Israel respond to God’s care? What steps did they take on the long road pointed out to them? “It was said to them: Dwell in this city and eat of its food whatever you may wish, and say: “Lord, relieve us of our burden,” and enter the gate in humility. We will forgive you your sins, and We will richly reward those who do good.’ But the wrongdoers among them substituted other words for those which they had been given.

Bu nedenle, zulümleri sebebiyle onların üzerine gökten bir azap gönderdik.” (161-162. Ayetler)

Therefore We let loose against them a scourge from heaven in requital for their wrongdoing.” (Verses 161-162)

Allah onların buzağıya tapma günahını bağışladı; dağda titreme onları ele geçirdikten sonra da onları bağışladı. Onlara bütün nimetlerini verdi; yine de doğanın onları doğru yoldan uzaklaştırdığı görülüyor. Yine itaatsizlik ediyor ve Tanrı'nın sözlerini değiştiriyorlar. Onlara belirli bir kente girmeleri söyleniyor; Kur'an'da adı verilmez, çünkü adını bilmek kıssanın önemine bir şey katmaz. Tanrı, içeri girerken belirli bir dua okumaları ve secde etmeleri şartıyla, oradaki tüm meyve ve rızıkları onlara helal kılıyor. Bu son hareket, zafer anında, kendilerini çok güçlü hissettikleri bir sırada Tanrı'ya teslimiyetlerinin bir beyanı olarak gerekliydi; tıpkı Peygamber Muhammed ﷺ'in, Mekke İslam'a teslim olduğunda, yüzyıllar sonra devesinin sırtında secde etmesi gibi. İtaatleri karşılığında Tanrı, onların günahlarını bağışlayacağına ve aralarında iyi davrananların sevabını artıracağına söz verdi. Peki neden itaatsizlik ederlerdi? Sapmanın onların doğasında olması dışında bir açıklama yoktur: "Ama içlerinden zalim olanlar, kendilerine söyleneni başka sözlerle değiştirdiler." (Ayet 162)

God forgave them their sin of worshipping the calf, and He also forgave them after they were seized by the trembling when they were on the mountain. He has given them all His blessings; yet again their nature takes them away from the straight path. Again they disobey and change God’s words. They are told to enter a particular city, the name of which is not given in the Qur’ān because knowing its name does not add to the significance of the story, and God makes lawful for them all its fruits and provisions, provided that as they enter they say a particular supplication and prostrate themselves on entry. That last gesture was required as a declaration of their submission to God at the time of victory when they felt very powerful, just as the Prophet Muhammad (peace be upon him) prostrated himself many centuries later, on the back of his camel, when Makkah fell to Islam. In return for their obedience, God promised to forgive them their sins and to increase the reward of those among them who did well. But why would they disobey? There is no explanation other than the fact that deviation was in their nature: “But the wrongdoers among them substituted other words for those which they had been given.” (Verse 162)

Yine İsrailoğulları günahkâr bir itaatsizliğin içine düşmüştür. Bu özel durumda, açıkça Tanrı'nın yasasına karşı gelmiyorlar, ancak yasanın gerektirdiği şeyden kaçmak için boşluklar aramaya çalışıyorlar. Karşılaştıkları imtihan karşısında sebat edemiyorlar, çünkü sebat, arzuları ve hırsları kontrol edebilen bir yaradılış gerektirir: "Onlara denizin kıyısındaki kent halkını sor: Cumartesi (Sebt) gününü nasıl çiğnediklerini. Her Cumartesi günü balıkları, suyun yüzeyine çıkarak önlerinde beliriyordu; ama Cumartesi dışındaki günlerde onlara yaklaşmıyorlardı. İtaatsizlikleri yüzünden onları işte böyle imtihan ediyorduk. İçlerinden bazıları, 'Tanrı'nın kesin olarak yok edeceği, ya da ağır bir şekilde cezalandıracağı bir halka neden öğüt veriyorsunuz?' dediğinde, diğerleri şöyle cevap verdi: 'Rabbiniz katında mazur görülmek ve Tanrı'dan korkabilsinler diye.' Kendilerine yapılan bütün uyarıları unuttuklarında, kötülüğü önlemeye çalışanları kurtardık; zulmeden kimseleri ise yaptıkları haksızlıklar yüzünden korkunç bir azapla yakaladık. Yasaklandıkları şeyi küstahça sürdürdüklerinde ise onlara şöyle dedik: 'Aşağılık maymunlar olun!' Rabbin, kıyamet gününe kadar onların üzerine, onlara kötü muamele edecek kimseler göndereceğini bildirdi. Rabbin cezalandırmada şüphesiz çabuktur; ama O, şüphesiz çok bağışlayan ve merhamet sahibidir." (Ayet 163-167)

Once more the Children of Israel are guilty of sinful disobedience. In this particular case, they do not openly contravene God’s law, but they try to find loopholes to evade what the law requires. They cannot remain steadfast in the face of the trial to which they are exposed, because steadfastness requires a nature that can control desires and ambitions: “Ask them about the town which stood by the sea: how its people profaned the Sabbath. Each Sabbath their fish appeared before them breaking the water’s surface, but they would not come near them on other than Sabbath days. Thus did We try them because of their disobedience. When some among them asked: ‘Why do you preach to people whom God is certain to destroy, or at least to punish severely?’ [others] replied: So that we may be free from blame in the sight of your Lord, and that they may become God-fearing.’ When they had forgotten all the warnings they had been given, We saved those who had tried to prevent evil, and overwhelmed the transgressors with dreadful suffering for their iniquitous deeds. And when they insolently persisted in doing what they had been forbidden to do, We said to them: ‘Turn into despicable apes.’ Then your Lord declared that He would most certainly raise against them people who would cruelly oppress them till the Day of Resurrection. Your Lord is swift indeed in His retribution, yet He is certainly much forgiving, merciful.” (Verses 163-167)

Bu noktada tarihsel olayların anlatım yöntemi bırakılmış, bunun yerine Medine'de Hz. Muhammed'e (ﷺ) karşı çıkan İsrailoğullarının torunlarıyla yüzleşmeye geçilmiştir. Bu ayetten başlayıp 171. ayete kadar uzanan bölüm, Medine'de Yahudi nüfusa cevap vermek üzere indirilmiştir. Ancak İsrailoğullarının tarihini Peygamberleri Musa ile tamamlamak amacıyla bu Mekkî sûreye dahil edilmiştir.

Bu nedenle, Allah korkusu taşıyan kalplerin iç motivasyonuna dayanmayan tüm durumlar başarısızlığa mahkûmdur. Ayrıca Tanrı'nın otoritesine dayanmayan tüm insan yapımı teoriler ve rejimler de başarısızlığa mahkûmdur. Bu nedenle, kanunun uygulanmasını sağlamaya yönelik tüm insani sistemler etkisiz kalır, çünkü hiçbir polis gücü her zaman, tüm insanları gözetleyemez.

Hence, all situations which do not rely on the inner motivation of God-fearing hearts are bound to fail. Also doomed to failure are all man-made theories and regimes which do not rely on God’s authority. Hence, all human systems to ensure the enforcement of the law remain ineffective, because no police force can watch over all people, all the time.

Bu sûrede anılan bu olayda, o kentin halkı Cumartesi günü balık tutmanın yasaklanmasını aşmanın yollarını ve çarelerini aramaya başladı. Rivayet edildiğine göre, Cumartesi günü balıkların denize geri dönemeyeceği şekilde bazı engeller kuruyorlar, Pazar günü ise avlarını hemen topluyorlardı. Cumartesi günü balık tutmadıklarını, çünkü balıkların engellerin ardında suda kaldığını ileri sürüyorlardı. İkinci bir grup ise bütün bunların altındaki hileyi fark etti ve bu entrikayı işleyen kişileri Allah'ın azabı konusunda uyardı, onların oyunlarından kendilerini uzak tuttu.

In this particular case mentioned in the sūrah, the inhabitants of that city began to seek ways and means to get around the prohibition of fishing on the Sabbath day. It has been reported that they put up certain barriers on the Sabbath day so that the fish could not return to the sea, and on the Sunday they would be quick to take their catch. They claimed that they did not do the fishing on the Sabbath, because the fish remained in the water, behind the barriers. A second group recognized the deviousness in all this, and warned those people who perpetrated it against God’s punishment, dissociating themselves from their schemes.

Üçüncü bir grup, topluluklarını Tanrı'nın emirlerine uymaya çağıranlara şöyle dedi: Yoldan sapmış bu insanlara öğüdünüzün ne faydası var; kendi sapkın yollarında ısrar ediyorlar? Tanrı onları mutlaka yok edecek ya da onlara ağır bir ceza verecek: "Aralarından bazıları şöyle dediğinde: 'Tanrı'nın mutlaka yok edeceği ya da en azından ağır bir cezaya çarptıracağı insanlara neden vaaz veriyorsunuz?'" (Ayet 164). Tanrı'nın yasasını çiğneyerek kendilerini yok oluşa ya da ağır bir cezaya mahkûm ettikten sonra uyarılar ve öğütler artık fayda vermez. İkinci grup şu karşılığı verdi: "Rabbinizin huzurunda suçlanmaktan kurtulmak ve onların Tanrı'dan korkan kişiler olması için." Doğruyu emretmek, kötülüğe ve Tanrı'nın yasasını çiğnemeye karşı uyarmak bizim görevimizdir. Görevimizi yerine getirdiğimizde, suçtan arınmış olmayı umarız. Üstelik öğüdümüz duyarlı bir kalbe dokunabilir ve en azından bazı itaatsiz insanların tövbe etmesine yol açabilir.

Kur'an'daki anlatım, Musa'dan sonraki tarihsel olayları takip eder. Medine'de, Peygamber Muhammed ﷺ'in orada ilk Müslüman topluluğu kurduğu dönemde yaşayan Yahudi nesline kadar uzanan ardışık nesillerden söz eder.

The Qur’ānic account follows the historical events after Moses. It refers to succeeding generations up to the Jewish generation that lived in Madinah at the time when the Prophet Muhammad (peace be upon him) established the first Muslim community there.

Onları yeryüzüne bölük bölük dağıttık; içlerinden kimi salihtir, kimi bunun çok uzağındadır. Onları iyiliklerle ve kötülüklerle sınadık, belki doğru yola dönerler. Ardlarından, Kitab'ı miras alan nesiller geldi. Yine de bu nesiller, bu dünyanın geçici zevklerine göz dikiyor ve "Bağışlanacağız" diyorlar. Önlerine benzeri başka imkânlar çıksa, onlara da kesinlikle sarılmaya hazırlar. Kitapları aracılığıyla Allah hakkında yalnızca gerçeği söyleyeceklerine dair söz vermemiş miydi? Ve içinde yazılanları iyice incelememiş miydiler? Elbette ahiret yurdu, Allah'tan korkanlar için daha hayırlıdır. Hâlâ akıl erdirmeyecek misiniz? Kitaba sımsıkı sarılan ve namazlarını titizlikle kılanlar için, doğruyu yapmayı emredenlerin ecrini elbette zayi etmeyeceğiz. Dağı, sanki bir gölgelikmiş gibi üzerlerine kaldırdık ve üzerlerine düşeceğini sandılar. [Onlara şöyle dedik]: Size verdiğimiz şeye tüm gücünüzle sımsıkı sarılın ve içindekileri aklınızda tutun ki Allah'tan korkanlardan olabilesiniz. (168-171. ayetler)

We dispersed them all over the earth as separate communities; some of them were righteous, and some far from that, and We tried them with blessings and misfortunes, so that they might mend their ways. They were succeeded by generations who inherited the Book. Yet these are keen to enjoy the fleeting pleasures of this lower world and say, “We shall be forgiven.” Should some similar pleasures come their way, they would certainly be keen to indulge them. Have they not solemnly pledged through their Scriptures to say nothing but the truth about God? And have they not studied well what is in [the Scriptures]? Surely the life in the hereafter is better for all who are God-fearing. Will you not use your reason? As for those who hold fast to the Scriptures and attend regularly to their prayers, We shall not fail to reward those who enjoin the doing of what is right. We suspended the mountain over them as if it were a shadow, and they thought that it would fall down on them. [We said]: Hold fast with all your strength to what We have given you and bear in mind all that it contains, so that you may remain God-fearing. (Verses 168-171)

Bu ayetler, Mekke'de inen bu sûreye sonradan Medine'de eklenmiş olup, Hz. Musa vefat ettikten sonraki İsrailoğulları tarihine bir tamamlayıcı niteliği taşımaktadır. Yahudiler yeryüzüne dağılmış, farklı kavramlara ve çeşitli mezhepler, akımlar ve eğilimlere bölünmüş gruplar halinde yaşamışlardır. Bunların bir kısmı gerçekten salih kimselerdi, bir kısmı ise değildi. Hikmeti gereği Allah, onları birbiri ardına sınamaya devam etmiş; bazen kolaylık ve rahatlıkla, bazen de sıkıntı ve musibetle imtihan etmiştir. Bütün bu imtihanların amacı, onların işleri doğru bir bakış açısıyla görmelerine ve doğru yolu seçmelerine yardımcı olmaktı: "Onları, belki doğru yola dönerler diye iyiliklerle ve kötülüklerle deneyerek imtihan ettik." (168. ayet) Allah'ın kullarını birbiri ardına imtihan etmesi ilahi bir rahmettir; çünkü bu imtihanlar, unutkanlığın onları kendilerini fazla büyük görmeye sevk etmemesi için birer hatırlatıcı görevi görür. Bu tür düşünceler, insanları kolayca nefislerini suçlamaya götürebilir.

Ahiretle ilgili sorular ve Tanrı'dan korkmak, imanın ve hayatın merkezinde yer aldığı için, Kur'an, dünyanın geçici zevklerine dalmaya hevesli olanlara aklını kullanmaya çağırır: "Gerçekten, Tanrı'dan korkanlar için ahiretteki ödül daha iyidir. Hâlâ akıl erdiremiyor musunuz?" (Ayet 169) Akıl son sözü söyleseydi ve son hüküm, cehaletin bilgi kılığına girmesi yerine gerçek bilgiye ait olsaydı, ahiret bu alçak dünyanın geçici zevklerinden çok daha üstün görülürdü. Tanrı'dan korkmak, imanı güçlendiren ve bu hayatta başarıya ulaştıran bir şey olarak görülürdü: "Kitaba sımsıkı sarılan ve namazlarını düzgünce kılanlar var ya, biz doğru olanı yapanların ecrini elbette zayi etmeyiz." (Ayet 170)

Because the questions of the hereafter and fearing God are central to faith and life, the Qur’ān tells those who are keen to indulge in the fleeting pleasures of this world to use their minds: “Surely the lift in the hereafter is better for all who are God-fearing. Will you not use your reason?” (Verse 169) Had reason had the final say, and had the final verdict been that of true knowledge, rather than ignorance given the guise of knowledge, the hereafter would have been seen as far superior to the fleeting pleasures of this lower world. Fearing God would have been seen as strengthening faith and achieving success in this life: “As for those who hold fast to the Scriptures and attend regularly to their prayers, We shall not fail to reward those who enjoin the doing of what is right.” (Verse 170)

Kitapların aracılığıyla söz verenlere ve onları derinlemesine inceleyenlere açık bir eleştiri vardır. Çünkü bu kişiler, incelediklerine sarılmamakta, öğretilerini uygulamamakta ve kavramlarını oluştururken ve davranışlarına karar verirken onlara başvurmamaktadırlar. Ancak bu ayet, anlamı bakımından genel olup tüm nesilleri ve tüm durumları kapsamaktadır.

Clear criticism of those who have given their pledges through the Scriptures and who have studied them thoroughly is implied. That is because they do not hold fast to the Scriptures they studied, and do not implement their teachings, or refer to them in formulating their concepts and deciding their behaviour. However, this verse remains general in its import, addressing all generations and all situations.

"Kitaplara sımsıkı sarılın" ifadesi, canlı bir imge çizer; neredeyse onu görebilir ve hissedebiliriz. Bu, kitabı güçle ve ciddiyetle kavrama imgesidir.

The very expression, “hold fast to the Scriptures”, gives a vivid image that we can almost see and feel. It is the image of holding the book with strength and seriousness.

Allah'ın kitabına yaklaşılmasını O'nun istediği biçim budur: katılıklardan ve dar görüşlülükten uzak. Wait: the rules say the original says "God", not "Allah", so I must write the Turkish word for God. Corrected: Tanrı'nın kitabına yaklaşılmasını O'nun istediği biçim budur: katılıktan ve dar görüşlülükten uzak.